شما در حال مشاهده نسخه متنی وبسایت بیبیسی هستید که از داده کمتری استفاده میکند. نسخه اصلی وبسایت را که شامل تمام تصاویر و ویدیوهاست، مشاهده کنید.
بازگشت به وبسایت یا نسخه اصلی
اطلاعات بیشتر درباره نسخه لایت که برای مصرف کمتر حجم دادههاست
سه دهه پافشاری خامنهای بر «ریشه خارجی» اعتراضات
علی خامنهای در ۲۲ دی، در جدیدترین واکنش خود به اعتراضات سراسری ایران، این اعتراضات را کار «دشمنان خارجی» و شرکتکنندگان در آنها را «مزدوران داخلی» دشمنان دانست. رهبر جمهوری اسلامی ایران پیش از آن، در ۱۹ دی هم معترضان خیابانی را «مزدور بیگانه» معرفی کرد. او حتی در واکنش اولیه خود به تجمعات بازاریان، و در حالی که اعتراضات از شعار دادن فراتر نرفته بود، از نقش «یک عده آدم تحریکشده مزدور دشمن» در وقایع جاری سخن گفت.
مقامات حکومتی ایران، شامل روسای هر سه قوه نیز، عمدتا در اظهارات خود راجع به وقایع اخیر، به تایید و تکرار مواضع آیتالله خامنهای پرداختهاند و از برخوردهای اخیر نیروهای امنیتی با تجمعات ضدحکومتی حمایت کردهاند.
کشته شدن تعدادی بیسابقه از معترضان به دست نیروهای امنیتی در چنین پسزمینهای، همزمان با انتشار روایتهایی در رسانههای رسمی بوده که کشتهشدگان را، در جایگاهی همچون «نیروهای وابسته به دشمنان خارجی» قرار دادهاند. روایتهایی که بیش از هر چیز، به حمایت نسبی رسانهها و سیاستمداران غربی از تجمعات، و به ویژه برخی مواضع دولتهای آمریکا و اسرائیل در ارتباط با وقایع اخیر ایران تکیه دارند.
همه اینها در حالی است که در بیش از سه دهه اخیر، رهبر جمهوری اسلامی ایران و حامیان او، در پی سایر اعتراضات خیابانی عمده در ایران نیز، ادعای وابستگی معترضان به کشورهای خارجی را، بعضا با ادبیات کاملا مشابه، تکرار کردهاند.
این ادعا، به عنوان نمونه بعد از اعتراضات ۱۳۹۸ به دنبال افزایش قیمت سوخت، اعتراضات ۱۳۸۸ در اعتراض به تخلفات انتخاباتی، یا حتی شورشهای معیشتی اوایل دوران رهبری علی خامنهای تکرار شده است. شورشهایی از قبیل وقایع ۱۳۷۱ مشهد یا ۱۳۷۴ اسلامشهر، که از قضا با حمایت بینالمللی مواجه نشدند و به لحاظ خبری نیز، در رسانههای جهان بازتاب نداشتند.
۱۴۰۱: «آمریکا، صهیونیستها، منافقان، تجزیهطلبان، سلطنتطلبان»
به دنبال اعتراضات سراسری ۱۴۰۱، که پس از کشته شدن مهسا امینی در بازداشتگاه «پلیس امنیت اخلاقی» شروع شد و با شعارهای تند علیه حکومت و رهبر آن ادامه یافت، علی خامنهای اعتراضات را وابسته به طیف متنوعی از «دشمنان» خارجی دانست و بهکلی منکر ریشه «درونی» آن شد.
او ۱۱ مهر ۱۴۰۱، حدود دو هفته پس از شروع تجمعات اعتراضی گفت: «این اغتشاشها و ناامنیها، طراحی آمریکا و رژیم غاصب و جعلی صهیونیستی بود.» رهبر جمهوری اسلامی ایران طیفی از شرکت کنندگان در تظاهرات را «بازماندههای عناصر ضربهخورده از جمهوری اسلامی همچون منافقان، تجزیهطلبان، سلطنتطلبان و خانوادههای ساواکیهای منفور» دانست و به قوه قضاییه دستور برخورد با آنها را داد.
او در بخش دیگری از اظهارات خود، نیروهای وابسته به خارج را عامل اقداماتی از این قبیل «آتش زدن قرآن»، «کشیدن حجاب از سر زن محجبه» یا «آتشزدن مسجد و حسینیه» دانست.
علی خامنهای در سخنان دیگری در ۲۰ مهر، نقش دشمنان خارجی در اعتراضات را «مورد تایید همه» دانست: «این جور نیست که حالا یکی ادعا کند... نه، همه قبول دارند این را.» او مدعی شد «حتی صاحبنظران بیطرف خارجی» قبول دارند که «این تحریکات یک چیز خودجوش درونی نیست».
