جایزه‌ مردمی بهترین فیلم مستند جشنواره مونترال برای فیلمساز ایرانی

سی و هشتمین جشنواره جهانی فیلم مونترال، عصر پنجشنبه بیست و یکم اوت با حضور فیلمسازانی از ۷۴ کشور دنیا در مونترال کار خود را آغاز کرد و در غروب دوشنبه، یکم سپتامبر در سینما امپریال با معرفی برترین‌ها به کار خود پایان داد.

در طول جشنواره امسال ۳۵۰ فیلم نمایش داده شد که شامل ۱۶۰ فیلم بلند و ۱۳۲ فیلم اول از سرتاسر جهان و فیلم‌های کوتاه بود و به گفته برگزارکنندگان با نگاه به آینده‌ سینما برگزیده شده بودند.

ارمغان امسال این جشنواره برای ایران، جایزه‌ مردمی بهترین فیلم مستند بود که به آیت نجفی، فیلمساز ایرانی برای فیلم "آوازِ بی‌سرزمین" محصول مشترک آلمان و فرانسه تعلق گرفت.

فیلمی که به ممنوعیت صدای زن در ایران می‌پرداخت و مشکلاتی که بر سر راه آواز خواندن زنان وجود دارد.

آیت نجفی به بی‌بی‌سی فارسی گفت: "تهیه‌ فیلم چهارسال طول کشید. با تمام موانعی که بر سر راه من بود فکر می‌کردم نتوانم این ایده را بسازم و درست به همین دلیل بود که می‌خواستم همان‌طور که بالاخره صدای زنان در پایان فیلم من طنین‌انداز شد فیلم من هم به انجام برسد که خوشبختانه رسید."

آیت نجفی در مستند خود که ساخت آن چهار سال به طول کشیده داستان دو خواننده زن را روایت می‌کند که برای گرفتن مجوز کنسرت ناگزیر از پذیرش شرایط مسئولان ارشاد می‌شوند.

اجرای کنسرت هم‌زمان می‌شود با انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۹۲ و کنسرت به بعد از انتخابات موکول می‌شود. درنهایت هم با برگزاری آن موافقت نمی‌شود اما بعد از پیگیری‌های فراوان درنهایت آوای زنان در تالار موسیقی طنین‌انداز می‌شود.

در این دوره سرجیو کاستلیتو، بازیگر، فیلمنامه‌نویس و کارگردان ایتالیایی رئیس هیأت داوران بخش مسابقه بود و به همراه رشید بوشارب، آندران بورنیوال، فردریک تور فردریکسون، ژان ژانگ و آنا تورنت، جایزه‌ بزرگ آمریکای شمالی را به فیلم "اطاعت کامل" از مکزیک به کارگردانی لوئیز اورکیزا موندراگون اهدا کردند؛ فیلمی که به زندگی راهبان کلیسا و عشق‌های ممنوع در حوزه کلیسا می‌پردازد.

جایزه ویژه هیئت داوران هم به فیلم "دماغه‌ نوستالژی"، از ژاپن به کارگردانی ایزورو ناروشیما تعلق گرفت.

در بخش مسابقه‌ فیلم‌های اول نوبرو هیروز، دونالد رانوو و بهمن مقصودلو، تهیه‌کننده و فیلمساز ایرانی مقیم آمریکا به داوری فیلم‌های این بخش پرداختند و جایزه‌ بهترین فیلم اول را به فیلم "گونزالس" از مکزیک به کارگردانی کریستیان دیاز پاردو اهدا کردند.

"گونزالس" به وابستگی نمادین مردی به تلویزیونش می‌پردازد. او پس از بیکاری در یک فرقه‌ مسیحی مشغول به کار می‌شود و در آنجا عشقی تازه پیدا می‌کند. فیلم گریزی هم به ایمان مؤمنان و دست و دلبازیشان برای کلیسا در عین فقر و نداری می‌زند.

سی و هشتمین جشنواره جهانی فیلم مونترال، با نمایش فیلم "دوست داشتن، نوشیدن و آواز خواندن"، اثر آلن رنه، فیلمساز بزرگ فرانسوی به کار خود پایان داد.

نگاهی به فیلم‌های ایرانی ارائه‌شده در جشنواره

در سی و هشتمین جشنواره جهانی فیلم مونترال، که قدیمی‌ترین جشنواره فیلم در آمریکای شمالی است، سینمای ایران حضوری قابل توجه داشت.

