آرش یا الدوره؟ مناقشات نفتی وگازی ایران با دو همسایه جنوبی

"تهران مناقصه‌هایی را برای توسعه میدان‌هاى نفتى و گازى خود از جمله میدان گازى 'آرش' (الدوره)، پس از لغو تحریم‌های بین‌المللی طراحی کرده است."

خبرى که با عکس العمل تند مقام‌هاى کویتى همراه بود. تا جایى که اوایل ماه جاری (شهریور) کویت، کاردار ایران را در اعتراض به طرح مناقصه ایران برای توسعه میدان گازى آرش فراخواند و یادداشت اعتراض دولت کویت را به او تقدیم کرد.

خالد جارالله، معاون وزیر خارجه کویت اعلام کرد که "به دلیل طرح مناقصه‌های ایران برای توسعه بخش شمالی الدوره که یک شرکت بریتانیایی آن را دریافت کرده، یادداشت اعتراضی به ایران ارائه شده وپیش‌بینی می‌شود ایران به زودی پاسخ دهد."

پس از آن مطبوعات کویت نیز موجی از گزارش‌های انتقادی علیه ایران به راه انداختند و مناقصه‌های ایران را در راستای فعالیت ایران پس از توافق هسته‌ای تفسیر کردند.

میدان گازى"آرش" که بخش عربى آن به میدان " الدوره" شناخته مى‌شود، در آب‌هاى خلیج فارس و از نظر عرف بین المللى در آب‌هاى ساحلى ایران، کویت و عربستان قرار دارد و در چند سال گذشته کویت و عربستان فعالیت‌هاى یک طرفه‌اى در ارتباط با بهره برداری از این میدان داشته‌اند. مساله‌اى که همواره با مخالفت ایران مواجه شده است. ذخیره گاز این میدان گازى یک میلیارد فوت مکعب و ذخیره نفت آن نیز نزدیک به ۳۱۰ میلیون بشکه برآورد شده است.

این میدان گازى یکی از منحصر به فردترین میادین هیدروکربوری جهان به حساب مى آید. اما همواره در خصوص میزان سهم و نحوه بهره بردارى از آن بین ایران و عربستان و کویت اختلاف وجود داشته و توسعه این میدان گازی مشترک، بارها به دلیل اختلافات مرزی متوقف شده است.

تاکنون و به دلیل تحریم‌هاى نفتى غرب، برداشت ایران از این حوزه بسیار ناچیز بوده اما با امکان برداشته شدن تحریم‌ها بعد از توافق هسته‌اى انتظار مى رود کار توسعه و بهره بردارى از این میدان گازى سرعت گیرد.

تمایل کشورهاى اروپایى به سرمایه گذارى در صنعت نفت و گاز ایران در دوره پس از تحریم نیز به این روند سرعت خواهد داد.

به طور مثال، هفته گذشته همزمان با حضور مقام‌هاى اتریشى در تهران، شرکت 'او.ام. وى' اتریش براى دو برابر کردن ضریب برداشت از مخازن نفت و گاز ایران با به کار گیرى تکنولوژى‌هاى جدید، اعلام آمادگى کرد.

اما دلیل اهمیت این حوزه گازى در میان میدان‌هاى متعدد نفتى و گازى خلیج فارس، چیست؟

نصیر شیرخانى، تحلیلگر مسائل نفت و گاز در لندن، مى‌گوید: "این میدان گازى براى عربستان و کویت بسیار حائز اهمیت است چون این دو کشور به شدت به گاز احتیاج دارند. کویت در حال حاضر واردکننده گاز است و عربستان هم به شدت با کمبود شدید گاز مواجه است. ایران به آن صورت نیاز مبرم به توسعه این میدان گازى ندارد. اما اخیرا با امکان برداشته شدن تحریم‌ها ایران به فکر توسعه این میدان گازى افتاده است و این موضوع با مخالفت شدید از سوى کویت و عربستان مواجه شده است."

طبق عرف بین المللى ابتدا باید مرزهاى آبى کشورها در این حوزه گازى مشخص شود و پس از آن هر کشور مى‌تواند یا به طور جداگانه یا مشترک حوزه خود را توسعه دهد و از ذخایر خود بهره بردارى کند.

