ویمبلدون ۲۰۲۲؛ افسانه‌های تنیس چقدر حقیقت دارند؟

در حین اولین ست از اولین مسابقه ویمبلدون، گزارشگر مثل همیشه اعلام می‌کند که بازیکن سرویس‌زننده از «توپ‌های جدید» استفاده می‌کند.

پس از گذشت هفت گیم ابتدایی بازی و پس از آن به دنبال هر ۹ گیم، توپ‌های بازی عوض می‌شوند و بازیکنان با توپ‌های نو به کارشان ادامه می‌دهند. باور عمومی این است که توپ‌های جدید که طبیعتا سفت‌تر هستند، مزیتی ناگهانی برای زننده سرویس هستند. پایه چنین استدلالی این است که توپ‌ها در حین بازی فشار خود را از دست می‌دهند و در نتیجه سرعتشان کم و کم‌تر می‌شود تا این که جایگزین شوند.

اما این باور درست است؟

فرانک کلاسن و یان آر مگنوس، اساتید هلندی تصمیم گرفتند تا جایی که می‌توانند در مورد صحت و سقم افسانه‌هایی که در مورد تنیس وجود دارد، تحقیق کنند.

کلاسن می‌گوید: «این افسانه‌ها در نتیجه دیدن تنیس در تلویزیون و شنیدن صدای گزارشگران به وجود آمده است. ما این‌ها را با تجربه طولانی خودمان به عنوان تنیس‌باز مقایسه کردیم.»

آن چه در ادامه می‌آید نتیجه ۲۵ سال تحقیق، مقاله‌های دانشجویی و کتاب است.

تحقیقات با بررسی ۸۶۲۹۸ امتیازی که در ویمبلدون بازی شده بود، آغاز شد و با ۱۰۰ هزار امتیازی که بین بازیکنان در سایر گرند اسلم‌ها رد و بدل شد، ادامه پیدا کرد؛ اطلاعات از بازی‌هایی در دهه ۱۹۹۰ تا زمان حاضر جمع‌آوری شده‌اند.

نتایج تحقییق چه بود و آیا این نتایج باعث می‌شوند که به گونه‌ای دیگر به تنیس نگاه کنیم؟

تمام امتیازها مساوی هستند؟

یکی از سئوال‌های اساسی در تنیس که پاسخ دادن به آن با بررسی تحقیقی از دهه ۱۹۷۰ بررسی شد این است که آیا هر امتیاز در تنیس را باید کاملا مستقل از سایر امتیازها در نظر گرفت؟ آیا امتیاز قبلی روی امتیازی که الان بازی می‌شود، تاثیر دارد؟

این موضوع در کنار فرضیه‌ای قرار گرفت که می‌گوید یک «ایس» (سرویسی که بدون برخورد به راکت حریف تبدیل به امتیاز شود) بیشتر از یک امتیاز ارزش دارد. اساس چنین باوری این است که زدن یک ایس موجب می‌شود اعتماد به نفس سرویس‌زننده بسیار بالا برود و به این ترتیب احتمال بیشتری وجود دارد که او امتیاز بعدی را هم بگیرد.

آمار نشان می‌دهد که چنین تاثیری در بخش انفرادی مردان وجود دارد و ارزش امتیازی که با «ایس» گرفته می‌شود ۱/۰۴ است. این عدد در بخش انفرادی زنان ۱/۰۱ است.

اختلاف البته بسیار ناچیز است اما همین هم کافی است تا نتیجه یک امتیاز و در نتیجه یک گیم و نهایتا یک مسابقه را تغییر دهد.

گیم هفتم هر ست مهم‌ترین است؟

اگر تمام امتیازها باهم مساوی نیستند، می‌توان همین فرضیه را راجع به گیم‌ها هم مطرح کرد؟

محققان این پروژه می‌دانستند که دن مسکل، گزارشگر افسانه‌ای بی‌بی‌سی، اغلب می‌گفت که گیم هفتم هر ست مهم‌ترین است و معمولا بازیکنی که آن را ببرد، برنده آن ست هم خواهد شد.

این فرضیه نادرست است و مهم‌ترین گیم‌های هر ست، گیم‌های ۱۱، ۱۲ و ۱۳ (در تای‌برک) هستند، البته اگر ست مورد نظر تا این اندازه طول بکشد.