۱۳۹۸: «استکبار جهانی، صهیونیسم جهانی، خانواده پهلوی، منافقین»
تجمعات اعتراضی آبان ۱۳۹۸، با سه برابر شدن قیمت بنزین کلید خوردند اما بهسرعت، رهبر و نظام جمهوری اسلامی را هدف گرفتند. در واکنش به این حرکت، علی خامنهای مجموعه گستردهای از عوامل خارجی را مقصر وقایع جاری دانست.
مقام اول حکومت ایران در سومین روز اعتراضات، جمع بندی خود را چنین اعلام کرد: «همه مراکز شرارت دنیا علیه ما این کارها را تشویق کردند؛ از خانواده منحوس خبیث پهلوی تا مجموعه خبیث و جنایتکار منافقین». او در ادامه سخنرانی خود در ۲۶ آبان ۱۳۹۸، از نقش «مراکز شرارت دنیا» در حمایت از اقدامات «اشرار» در خیابانها سخن گفت، با تاکید بر اینکه «اینها اشرارند، این کارها، کار مردم معمولی نیست».
رهبر جمهوری اسلامی در ۶ آذر، در روایت جدید خود از حرکت معترضان آن را «یک توطئه عمیق وسیع بسیار خطرناک» توصیف کرد که «آن همه پول خرجش شده بود». او عاملان توطئه را «استکبار جهانی، صهیونیسم جهانی و آنهایی که نشستهاند پشت مانیتورهای اساسی سیاسی خودشان و دارند دنیا را مراقبت میکنند» معرفی کرد.
۱۳۹۶: «آمریکاییها، صهیونیستها، منافقین، دولت خرپول خلیج فارس»
اعتراضات دی ۱۳۹۶ در واکنش به مشکلات اقتصادی، گرانی و نابودی سپردههای شهروندان در موسسات مالی بانفوذ آغاز شد و با شعارهای صریح علیه کلیت نظام ادامه یافت.
علی خامنهای در ۱۲ دی و در پایان تجمعات اعتراضی، این تجمعات را به «دشمن» خارجی و به بیان او «آنکه پول دارد، آنکه سیاست دارد، آن که سلاح دارد و آنکه دستگاه امنیتی دارد» نسبت داد.
او یک هفته بعد، تصورات خود را از تقسیم کار عاملان اعتراضات چنین تشریح کرد: «نقشه مربوط به آمریکاییها و صهیونیستها است... پول مال یکی از این دولتهای خرپول اطراف خلیج فارس است... پادوییاش هم مربوط به سازمان منافقین بود.» او در مورد مستندات ادعاهایش گفت: «اینهایی که عرض میکنم، همه قرائن اطلاعاتی دارد؛ حالا بعضی آشکار است و حرفهای خودشان است، بعضی هم از طرق اطلاعاتی به دست آمده است.»
۱۳۸۸: « سرویسهای جاسوسی غربی و صهیونیست»
به دنبال انتخابات ریاست جمهوری ۲۲ خرداد ۱۳۸۸، بخش بزرگی از رای دهندگان سلامت انتخابات را زیر سوال بردند و سلسله تظاهرات گستردهای در تهران به راه افتاد. با وجود اینکه تظاهرات، به ویژه در اوایل، کاملا مسالمتآمیز بود، خامنهای همین حد از اعتراض را هم به دشمنان خارجی منتسب کرد.
علی خامنهای یک هفته بعد از انتخابات، و سه روز بعد از راهپیمایی سکوت مخالفان در پایتخت، مدعی شد که در داخل کشور «عوامل عناصر خارجی به کار افتادهاند» و یک «خط تخریب خیابانی» را شروع کردهاند که شامل «آتشسوزی» و «غارت» می شود. او در سخنرانی خود در خطبههای نماز جمعه ۲۹ خرداد ادامه داد که چنان اقداماتی «مال بدخواهان است، مال مزدوران است، مال دستنشاندگان سرویسهای جاسوسی غربی و صهیونیست است».
رهبر جمهوری اسلامی ایران در بخش دیگری از خطبههای معروف خود اعلام کرد دشمنان خارجی قصد داشتهاند تجربه انجام «انقلاب رنگی» در گرجستان توسط «یک سرمایهدار صهیونیست آمریکایی» را -اشاره به جورج سوروس- در ایران تکرار کنند.
۱۳۷۸: « سازمانهای جاسوسی، صهیونیستها، آمریکاییها، یهودیها»
مقام اول حکومت ایران در ۲۱ تیر ۱۳۷۸، در نخستین واکنش خود به اعتراضات جاری در پایتخت، آن را توطئه دستگاههای امنیتی خارجی دانست: «دشمنان اصلی ما در سازمانهای جاسوسی، طراحان این قضایا هستند... شکی نیست.» این در حالی است که نقطه شروع اعتراضات، حمله ۱۸ تیر پلیس و نیروهای لباس شخصی حامی حکومت به خوابگاه دانشجویان در تهران بود.
