هنرمندان و جشنواره هنرهای تجسمی فجر؛ مشارکت یا تحریم؟

هفتمین جشنواره بین‌المللی هنرهای تجسمی فجر چهاردهم بهمن ماه افتتاح شده و تا ۱۲ اسفند ادامه دارد.

در این دوره از جشنواره، حدود ۱۱۰ اثر از ۸۰۰ هنرمند در ۹ رشته کاریکاتور، مجسمه‌سازی، نقاشی، سفال و سرامیک، تصویرسازی، گرافیک، خوشنویسی، پوستر و نگارگری در سه بخش اصلی، جنبی و ویژه به نمایش درآمده است.

بخش اصلی این نمایشگاه در موسسه فرهنگی و هنری صبا قرار دارد و بخش های جنبی آن شامل نمایشگاه آثار هنرمندان با موضوع «پیامبر مهربانی» در خانه هنرمندان ایران و بخش ویژه نمایشگاه آثار هنر انقلاب، دفاع مقدس و ایثار و شهادت نیز در موزه هنرهای معاصر فلسطین برپا شده است.

ابراهیم جعفری، نقاش، درباره آثار به نمایش درآمده در این جشنواره به بی بی سی گفت: "از لحاظ وسعت و تعداد کار این نمایشگاه خیلی چشمگیر بود. کارهای زیادی از جوان ها در معرض دید قرار گرفته بود که در یک نگاه کلی باید بگویم آثار خیلی مدرنی بودند با اجراها و تکنیک های خیلی خوب. اما نکته ای به نظرم رسید این بود که اکثر این آثار حرفی از درون برای گفتن نداشتند. فکر می کنم هنرمندان جوان ما به خاطر اینترنت بیشتر به آن طرف جهان نگاه می کنند برای همین هم تاثیر آن طرف جهان بر این جوانان و کارهایشان به شکل عجیبی بیشتر از تاثیر مسایل خود ما در اینجاست."

اما در حالی که شماری از هنرمندان سرشناس هنرهای تجسمی از شرکت در این جشنواره خودداری کرده بودند، برخی دیگر با شرکت فعال در جشنواره، کناره گیری از چنین رویدادهایی را به سود هنرهای تجسمی ندانستند. از جمله چهره های سرشناسی که در این جشنواره شرکت کرده اند می توان از قباد شیوا،‌ کامبیز درمبخش، بهزاد شیشه گران، پرویز کلانتری، بهنام کامرانی، احمد وکیلی، یعقوب عمامه پیچ و ابراهیم جعفری نام برد.

'جشنواره دولتی جنبه آماری دارد'

ایرج اسکندری، نقاش، در گفت و گویی با بی بی سی فارسی درباره هفتمین جشنواره هنرهای تجسمی گفت: "من چند سالی است که در هیچ جشنواره ای شرکت نکرده ام هرچند سال گذشته در حاشیه جشنواره فجر جایزه ای را هم به من اهدا کردند، اما من امسال هم هیچ اثری به جشنواره ندادم."

ایرج اسکندری درباره شرکت نکردنش در جشنواره های دولتی گفت: "من اساسا فکر می کنم هر جشنواره ای که در چارچوب یک برنامه دولتی برگزار بشود قاعدتا یک سری ملاحظاتی دارد که باعث می شود خلاقیت ها مد نظر نباشد و به همین دلیل چنین جشنواره ای کیفیتی ندارد و در سطح نازلی برگزار می شود و گویی تنها یک رفع تکلیف است برای دولت و بیشتر جنبه آماری دارد تا برگزاری یک نمایشگاه جدی ."

'دولت دخالت نکند'

با این حال، به نظر می رسد که شمار زیادی از هنرمندان، با توجه به محدودیت موجود، به جشنواره بین المللی هنرهای تجسمی فجر نگاهی مثبت دارند، هرچند معتقدند شیوه برگزاری آن باید تغییر کند.

ابراهیم جعفری، یکی دیگر از نقاشان که برای اولین بار در جشنواره هنرهای تجسمی فجر شرکت کرده است، در این باره گفت: "فکر کردم باید در این جشنواره شرکت کنیم و بعد بگوییم و از دولت بخواهیم که در انتخاب و برنامه ریزی شرکت نکند. من معتقدم در هر جای دنیا هر رویداد هنری که دولتی در آن دست اندر کار بوده، پیشترفتی نداشته است. من به طور طبیعی دوست دارم در این گونه فضاها شرکت کنم، اما اگر به من بگویند بیا و داوری یک بینال دولتی را برعهده بگیر، قبول نخواهم کرد و حدس می زنم تعدادی از چهره های سرشناس حوزه هنرهای تجسمی هم به دلیل دولتی بودن این جشنواره از شرکت دراین رویداد صرف نظر کرده اند."