گیم هفتم می‌تواند در این امتیازها انجام شود: ۱-۵، ۲-۴، ۳-۳، ۴-۲ یا ۵-۱. شاید تصور کنید که گیم هفتم در امتیاز ۳-۳ مهم‌تر است اما آمار نشان می‌دهد که این طور نیست. در واقع گیم هفتم کمتر از گیم ششم در بردن ست اهمیت دارد.

محققان برای نشان دادن اهمیت هر گیم مقیاسی از صفر تا صد را در نظر گرفتند. با این حساب، نمره‌ای که گیم ششم گرفت ۴۳ در انفرادی مردان و ۴۱/۳ در انفرادی زنان بود. این در حالی است که نمره گیم هفتم در انفرادی مردان ۳۷/۶ و در انفرادی زنان ۳۶/۶ بود.

«اهمیت» این گیم شاید در این باشد که زننده سرویس احتمالا با بردن آن بتواند برنده ست شود و با شکست در آن در آستانه واگذار کردن ست قرار بگیرد.

بازیکنان بلافاصله پس از گیمی که سرویس حریف را می‌شکند، گیم را واگذار می‌کنند

کلاسن و مگنوس، اتفاقاتی که در «امتیازهای مهم» رخ می‌دهد را تحلیل کردند و نتیجه گرفتند که «برک پوینت» (امتیازی که می‌تواند منجر به برنده شدن گیمی شود که حریف سرویس می‌زند) و «گیم پوینت» (امتیاز منجر به بردن گیم) قابل اعتنا هستند.

آن‌ها متوجه شدند که هم در انفرادی مردان و هم زنان، تعداد «ایس‌ها» در امتیاز منجر به برنده شدن گیم بالاتر می‌رود و البته تعداد خطاهای مضاعف در سرویس (دبل فالت).

نتیجه تحقیق نشان داد که مجموع امتیازهایی که یک بازیکن در «گیم پوینت» می‌برد، مقداری کمتر از بقیه امتیازها است. در بخش انفرادی مردان، سرویس‌زننده‌ها ۶۲/۲ درصد امتیازها را در «برک پوینت» بدست آوردند که این میزان در بقیه امتیازها ۶۵ درصد است. در انفرادی زنان، سرویس‌زننده ۵۳/۵ درصد امتیازها را در «برک پوینت» بدست می‌آورد که این آمار در سایر امتیازها ۵۶/۴ درصد است.

هنگامی که امتیاز منجر به بردن گیم، همان امتیاز منجر به بردن بازی و یا حتی امتیاز منجر به قهرمانی است، این آمار به طور قابل توجهی بالاتر می‌رود.

بالا رفتن تعداد ایس‌ها و خطاهای مضاعف در سرویس در این امتیازها هیچ گاه تنش‌آمیزتر از آخر فینال ویمبلدون ۲۰۰۱ بین گوران ایوانیسویچ و پاتریک رفتر نبود.

تنیس‌باز کروات که یک سرویس‌زن قهار بود در ست پنجم ۷-۸ از حریف جلو افتاده بود، اما در آن لحظات نفس‌گیر ۲ «ایس» و ۳ خطای مضاعف در سرویس داشت. ایوانیسویچ البته سرانجام در آن مسابقه پیروز شد تا به نخستین قهرمانی خود در ویمبلدون، پس از چهار بار حضور در فینال برسد.

در «برک پوینت‌ها» بازیکنان «ایس‌های» کمتری دارند، به این دلیل که محتاطانه‌تر سرویس می‌زنند تا توپ در جریان بازی قرار بگیرد و آنجا برنده شوند.

به این ترتیب آیا می‌توان گفت که بازیکنی که کمی قبل سرویس حریف را شکسته آرام‌تر است و بازیکنی که کمی قبل «برک شده» سخت‌تر تلاش می‌کند و به همین دلیل بلافاصله می‌تواند گیم را ببرد؟

پاسخ منفی است. در مجموع احتمال این که بازیکن زننده سرویس گیم را ببرد بیشتر از این است که سرویسش شکسته شود.

