'میانجیگری' قطر بین ایران و عربستان نتیجه می‌دهد؟

پس از گفتگوی تلفنی رئیس‌جمهور ایران و امیر قطر (۱۲ سپتامبر/۲۲ شهریور)، برخی رسانه‌ها مدعی شدند که قطری‌ها می‌خواهند میانجی شوند و جنگ لفظی ایران و عربستان سعودی را تمام کنند.

اما به نظر می‌رسد احتمال آشتی دو رقیب منطقه‌ای دستکم در آینده نزدیک زیاد نیست.

آن‌طور که در گزارش‌ها آمده، امیر تمیم بن حمد آل ثانی در گفتگوی تلنفی با حسن روحانی "بر اهمیت پایه‌ریزی روابط ایران و کشورهای حاشیه خلیج فارس بر اصل سیاست هم‌جواری دوستانه، احترام متقابل و حل اختلافات از طریق مذاکره" تأکید کرده.

برخی ناظران معتقدند این اظهارات نشانه تلاش قطر برای میانجیگری بین ایران و عربستان سعودی است – از جمله محمد مرندی، از استادان دانشگاه تهران، که به سایت المونیتور گفته احتمال آشتی هم وجود دارد.

به گزارش المونیتور آقای مرندی گفته: "اگر سیاست سعودی‌ها واقعا تغییر کند، بسیار محتمل است که وضع عوض شود. اگر نه، ایرانی‌ها فکر می‌کنند سعودی‌ها به سوی بی‌ثباتی و شاید زوال می‌روند... باید عقب بنشینند و غرورشان را سرپوش بگذارند."

امید به آب شدن یخ روابط ایران و عربستان برآمده از نشانه‌هایی است که در روزهای گذشته از هر دو سو به چشم خورده است.

سه‌شنبه ۱۳ سپتامبر (۲۳ شهریور) یحیی رحیم صفوی، از مشاوران عالی رهبر جمهوری اسلامی ایران، گفت ایران باید روابطش را با "عمان، کویت و حتی قطر" بیشتر کند و حتی در رابطه با سعودی‌ها "مدارا" کند.

آن‌طور که خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) گزارش کرده، آقای رحیم صفوی در ادامه گفته: "ما به هیچ وجه نباید به سمت تنش با سعودی‌ها حرکت کنیم."

از سوی دیگر، المونیتور نوشته "ریاض از مسیرهای غیررسمی به تهران پیامی فرستاده" و گفته حرف مفتی اعظم عربستان که ایرانی‌ها مسلمان نیستند، "موضع رسمی (حکومت) نیست."

اندکی پیش از اظهارات مفتی اعظم عربستان، و در آستانه سالگرد واقعه منا که بیش از ۴۵۰ ایرانی در آن کشته شدند، آیت‌الله خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران، آل سعود را "شجره خبیثه ملعونه" خوانده بود.

اما پریروز (۱۳ سپتامبر/۲۳ شهریور)، عادل الطریفی، وزیر فرهنگ و اطلاعات عربستان سعودی، لحنی ملایم‌تر در پیش گرفت. او که با شبکه عربی‌زبان اسکای نیوز صحبت می‌کرد، گفت: "ایرانی‌ها مردمی مهربانند با تاریخی درخشان. ما با مردم ایران مشکلی نداریم. مشکل‌مان با حکومت ایران است، و با گروه‌های تروریستی مرتبط با آن مثل حزب‌الله."

با همه این تفاصیل به نظر می‌رسد طرف ایرانی هنوز آماده بهبود روابط نیست.

دو روز پیش جواد ظریف، وزیر امور خارجه ایران، مقاله‌ای در نیویورک تایمز منتشر کرد با عنوان "بیایید دنیا را از وهابیت پاک کنیم". یک روز بعد یعنی ۱۴ سپتامبر (۲۴ شهریور) شبکه‌های رادیو و تلویزیون دولتی ایران این مقاله را به طور گسترده پوشش دادند.

پرس تی‌وی، شبکه تلویزیونی انگلیسی زبان ایران، بخشی از مقاله آقای ظریف را که گفته بود وهابیت الهام‌بخش "همه گروه‌های تروریستی" بوده، بازگو کرد.

رادیوی دولتی جمهوری اسلامی ایران هم به نقل از آقای ظریف گفت ریشه‌های خشونت در وهابیت است.

این همه در حالی است که وبسایت رسمی آیت‌الله خامنه‌ای همچنان مطالبی تند علیه عربستان سعودی منتشر می‌کند – مطالبی که در آنها عباراتی چون "خیانت حاکمان سعودی" و "در خدمت شیطان" به چشم می‌خورد.