عباس کیارستمی: عاشق نقاشی بودم و اتفاقی فیلمساز شدم

عباس کیارستمی، سینماگر نامی ایرانی، در یک نشست پرسش و پاسخ گفته است که در اصل قصد داشته نقاش شود، اما پس از ناکامی در این راه، به شکل کاملا تصادفی به فیلمسازی روی آورده است.

او در گفت‌وگویی که در حاشیه پانزدهمین دوره جشنواره سینمایی مراکش انجام داد، گفت: "این فروتنی نیست بلکه عین حقیقت است که من اول قصد داشتم نقاش بشوم اما در این رشته شکست خوردم و به دنبال رشته‌ای از اتفاقات به ساختن فیلم پرداختم."

عباس کیارستمی توضیح داد که پس از تحصیل در دانشگاه در رشته نقاشی، به کار گرافیک و رسم پوستر پرداخته و کار با دوربین را با ساختن تعداد زیادی فیلم‌های تبیلغاتی فرا گرفته است. او گفت که در شخصیت او هیچ جوهره خاصی برای سینماگر شدن وجود نداشته، او هم مثل بسیاری از جوانان دیگر سینما را دوست داشته و به تماشای فیلم می‌رفته، جز آن که نسبت به دیگران، کنجکاوی بیشتری از خود نشان می‌داده است.

فیلم‌های "ناتمام"

عباس کیارستمی که در دوره‌های پیشین جشنواره مراکش به عنوان عضو هیئت داوران حضور داشت، امسال برای شرکت در یک کارگاه فیلمسازی در جشنواره بین‌المللی مراکش شرکت کرده است. در این "کلاس استادان"، چهره‌های بزرگ سینما دانسته‌ها و آزمون‌های خود را در اختیار فیلمسازان و منتقدان جوان قرار می‌دهند.

آقای کیارستمی از حدود ۱۷ سال پیش برگزاری کارگاه های سینما را آغاز کرد و از آن زمان تاکنون به طور متوسط، هر سال دو کارگاه در کشورهای کوناگون هدایت کرده است.

بیشتر بخوانید: <link type="page"><caption> درباره کارگاه های فیلمسازی عباس کیارستمی</caption><url href="http://www.bbc.com/persian/arts/2014/02/140124_l41_cinema_kiarostami_book_review" platform="highweb"/></link>

در نشست پرسش و پاسخ با عباس کیارستمی که فشرده‌ای از آن را الجزیره منتشر کرده است، به این نکته اشاره شده که فیلم‌های او حالت "ناتمام" دارند، به این معنی که داستان فیلم با یک پایان مشخص و قطعی خاتمه نمی‌یابد، بلکه راه برای چندین "پایان" باز گذاشته می‌شود.

آقای کیارستمی توضیح داد که او به آزادی تأویل و تفسیر برای تماشاگر معتقد است: تماشاگر فیلم چه بسا به برداشتی می‌رسد که اصلا خواست فیلمساز نبوده است.

کیارستمی تائيد کرد که در فیلم‌های او چیزهای زیادی تکرار می‌شوند و افزود که این امر به شکل ناخودآگاه روی می‌دهد و از اختیار او خارج است. او برای این موضوع مثالی زد: "مردی که از همسر خود جدا می‌شود، غالبا به دنبال زوجی است که با همسر قبلی او کاملا متفاوت باشد، اما بعد متوجه می‌شود شخصی که انتخاب کرده دقیقا شبیه همسر قبلی است."

سینمای شعر

شماری از منتقدان، فیلم‌های کیارستمی را زیر عنوان "سینمای شعر" رده‌بندی می‌کنند. کیارستمی توضیح داد که عنصر شعری یا تمثیلی در کارهای او آگاهانه و با تصمیم قبلی نیست، بلکه از کل افق فرهنگی او ریشه گرفته است.

عباس کیارستمی کار سینماگر را با مسابقه فوتبال مقایسه کرد و گفت که در این دو عرصه تردید یا تصمیم فوری نقش زیادی دارد. "یک تیم فوتبال فرصت دارد که ظرف نود دقیقه تمام مهارت‌ها و توانایی‌های خود را نشان دهد. در فیلم‌سازی هم همین طور است و چه بسا سینماگر نمی‌تواند در تمام کارهای خود به یکسان مهارت نشان دهد."

سینما و هویت ملی

عباس کیارستمی در پاسخ به این پرسش که هویت فرهنگی او تا چه حد در سینمای او نقش داشته، گفت که منتقدان هستند که باید این نکته را روشن کنند. او تأکید کرد که به تماشاگر خاصی توجه ندارد و فیلمش را برای همه مردم جهان می‌سازد و مرزهای جغرافیایی معنای زیادی برای او ندارند.

او تصریح کرد که به اختلاف بنیادی میان فرهنگ‌ها اعتقادی ندارد و توضیح داد که به سادگی می‌تواند خود را "در قالب یکی از شخصیت‌های سینماگر ژاپنی اوزو یا یک کاوبوی وسترن" تصور کند. او افزود یکی از تفاوت‌های سینما با تبلیغات در همین جاست: "تبلیغات عامل جدایی است، درحالی که سینما همه آحاد بشر را با هم یگانه و متحد می‌بیند."

از عباس کیارستمی سؤال شد که چرا فیلم‌های او با فضای سینمایی ایران بیگانه‌اند و فیلم‌دوستان خارجی بیش از ایرانیان از کارهای او استقبال می‌کنند. او جواب داد: "من با دو پای خود محکم در ایران مستقر هستم، اما هیچ ابایی ندارم که به شرق یا غرب پرواز کنم."

عباس کیارستمی یکی از شناخته شده ترین فیلمسازان ایرانی در دنیاست و تاکنون جوایز بین المللی زیادی را در حوزه سینما از جمله نخل طلای کن را برده است. با این حال، بیشتر فیلم های او در ایران مجال اکران نیافته اند. او همچنین داور بسیاری از جشنواره های سینمایی در عرصه بین الملل، از جمله جشنواره های کن، ونیز،‌ لوکارنو و سن سباستین بوده است.

در پایان نشست، از این سینماگر سرشناس ایرانی سؤال شد که چه توصیه‌ای برای فیلمسازان جوان دارد. او گفت که در جایگاهی نیست که به جوانان اندرز بدهد، اما به هنرمندان جوان توصیه می‌کند که به اطراف خود دقیق‌تر نگاه کنند و به جای تقلید از تجارب دیگران از جامعه خود و از زندگی پیرامون خود الهام بگیرند.

پانزدهمین دوره جشنواره سینمایی مراکش تا شنبه ۱۲ دسامبر ادامه دارد. ریاست هیئت داوران این دوره را فرانسیس فورد کاپولا، سینماگر امریکایی، به عهده دارد.