در بخش مردان احتمال این که بازیکن بتواند در گیمی که سرویس می‌زند، برنده شود ۸۱/۸ درصد است و این آمار پس از برک شدن به ۸۳/۸ درصد می‌رسد. در بخش زنان این آمار در حالت عادی ۶۴/۳ درصد است و بعد از برک به ۶۸/۳ درصد می‌رسد.

بازیکنی که ست چهارم را ببرد، به احتمال زیاد ست پنجم را هم می‌برد

در بخش قبلی به تاثیر برنده شدن یک امتیاز و یک گیم در امتیاز و گیم بعدی اشاره شد. اما می‌توان گفت که بازیکنان در حین بازی اوج می‌گیرند یا آن طور که معروف است «روحیه پیروزی» (winning mood) پیدا می‌کنند؟

این غافلگیرکننده‌ترین بخش یافته‌های این تحقییق است.

کلاسن می‌گوید: «روحیه پیروزی کمتر از آن چیزی است که تصور می‌کنیم. بله، اوج گرفتن وجود دارد و عملکرد خوب در امتیازهای اخیر، نشانه این است که بازیکن در امتیازهای آتی هم خوب کار می‌کند، اما این اوج‌گیری کوتاه است.»

اما در مورد این فرضیه که بازیکنی که با پیروزی وارد ست سرنوشت‌ساز (ست سوم در بخش زنان و ست پنجم در بخش مردان) می‌شود، دست بالا را دارد، چه می‌توان گفت؟

آمار این بخش میان بازیکنان سطح بالا و بازیکنان ضعیف‌تر متفاوت است.

در میان بازیکنانی که جزو بخت‌های قهرمانی مسابقات هستند، برنده ست چهارم معمولا ست پنجم را واگذار می‌کند؛ ۱۱/۱ درصد احتمال دارد که بازیکنی در این سطح در هر دو ست چهارم و پنجم برنده شود.

اما در میان بازیکنانی که جزو بخت‌های قهرمانی نیستند، معمولا بازیکنی که ست چهارم را برده است، ست پنجم را هم می‌برد؛ احتمال این که بازیکنانی در این سطح برنده هر دو ست چهارم و پنجم بشوند ۸۰ درصد است.

این آمار در مورد ست سوم مسابقات انفرادی زنان نیز همین گونه است.

نگاهی به ۲۰ دوره اخیر فینال انفرادی مردان ویمبلدون نشان می‌دهد که این مسابقات شش بار به ست پنجم کشیده شده است. در تمامی این فینال‌ها، بازیکنی که کار را در ست چهارم به تساوی کشاند، در پایان بازنده از زمین خارج شد.

راجر فدرر با این مدل دو بار قهرمان شده (سال ۲۰۰۷ مقابل نادال و سال ۲۰۰۹ مقابل رادیک) و سه بار فینال را باخته است (۲۰۰۸ مقابل نادال و ۲۰۱۴ و ۲۰۱۹ مقابل جوکوویچ).

مزیت سرویس زدن با توپ‌های نو

تا این جا آمار و ارقام بسیاری از سئوال‌های ورزش تنیس را به خوبی توضیح داده است، اما اوضاع در مورد توپ‌های نو چگونه است؟

کلاسن و مگنوس متوجه شدند که تعداد «ایس‌ها» زمانی که مردان با توپ‌های جدید سرویس می‌زنند، کمی بیشتر است (۱۰ درصد با توپ‌های جدید و ۹/۱ درصد با توپ‌های قدیمی)، ولی همراه با این مورد، تعداد خطاهای مضاعف روی سرویس هم بیشتر می‌شود (۵/۹ درصد با توپ‌های جدید و ۵/۵ بدون آن‌ها).

به این ترتیب می‌توان نتیجه گرفت که توپ‌های جدید سریع‌تر هستند و در نتیجه تعداد ایس‌ها را بیشتر می‌کنند و از سوی دیگر کنترل آن‌ها سخت‌تر است و بر تعداد خطاهای مضاعف روی سرویس هم می‌افزایند.

نمی‌توان در این مورد جواب قطعی داد و عوال تاثیرگذار در این زمینه نسبی هستند. با این حال وقتی که گزارشگر می‌گوید توپ‌های جدید وارد بازی می‌شوند، ما می‌دانیم که احتمالا «اتفاقی» غیرمعمولی در بازی خواهد افتاد.