فیلم "آخرین رقص"، آخرین ساخته هوشنگ اللهیاری، فیلمساز ایرانی از کشور اتریش در بخش مسابقه‌ جهان شرکت داشت. فیلم به زندگی جوانی می‌پردازد که طی انجام کار خیریه در یک مؤسسه‌ نگهداری از سالمندان با یک بانوی سالخورده وارد رابطه‌ای بسیار نزدیک می‌شود که درنهایت به ارتباط جسمانی می‌رسد؛ مسأله‌ای که باعث می‌شود جوان (کارل) به اتهام آزار جنسی بانوی سالخورده (ژولیا) دستگیر و راهی زندان شود.

فیلم آنجا که به زمان اکنون می‌پرداخت سیاه و سفید بود و جایی که به گذشته و ارتباط جوان با زن سالخورده مربوط می‌شد رنگی می‌شد. کارگردان از تمام اجزا برای بیان داستان فیلم و بررسی شخصیت جوان متهم استفاده کرده بود و سایر کاراکترها هم به نحو قابل قبولی شخصیت‌پردازی شده بودند تا کار دشوار اللهیاری در کارگردانی فیلمی که به روان آدم‌ها می‌پردازد به شکلی پذیرفتنی به پایان برسد.

فیلم "با دیگران" ساخته ناصر ضمیری از ایران در بخش مسابقه فیلم‌های اول شرکت کرده بود. داستان فیلم به یک خانواده‌ متوسط شهرستانی می‌پردازد که دچار مشکل نازایی هستند و برای حل این مشکل دست به دامن رحم اجاره‌ای می‌شوند.

فیلم "بیگانه" ساخته بهرام توکلی فیلم دیگری بود از سینمای ایران که در بخش نگاه به سینمای جهان به نمایش درآمد. فیلم با پرداختن به ارتباطات میان آدم‌ها از ورود ناخوانده میهمانی می‌گوید که با حضورش درون تلخ آدم‌های فیلم بیرون می‌ریزد. امیر که حالا بیکار شده تلاش می‌کند به ارثیه مادریِ همسرش سپیده دست پیدا کند و با ورود ناخواهری همسرش، نسرین درام شکل می‌گیرد.

در بخش نگاه به سینمای جهان دو فیلم دیگر نیز از ایران حضور داشتند. یکی "برف" به کارگردانی مهدی رحمانی و دیگری "تجریش، ناتمام" ساخته پوریا آذربایجانی.

آذربایجانی در فیلم تجریش، ناتمام، به زندگی نسلی می‌پردازد که در سال‌های آغازین دهه‌ هفتاد خورشیدی جوانی کرده، الگوهایی داشته و حالا که پس از بیست سال دور هم جمع می‌شوند انسان‌های بربادرفته‌ای هستند که جز تکرار دیالوگ‌های فیلم "هامون" و حسرت‌خواری آینده دیگری در انتظارشان نیست.

فیلم برف در فضای بسته‌ای می‌گذشت که نمایانگر بسته بودن شرایطی بود که شخصیت‌های فیلم در آن قرار داشتند. خانواده‌ای که با مشکلات مالی بسیاری دست‌به گریبان است، خانه در گرو بانک است، از سویی هم درگیر ازدواج یکی از فرزندان خانواده است و هرکدام از فرزندان این خانواده هم مشکلات خود را دارند و در عین حال هرکس به طریقی از خود و دیگران فرار می‌کند.

در بخش نگاه به سینمای جهان فیلم‌های کوتاه "همه زمستان مرا دیده‌اند" ساخته امید خوش‌نظر،‌ و "انار میوه بهشت است " به کارگردانی تیمور قادری از ایران حضور داشتند.

در بخش سینمای مستند نیز سه فیلم از کارگردانان ایرانی مقیم خارج از کشور حضور داشت؛ "آوازِ بی‌سرزمین" ساخته‌ آیت نجفی، کارگردان ایرانی مقیم آلمان، "باغی هست" فیلمی از مسعود رئوف کارگردان ایرانی مقیم کانادا و "با من از دریا بگو" فیلمی از رضا علامه‌زاده، کارگردان ایرانی مقیم هلند.