علی خامنهای در اظهاراتی جداگانه در ۲۲ تیر، در مورد تحرکات «جمعی از اشرار با کمک و همراهی برخی از گروهکهای سیاسی ورشکسته و با تشویق و پشتیبانی دشمنان خارجی» هشدار داد و از نیروهای امنیتی خواست «عناصر مفسد و محارب را بر جای خود بنشانند».
او در خطبه های ۸ مرداد مجددا مدعی نقش «صهیونیستها، امریکاییها و مراکز اصلی قدرت» در اعتراضات شد و افزود که در همین ارتباط «در اوایل سال جاری یک شبکه جاسوسی خطرناک که اعضایش تعدادی از یهودیها و غیریهودیهای ایرانی بودند، کشف شده است».
۱۳۷۴: «دشمنانی که انگشت مفسد گندیدهشان را وارد کشور میکنند»
در فروردین ۱۳۷۴ افزایش ناگهانی قیمت حمل و نقل جرقه شورشی را در اسلامشهر زد که به درگیری با نیروهای امنیتی و شعار علیه مسئولان انجامید. این شورش در زمانی رخ داد که رکوردشکنی نرخ تورم در مقایسه با سالهای قبل، سطح نارضایتیهای اجتماعی را در جمهوری اسلامی ایران بهشدت افزایش داده بود.
با وجود ابعاد معیشتی واقعه اسلامشهر، رهبر جمهوری اسلامی تنها یک روز پس از شروع اعتراضات، قضاوت قطعی خود را در مورد منشا آن اعلام کرد و از «خرابکاری» دشمنان خارجی سخن گفت. علی خامنهای دلیل چنین اقدامی را آن دانست که دشمنان «از جمهوری اسلامی ناراحتند و بدشان میآید»، درنتیجه «توطئه میکنند و انگشت مفسد گندیده خودشان را وارد کشور میکنند».
او در سخنرانی ۱۶ فروردین ۷۴ خود گفت مشکل توطئهگران آن است که «میبینند اینجا ملتی هست که با دعوت و با شعارهای اسلامی، کمر بسته است به اینکه، زندگی، دنیا و آخرت خود را بسازد و آباد کند و میخواهد زیر بار دشمن نرود».
۱۳۷۱: «دشمن هوشیار با صرف میلیاردها دلار»
در خرداد ۱۳۷۱، تخریب منازل بدون مجوز در یکی از محلههای فقرنشین مشهد، با مقاومت شدید ساکنان مواجه شد و در ادامه، به شورش گسترده در سایر نقاط شهر انجامید.
اما حتی شورشی که با دفاع «شهروندان محروم» مشهد از خانههای خود کلید خورد بود، از نظر رهبر جمهوری اسلامی توطئهای پیچیده با منشا خارجی بود. علی خامنه ای ۱۰ روز پس از اعتراضات مشهد، وقایع این شهر را حاصل «میلیاردها دلار» سرمایه گذاری «دشمن» معرفی کرد.
او در سخنرانی خود در ۲۰ خرداد، مشخصا مدعی شد: «قضایای مشهد و امثال آن کار دشمن است... دشمن هوشیار نشسته است. میلیونها دلار، بلکه اگر مبالغه نباشد میلیاردها دلار صرف میکنند، تا بتوانند ضربه کاری را به این انقلاب بزنند.»
الگوی ثابت ۳۳ ساله
بررسی متنهای موجود از علی خامنه ای از زمان اعتراضات ۱۳۷۱ مشهد تا کنون، حکایت از آن دارد که او در برخی سخنرانیهای خود، اشاراتی نیز به حق مردم برای اعتراض داشته است.
با این حال، رهبر جمهوری اسلامی ایران در مواجهه با تجمعات خیابانی بزرگی که توام با درگیری با نیروهای امنیتی و شعارهای ضدحکومتی بوده، همواره آنها را به قدرتهای خارجی متصل دانسته است. تا جایی که گویی در بیان او، احتمال آنکه در ۳۳ سال اخیر چنین تجمعاتی برگزار شده باشند و به کشورهای دیگر مرتبط نباشند، یکسره منتفی بوده است.
در نهایت، البته شاید نتوان با اطمینان گفت که ادعاهای وابستگی معترضان خیابانی به قدرتهای خارجی، تا چه حد ریشه در ملاحظات تبلیغاتی یا اعتقادات واقعی علی خامنهای داشتهاند.
اما در هر صورت، قابل انکار نیست که چنین ادعاهایی، در عمل، چارچوب رایج برخورد نهادهای امنیتی و قضایی ایران با معترضان را، مشخص کردهاند.