آقای جعفری گفت: "دولت باید هنرمندان را حمایت کند. ما نمی گوییم هر که دولتی است غیر هنرمند است اما کسی که کار دولتی می کند دست کم دیگر وقت ندارد که لحظات هنری را دنبال کند وبه همین خاطر باید کار به دست خود هنرمندان انجام بگیرد. طبیعی است که اگر برگزاری این بینال ها را کاملا برعهده انجمن نقاشان بگذارند همه در آنها شرکت می کنند اما وقتی دولتی می شود تعدادی نمی خواهند حضور داشته باشند. علاوه بر این البته تعدادی هم که نامی دارند و آثارشان با قیمت های بالا به فروش می رسد حاضر نیستند کارهایشان در کنار آثار جوان ترها به نمایش دربیاید که این به نظرم نگاه منصفانه ای نیست."

ابراهیم جعفری به عملکرد موزه هنرهای معاصر اشاره کرد و گفت: "همین موزه هنرهای معاصر و نحوه مدیریت آن مثال خوبی است که نشان می دهد دخالت دولت در هنر چه نتایجی می تواند داشته باشد. نمی شود مدیر یک موزه با عوض شدن یک دولت عوض بشود. رییس یک موزه تازه بعد از بیست سال می تواند جریان های هنری و آثار هنرمندان را بشناسد. ما در دنیا آدمی را می شناسیم که حدود ۶۰ سال است که رییس یک موزه است. همه اینها باعث شده که تعدادی از دوستان ما در این جشنواره شرکت نکنند که خوب بسیار جای تاسف داشت و من هم اگر سال دیگر ببینم که تعدادی از پیشکسوتان در این جشنواره حضور ندارند دیگر شرکت نخواهم کرد."

جشنواره های دولتی فجر

اما برخی دیگر از هنرمندان با اشاره به اینکه همه جشنواره های فجر دولتی هستند و نه فقط جشنواره هنرهای تجسمی، اقدام دولت برای واگذاری انتخاب ها به انجمن های صنفی در جشنواره هنرهای تجسمی را یک گام به جلو می دانند.

فرزاد ادیبی، طراح و گرافیست نیز در گفت وگویی با بی بی سی در باره شرکت در جشنواره هنرهای تجسمی گفت: "من دراین جشنواره شرکت کردم و دلیلش هم این بود که آثار ما را از طریق انجمن صنفی طراحان گرافیک به جشنواره فرستادند."

فرزاد ادیبی درباره دولتی بودن این جشنواره گفت: "همه جشنواره های فجر از تجسمی گرفته تا موسیقی و سینمایی و حتی مد و لباس همه دولتی هستند و نمی شود این را انکار کرد اما امسال دولت انتخاب ها را به دست انجمن ها سپرد و این باعث اعتماد سازی شد و به همین خاطر من حداقل درباره انجمن گرافیست ها می توانم بگویم که تعدادی از اعضای این انجمن به دلیل اعتمادی که به انجمن دارند در این جشنواره شرکت کردند. بنابراین اتفاقی که افتاده بر اساس یک اعتماد متقابل بین هنرمندان و انجمن صنفی آنها است. هر چند برخوردها خیلی درست نبود و نمونه اش هم پوستری است که برای این جشنواره انتخاب کردند."

آقای ادیبی می گوید به دلیل پوستر این جشنواره که به گفته او ضعیف و نازل بوده، به تماشای آثار به نمایش درآمده در این جشنواره نرفته است: "در این نمایشگاه آثار بزرگان طراحی و گرافیک نظیر قباد شیوا، مرتضی ممیز، فرشید مثقالی و... به نمایش درآمده است و باید قدردان بود در حالی که با یک پوستر بسیار معمولی و سطح پایین با این نمایشگاه برخورد کردند و این کار به نظرم کمال بی احترامی به حضور این بزرگان است."

فرزاد ادیبی در باره غیررقابتی بودن این دوره از جشنواره هم گفت: "از دریچه گرافیک صحبت می کنم و چون از طراحان نسل دوم و نسل چهارم که طراحان مطرحی هستنند دعوت شده بود که در این نمایشگاه حضور داشته باشند، فکر می کنم جایی برای برخورد رقابتی نبود اما در کل این اقدام، حرکتی بود که هنرمندان را با دولت آشتی بدهند و امیدواریم که این آشتی صورت گرفته باشد و سال آینده تعداد بیشتری از هنرمندان حرفه ای در این جشنواره شرکت کنند و حتی جشنواره به سمت رقابتی شدن هم پیش برود."

پیشتر، مجتبی آقایی دبیر هفمتین جشنواره بین المللی هنرهای تجسمی درباره ویژگی ها و تفاوت اصلی این دوره با دوره های پیشین گفته بود: "غیررقابتی بودن و خارج کردن آن از شکل دانشجویی و تبدیل آن به نمایشگاهی متفاوت برای نمایش آثار هنرمندان شناخته شده و پیشکسوت در رشته های مختلف و مشارکت انجمن های هنری در نحوه گزینش این آثار از مهم ترین ویژگی هایی است که این دوره را با دوره قبلی متفاوت کرده است."