مسعود رئوف در فیلم "باغی هست" در هفت فصل به مبارزه پناهجویان ایرانی در خارج از کشور می‌پردازد. او با ترکیب انیمیشن و فیلم توسل به زبان هنر را راهی برای ماندن و ادامه دادن می‌داند.

فیلم مستند "با من از دریا بگو" ساخته‌ رضا علامه‌زاده برای اولین بار در سی و هشتمین جشنواره فیلم مونترال به نمایش درآمد.

در اولین نمایش جهانی این فیلم بیژن شاهمرادی، تهیه‌کننده، رضا علامه زاده کارگردان و شیرین عبادی حقوقدان و برنده‌ جایزه‌ صلح نوبل هم حضور داشتند.

فیلم از زبان بازماندگان به روایت کشتارهای تابستان ۶۷ در زندان‌های ایران می‌پردازد؛ داستان کودکانی که تنها تفریحشان کشیدن سیفون توالت‌های زندان است و تماشای آبی که پایین می‌رود، آفتاب را از دریچه‌ تنگ سلول‌ها می‌بینند و از دریا جز آنچه از مادران زندانی‌شان شنیده‌اند نمی‌دانند.

رضا علامه‌زاده اولین نمایش این فیلم را به جعفر پناهی تقدیم کرد، کارگردانی که چند سالی است اجازه‌ کار و سفر به خارج از ایران را ندارد و شیرین عبادی هم خواستِ مادران خاوران را نه انتقام، بلكه مشخص شدن آمران و مجريان اين واقعه دانست و تأکید کرد که این کار براى پيشگيرى از تکرار فجايعى از اين دست ضرورى است.

جوایز

فیلم‌های بلند مسابقه:

جایزه بزرگ آمریکای شمالی: اطاعت کامل، به کارگردانی لوئیز اورکیزا موندراگون از مکزیک

جایزه ویژه هیأت داوران: دماغه نوستالژی، به کارگردانی ایزورو ناروشیما از ژاپن

جایزه بهترین کارگردانی: نور تنها آنجا می‌درخشد، سوکونومینیتی هیکاری کاگایوکو از ژاپن

جایزه بهترین بازیگر زن: راشل بلیک و لوسی دبی، برای فیلم ملودی ساخته برنار بل‌فروآ محصول مشترک بلژیک، فرانسه، لوکزامبورگ

جایزه بهترین بازیگر مرد: یائو آن لیان، برای فیلم رئیس کارخانه، از چین

جایزه بهترین فیلم‌نامه: پوپی آواتی، برای فیلم پسر طلایی، از ایتالیا

جایزه بهترین مشارکت هنری: برای فیلم خدمتکار لین، به کارگردانی اینگو هب از آلمان

جایزه بهترین نوآوری هنری: برای فیلم راهرو متحرک اثر دوزان میلیک محصول مشترک صربستان و مونته‌نگرو

فیلم‌های کوتاه مسابقه:

جایزه بهترین فیلم کوتاه: رفیق، ساخته جوروندور راگنارسون از ایسلند

جایزه داوران فیلم کوتاه: شکارچی بد، سهیم عمر کلیفا از بلژیک

جایزه ویژه فیلم کوتاه: خرگوش، ساخته لور دو کلرمون-تونر از فرانسه

زنیت فیلم‌های اول مسابقه:

زنیت طلای بهترین فیلم اول: گونزالس، به کارگردانی کریستیان دیاز پاردو از مکزیک

زنیت نقره بهترین فیلم اول: سال آینده به کارگردانی وانیا لتورک محصول مشترک بلژیک و فرانسه

زنیت برنز بهترین فیلم اول: سفیر در برن، ساخته آتیلا ساس از مجارستان

جوایز مردمی:

جایزه‌ بهترین فیلم مردمی: اثراتی از صندل، ساخته ماریا ریپول از اسپانیا

جایزه تماشاگران به بهترین فیلم بلند:‌ جارو کشیدن به جلو ساخته پاتریشیا مک‌داول از کانادا

جایزه‌ تماشاگران به بهترین فیلم کوتاه کانادایی: امروز شست و شویم را کردم، ساخته زاک پاتون از کانادا

جایزه تماشاگران به بهترین فیلم مستند: آوازِ بی‌سرزمین، آیت نجفی محصول مشترک آلمان و فرانسه

جایزه گلوبر روخا به بهترین فیلم آمریکای لاتین: اطاعت کامل، به کارگردانی لوئیز اورکیزا موندراگون از مکزیک