کاوه اميدوار

قانون کار جمهوری اسلامی از ۱۶ سال پيش به اجرا در آمده و کارشناسان انتقادهايی نسبت به آن دارند اما اين اولين بار است که بخشی از قانون کار ايران، آن هم با فشار يک سازمان بين المللی اصلاح می شود

آزادی تشکل های کارگری و سنديکاها موضوع اصلی گفتگوهای آقای سوماويا در تهران بوده که سازمان بين المللی کار از چند سال پيش برای اجرای و عملی کردن آن با مقامات جمهوری اسلامی سرگرم گفتگو بوده است.

ايران همکاری های گسترده ای در زمينه های آموزشی با سازمان بين المللی کار دارد و درصدد است برای اجرای قواعد بين المللی و پيوستن به مقاوله نامه های۸۷ و ۹۸ سازمان بين المللی کار، قانون کار را اصلاح کند.

ناصر خالقی، وزير کار ايران در ديدار با آقای سوماويا گفته است که لايحه اصلاح قانون کار در دولت نهايی شده و به زودی برای تصويب تقديم مجلس می شود.

انتقادهای جهانی

در دنيای مدرن امروز که همه چيز به سرعت در حال تغيير و تحول است، حق داشتن آزادی برای ايجاد تشکل ها ضروری ترين حق برای افراد است خوان سوماويا، دبير کل سازمان بين المللی کار

نبود تشکل های صنفی کارگری مستقل در ايران همواره با انتقادهايی از سوی نهادهای بين المللی مواجه بوده و ايران ناچار شده است برای انطباق وضعيت خود با مقررات سازمان بين المللی کار دست به اصلاحاتی در قانون کار خود بزند.

دبير کل سازمان بين المللی کار در تهران گفته است: "در دنيای مدرن امروز که همه چيز به سرعت در حال تغيير و تحول است، حق داشتن آزادی برای ايجاد تشکل ها ضروری ترين حق برای افراد است."

به گفته آقای سوماويا، آنچه برای سازمان بين المللی کار اهميت زيادی دارد، حق گفتگو است که بايد از سوی نمايندگان واقعی کارگران تحقق يابد.

قانون کار جمهوری اسلامی از ۱۶ سال پيش به اجرا در آمده و کارشناسان انتقادهايی نسبت به آن دارند اما اين اولين بار است که بخشی از قانون کار ايران، آن هم با فشار يک سازمان بين المللی اصلاح می شود.

اين اصلاحيه منحصر به فصل ششم قانون کار است که به تشکل های کارگری و کارفرمائی اختصاص دارد و آقای سوماويا ابراز اميدواری کرده است که اصلاحات در اين زمينه به نحو مطلوبی انجام شود.

تشکيل سنديکا به عقيده صاحب نظران مسائل کارگری در صورت تصويب اين لايحه، زمينه برای تشکيل سنديکاهای کارگری مطابق استانداردهای بين المللی در ايران فراهم می شود و سنديکاها بعد از دو دهه به عنوان نمايندگان کارگران فعاليت خود را به صورت قانونی از سر خواهند گرفت

مجلس جمهوری اسلامی در اين باره واکنشی نشان نداده ولی به عقيده صاحب نظران مسائل کارگری در صورت تصويب اين لايحه، زمينه برای تشکيل سنديکاهای کارگری مطابق استانداردهای بين المللی در ايران فراهم می شود و سنديکاها بعد از دو دهه به عنوان نمايندگان کارگران فعاليت خود را به صورت قانونی از سر خواهند گرفت.

مخالفان تغيير قانون

آقای سوماويا در سفر خود به تهران مذاکرات گسترده ای با مقامات دولتی و تشکل های کارگری و کارفرمايی در تهران انجام داد و عمده اين گفتگو ها در باره پيوستن ايران به مقاوله نامه های ۸۷ و ۹۸ سازمان بين المللی کار بوده است.

دبير کل سازمان بين المللی کار حضور نمايندگان واقعی کارگران و کارفرمايان را بهترين ابزار برای حل و فصل مشکلات دانسته و گفته است: "اظهارات اين سه گروه (کارگران، کارفرمايان و دولت) حاکی از توافق کامل برای الحاق ايران به مقاوله نامه های ۸۷ و ۹۷ است."

اصلاحيه قانون کار بر اساس مقاوله‌نامه‌های ۸۷ و ۹۷ سازمان بين‌المللی کار تهيه شده است که بر استقلال و فعاليت آزادانه تشکل‌های کارگری تاکيد دارد.

عليرضا محجوب، دبير کل خانه کارگر در ملاقات با مدير کل سازمان بين المللی کار از لايحه اصلاح فصل ششم قانون استقبال کرده و در عين حال گفته است: "ما معتقديم که جزئيات اين لايحه بايد بار ديگر مورد بررسی قرار گيرد."

در حال حاضر شوراهای اسلامی کار و خانه کارگر خود را نمايندگان واقعی کارگران می دانند و از مخالفان جدی تشکيل سنديکاها به حساب می آيند.