نصیر شیر خانى با ذکر مثالى از حوزه‌هاى نفتى و گازى دریاى شمال میگوید: "مثلا در دریاى شمال بیشتر حوزه‌هاى نفتى و گازى که وجود دارد بین دو کشور بریتانیا و نروژ مشترک است. بعد از تصمیم گیرى در مورد اینکه هر حوزه به کدام کشور تعلق دارد، هم هزینه را بین خود تقسیم مى‌کنند و هم از نظر بهره بردارى داراى سهم مشخصی هستند. اما در حوزه گازى آرش هنوز مرزهاى آبى مشخص نیست."

سهم عربستان

مساله دیگر ادعاى عربستان در مورد مالکیت ده درصدى منابع این میدان گازى است. در حالى که ایران معتقد است عربستان هیچ سهمى از این میدان گازى ندارد.

على ماجدى، معاون وقت امور بین الملل وزارت نفت ایران، تیر ماه سال ١٣٩٣ در واکنشی به ادعای مقامهاى عربستان بر میدان نفت و گازی آرش، اعلام کرد: "این میدان بین ایران و کویت در خلیج فارس مشترک بوده و عربستان هیچ سهمی از این میدان ندارد."

این در حالى است که پنج شنبه گذشته محمد العبد الله الصباح، وزیر مشاور در امور پارلمان کویت اعلام کرد عربستان و کویت مانند یک تیم واحد در مورد ترسیم مرزهاى آبى مشترک با ایران، مذاکره خواهند کرد.

نصیر شیر خانى در این باره مى‌گوید: "ایران نمى تواند بگوید عربستان سهمى ندارد. احتمالا عربستان هم نسبت به کویت ادعاهایى دارد. یعنى این هم مشکلى بین ایران و عربستان است و هم بین ایران، عربستان و کویت."

اما اختلاف بر سر این میدان گازی تنها به ایران اختصاص ندارد و کویت و عربستان هم تاکنون نتوانسته‌اند برای تقسیم منابع این میدان به تفاهم برسند. سال ٢٠٠٠ میلادى کویت و عربستان در خصوص بخش عربى این میدان (الدوره) به توافق رسیدند و به توسعه و بهره بردارى از این میدان پرداختند.

تا جایى که سال ٢٠١٣ شرکت‌های ملی نفت کویت (کی.پی.سی) و آرامکوی عربستان به منظور توسعه میدان نفت و گاز آرش (الدوره) کنسرسیوم (کی.جی.او) را تاسیس کردند و حتی برای توسعه میدان مشترک آرش حفاری یک حلقه چاه اکتشافی را آغاز کردند اما در نهایت در همان سال اختلافات میان این دو کشور عربى بر سر محل استخراج و نحوه شراکت در گاز تولیدى مانع از ادامه همکارى آنها شد. نصیر شیر خانى با اشاره به اختلافات عربستان و کویت در منطقه حائل، مى‌گوید: "اخیرا بین عربستان و کویت هم بر سر منطقه حائل اختلافاتى به وجود آمده است. منطقه‌اى که تا چند ماه اخیر ٤٠٠ تا ٥٠٠ هزار بشکه نفت تولید مى کرد. عربستان در قسمت دریایى و کویت هم در قسمت خشکى، عملیات اجرایى در این منطقه حائل را متوقف کرده‌اند و این اختلافات باعث شده مساله این حوزه گازى هم پیچیده‌تر شود."

برخی کارشناسان می‌گویند در شرایط فعلى که برخی کشورهاى حوزه خلیج فارس با کمبود گاز طبیعى روبرو هستند، و با توجه به برنامه ایران براى سرعت بخشیدن به توسعه و سرمایه‌گذارى در حوزه نفت و گاز، بهترین راه، حل اختلافات، تعیین مرزهاى دریایى و چگونگى تقسیم این حوزه گازى میان سه کشور ایران عربستان و کویت است.

اما سوال اصلی همچنان این است که آیا این حوزه باید بین سه کشور تقسیم شود و هر کشور به صورت جداگانه اقدام به توسعه و بهره بردارى از ذخائر گاز این منطقه کند و یا این بهره بردارى باید به صورت مشترک انجام شود؟