جنگ رسانه ای اوکراین و روسیه

جنگ، یعنی همین. همین که چشم و گوشت را محکم ببندی و تا دلت بخواهد به طرف بد و بیراه بگویی. بی خیال پیامدش. مقام های جدید کریمه در اقدامی دیگر برای بسط دادن نفوذشان در منطقه، جای شش شبکۀ تلویزیونی اوکراینی را به شش شبکۀ تلویزیونی روسیه دادند. و آن هم چه شبکه هایی! که یکی بهتر از دیگری از وضعیت کنونی در اوکراین یک فاجعه، و از دولت نوپای اوکراین، یک اژدها ترسیم می کند.

در کیف هم هر چه شبکۀ تلویزیونی روسیه بود، درش تخته شد. شبکه های «خودی» اما حرفی جز به خوشایند میدان استقلال نمی زنند. انگار هر دو در این یک مورد واحد اتفاق نظر دارند که رسانه، یعنی ابزار مغزشویی توده ها. مردم کریمه از تلویزیون روسیه می شنوند که گویا ۱۴۰ هزار روس تبار این منطقه به روسیه پناه برده اند (و این خبر کذب هم با تصاویری از صف کامیون ها در مرز اوکراین با لهستان پخش شد) و مردم مابقی بخش های اوکراین با چشم خودشان می بینند که اوضاع در شرق و جنوب شرق بر وفق مراد دولت موقت است؛ روی صفحه تلویزیون البته. مردم کریمه در این شبکه ها همه خواهان بقای این جمهوری خودمختار در ترکیب اوکراینند؛ و خواستاران جدایی کریمه از اوکراین، همه از روسیه آمده اند... آنچه این وسط له می شود، رسالت روزنامه نگاری و واقعیت است.

در نتیجه، در کریمه «تاراس شِوچِنکو»، نویشنده و شاعر شهیر دویست ساله اوکراینی را هم عده ای دشمن می دارند و به سیاق قرون وسطایی ها با تازیانه به جان جمعیتی می افتند که آمده اند زادروز این چهره تاریخی را جشن بگیرند. در نتیجۀ همین پیکار نامیمون، امروز در کیف، برای نخستین بار در طول دو سفری که به اوکراین داشتم، یک جوان میدان استقلال، تند غرید که «روسی بلد نیستم! با من روسی صحبت نکنید!» گسلی که در روابط مردمان روسیه و اوکراین پدید آمد، روز به روز عمیق تر می شود. این نگرانی میخائیل خودورکوفسکی هم هست. همان سرمایه دار روسی که سه ماه پیش مورد عفو ولادیمیر پوتین واقع شد و پس از ده سال محکومیت از زندان بیرون آمد. روز یکشنبه روی صحنه میدان استقلال رفت و از «یک روسیه دیگر» گفت. روسیه ای که کرملین آن را طرد کرده و آن، کرملین را. روسیه ای که در اعتراض به عملیات کرملین در کریمه به خیابان ها ریخت و بازداشت شد. کوشید نفرت زدایی کند، اما یکی دو حنجره که حریف دو لشکر رسانه ای متخاصم نمی شود...