هشدار برای کودکانی که پیدا نمی‌شوند

فریده ریحانی، روزنامه نگار در یادداشتی برای صفحه ناظران درباره چگونگی مواجهه با پدیده کودک ربایی در ایران نوشته است.

این روزها هر از چندی خبر گم شدن کودکی در فضای مجازی می پیچد و همه را نگران می کند. کودک ربایی ها که با پاسخ های روشن و شفافی از سوی مسئولان روبرو نمی شود.

کودکانی که در شبکه‎های مجازی اسامی‎شان اعلام شده و سال‏هاست که به طرز مرموزی ناپدید شده‌اند و پلیس نتوانسته است ردی از آنان به دست بیاورد. اما اینها تنها کودکانی‌اند که نامشان به رسانه‏ها و شبکه‏های اجتماعی راه یافته است، بررسی‎ها نشان می‎دهد شمار کودکان ربوده‎شده‎ای که هرگز ردی از آنان پیدا نشده است، بسیار بیشتر از نام‏هایی است که در رسانه‏ها مطرح شده است. هرچند که به دلیل عدم ارائه آمار مشخص از طرف پلیس، درباره میزان کودک‌ربایی در کشور اطلاع دقیقی در دست نیست.

اما مروری بر صفحه حوادث روزنامه‎ها و وب‎سایت‏ها نشان می‏دهد که به طور متوسط سالانه حدود ۴۰ کودک‏ربایی منجر به شکایت و تشکیل پرونده در ایران رخ می‎دهد، که شمار بیشتر آنها مربوط به ربودن پسربچه‎هاست. این درحالی است که بسیاری از موارد کودک‏ربایی نیز به دلایل مختلف هرگز راهی به دادگاه‌ها و یا مراجع قضایی پیدا نمی‏کنند.

کامران رضوانی، قاضی اجرای احکام دادسرای جنایی تهران پیش‌تر به روزنامه شهروند گفته بود: "بسیاری از موارد کودک‌ربایی بنا به دلایلی هیچ‌گاه به مراجع انتظامی و قضائی اعلام نمی‌شود. حفظ آبرو به‌خصوص در مواردی که کودک ربوده‌شده دختر باشد، کودک‌ربایی اعضای باندهای تبهکاری به‌خصوص موادمخدر و یا اختلاف‌های قومی در بین اتباع خارجی به‌خصوص افغانی بخش دیگری از موارد کودک‌ربایی است که معمولا در جایی ثبت نمی‌شود، اینها آمار سیاه کودک‌ربایی است."

درحالی که اکثر کودک‏ربایان با انگیزه‏های مالی و یا آزار جنسی دست به این اقدام می‎زنند، بسیاری از پرونده‎ها به دلیل اینکه آدم‎ربایان هرگز درخواست مالی از خانواده کودک نمی‎کنند و هیچ ردی از خودشان برجا نمی‎گذارند، ماه‎ها و سال‎ها بدون نتیجه باقی می‌ماند.

هشدار آمبر

در تابستان ۹۶ پس از یک مورد کودک ربایی برای اولین‌بار در نبود سیستم‏های هشدار پلیس، فعالان مدنی و خانواده قربانی تلاش کردند تا از شبکه‏های اجتماعی برای پیدا کردن کودکشان استفاده کنند. این مساله با وجود ایجاد ترس و نگرانی در میان خانواده‎ها، از قدرت شبکه‏های اجتماعی پرده برداشت و همین موضوع باعث شد تا مسئولان دولتی خواستار رسیدگی فوری به این پرونده شوند.