' کاهش مخالفت ' به نظر می رسد تجمع های جداگانه و خارج از برنامه شوراهای اسلامی کار و خانه کارگر در روز کارگر که از گستردگی تمايل بخش عمده ای از کارگران برای تشکيل سنديکا حکايت دارد، تاحدودی از مخالفت های اوليه با تشکيل سنديکاها تا حدودی کاسته است

هفته گذشته گروهی از اعضای اين دو تشکل با تجمع در مقابل دفتر پيگيری احيای سنديکای اتوبوسرانی تهران، يکی از فعالان سنديکاهای کارگری شرکت واحد اتوبوسرانی را مجروح کردند.

به نظر می رسد تجمع های جداگانه و خارج از برنامه شوراهای اسلامی کار و خانه کارگر در روز کارگر که از گستردگی تمايل بخش عمده ای از کارگران برای تشکيل سنديکا حکايت دارد، تاحدودی از مخالفت های اوليه با تشکيل سنديکاها تا حدودی کاسته است.

در عين حال آقای محجوب گفته است: "در مذاکرات سه جانبه به دنبال افزايش قدرت کارگران در قالب تقويت تشکل های قانونی موجود بوده و انتظار تضعيف شورای های اسلامی کار را نداشتيم."

فشار بين المللی

بعد از گزارش سه سال پيش سازمان بين المللی کار از وضعيت تشکل های کارگری در ايران مخالفان سعی کردند تا به هر شکل ممکن مانع انجام اصلاحات مورد نظر اين مرجع شوند.

هيات اعزامی سازمان بين المللی کار از نبود آزادی تشکل‌های کارگری در ايران انتقاد کرده و در گزارش خود نوشته بود: "شوراهای اسلامی کار را که در حال حاضر به عنوان نمايندگان جامعه کارگری فعال هستند، نمی‌توان انجمن‌های واقعی کارگران دانست."

اين گزارش با اشاره به نقش مهم شوراهای اسلامی کار در دو دهه گذشته، تاکيد کرده بود که برای شکل گيری يک نهضت آزاد و مستقل بايد يکی از مواد قانون کار اصلاح شود.

به نظر اين هيات در صورت اصلاح ماده ۱۳۱ قانون کار و تبصره اش "اين اطمينان حاصل می‌شود که هيچ‌گونه انحصارطلبی در نمايندگی اشکال مختلف تشکل‌های کارگری وجود ندارد."

اعتراض به قانون سازمان بين‌المللی کار با بررسی مواد قانون فعلی کار ايران، از شرايط پايان کار کارگران و حقوق زنان انتقاد کرده و اعلام کرده است که بخشی از قانون تنها به حمايت کارگران در قبال پايان کار غيرموجه می‌پردازد

سازمان بين‌المللی کار همچنين با بررسی مواد قانون کار فعلی ايران، از شرايط پايان کار کارگران و حقوق زنان انتقاد کرده و اعلام کرده بود که بخشی از قانون تنها به حمايت کارگران در قبال پايان کار غيرموجه می‌پردازد و اين نظر کارشناسان را تائيد می‌کرد که معتقدند قانون فعلی کار اشتغال‌زا نيست و تنها به حمايت از کارگران می‌پردازد.

اصلاحات

از متن نهايی اصلاحيه قانون کار گزارشی منتشر نشده، اما بر اساس پيش نويس اين اصلاحيه نقش و وظايف سنديکاها از وظايف شوراهای اسلامی کار که هم اکنون در قانون کار نقش محوری دارند، جدا می شود وحق نمايندگی کارگران به سنديکاها واگذار می شود و شوراهای اسلامی کار، نقش مشارکتی و مشورتی در امور رفاهی واحدها را برعهده خواهند داشت.

سازمان بين‌المللی کار اين طرح را در جهت منافع کارگران و کارفرمايان ارزيابی و اعلام کرده است اجرای آن به ارتقای حقوق کارگران و کارفرمايان منجر خواهد شد.

بر اساس اين طرح تشکل‌های صنفی در وزارت کار ثبت خواهند شد، اما ثبت آنها در وزارت کار، حقی برای دخالت اين وزارتخانه در امور آنها ايجاد نخواهد کرد.

همکاری دو جانبه

در عين حال قرار بود همزمان با ديدار آقای سوماويا، دفتر سازمان بين المللی کار در تهران باز گشايی می شود، اما خبری در باره آن منتشر نشده است.

فعاليت های سازمان بين المللی کار در تهران، پس از انقلاب ۱۹۷۹ و تحريم ايران از سوی کشورهای اروپايی و امريکايی متوقف شد، اما تعطيلی آن هيچگاه از سوی اين سازمان به طور رسمی اعلام نشد.

به رغم تعطيلی دفتر اين سازمان، ايران همکاری گسترده ای با سازمان بين‌المللی کار داشته است و سعی دارد با ايفای نقشی فعال تر از همکاری بيشتر اين سازمان بهره مند شود.

تقويت موسسات ايمنی و بهداشت کار، مدرن سازی نظام اطلاع رسانی بازار کار، اصلاح نظام دستمزد، بيمه اجتماعی و توسعه کارگاه های کوچک و متوسط و اشتغال، بخشی از فعاليت های سازمان بين المللی کار در ايران است.

باز گشايی دفتر سازمان بين المللی کار در تهران به گفته آقای سومايا تعامل ميان اين سازمان و ايران در خصوص روابط کار را افزايش خواهد داد.