بیشتر بخوانید:

پس از یک کودک ربایی دیگر در تابستان همان سال و در پی انتشار اخباری مبنی بر اینکه در ساعات اولیه ربوده شدن کودک یکی از سارقین، ماجرا را به پلیس اطلاع داده، اما اقدامی از جانب پلیس صورت نگرفته است، خانواده او به همراه دیگر فعالان حقوق کودک در ایران خواستار راه‎اندازی سیستم هشدار از سوی پلیس شدند. سیستمی که به محض ناپدید شدن کودکی، مشخصات وی را روی تلفن‏های تمامی شهروندان می‎فرستد و با استفاده از رسانه‏های جمعی، همه مردم را دعوت می‎کند که در یک کمپین ملی برای پیدا شدن کودک ربوده‌شده شرکت کنند. این ایده برگرفته از سیستمی به نام «هشدار آمبر» است که یک سامانه هشدار در مواقع کودک‏ربایی است و از سال ۱۹۹۶ در آمریکا راه‎اندازی شد و اکنون به نقاط دیگر جهان نیز رسیده است.

در ایران اما پلیس و دیگر دستگاه‏ها، به راه‎اندازی چنین سیستمی توجه نکردند و آن را با این توجیه که آرامش روانی جامعه را به خطر می‎اندازد، رد کردند. پلیس حتی پا را از این نیز فراتر گذاشته و اعلام کرد با کسانی که با انتشار اخبار کودک‌ربایی در شبکه‏های اجتماعی، امنیت روانی جامعه را به خطر می‎اندازند و باعث ایجاد ترس و نگرانی در میان خانواده‏ها می‌شوند، برخورد خواهد کرد.

چطور به کودکانمان آموزش دهیم

وقتی در جامعه هیچ تضمینی برای جلوگیری از کودک‏ربایی وجود ندارد و آمارها هم نشان می‎دهند باوجود تمام هشدارها و مراقبت والدین، در اثر یک لحظه غفلت، کودکان می‎توانند در معرض آسیب‏های ترسناکی قرار بگیرند، آموزش چند اصل ایمنی به آنها می‏تواند کمک کند تا کودکان در صورت قرارگرفتن در موقعیتی مانند ربوده‌ شدن، بتوانند از هوش ایمنی‎‌شان که در خانه به آنها آموزش داده شده استفاده کرده و خودشان را از خظر نجات دهند.

یاد دادن شماره پلیس به آنها و حتی داشتن یک کد رمز مخفی که فقط اعضای خانواده و کسانی که به آنها اعتماد وجود دارد، آن را بلد باشند برای کودک نشانگر این است که هر فرد دیگری خارج از این دایره، در زمره افراد غریبه محسوب می‏شود و نباید با او همراه شود. کمک کردن به کودکان برای شناسایی رفتارهای مشکوک به جای ترساندن آنها از همه چیزهایی که در دنیای خارج از خانه می‎گذرد، راهکار دیگری است که به بچه‏ها کمک می‏کند بتوانند موقعیت‎های مشکوک را شناسایی و از آن حذر کنند.

موقعیت‏هایی مثل کمک خواستن یک غریبه، پیشنهاد خوراکی دادن، گفتن اینکه یکی از اعضای خانواده‎ات در شرایط اضطراری است، وانمود کردن به اینکه مأمور یک ارگان و یا والدین دوستش هستند، شرایطی هستند که کودک در صورت شناسایی آنها، می‎تواند در مواقع لازم، واکنش درستی نشان دهند.

پلیس در ایران می‎گوید عدم اعتماد به غریبه‏ها یکی از موارد مهمی است که می‏بایست والدین به کودکانشان بیاموزند. همچنین خودداری از فرستادن کودکان کم‏سن برای خرید، آویزان نکردن زیورآلات به کودکان و پرهیز از دادن موبایل یا اسباب‎بازی‎های گران‌قیمت به آنان در مکان‏های عمومی، از موارد دیگری است که پلیس آگاهی نیروی انتظامی بر آن تأکید دارد.

به نظر می رسد در نبود توجه جدی در دستگاه قضایی و نیروی انتظامی برای پیگیری و کاهش موارد کودک‏ربایی، این خانواده‏ها هستند که می‎توانند با اقدامات و آموزش‎های به موقع تا حد ممکن فرزندانشان را از چنین آسیب‏هایی محافظت کنند.