دشمن سینمایی؛ بازگشت شخصیت‌های منفی روس

در سینمای هالیوود شخصیت های منفی روس همیشه پرطرفدار و پرکار بوده اند. از آدمکش حرفه ای گرفته تا الیگارش، شخصیت های منفی روس یکی از مخوف ترین چهره های سینمای هالیوودی بوده و هنوز هم هستند.

سینمای هالیوود طی دهه های متمادی به روس ها به عنوان یک منبع مطمئن برای تولید و خلق شخصیت های منفی تکیه کرده است. هارلو رابینسون نویسنده کتابی در همین زمینه با عنوان "روس‌های هالیوودی" می گوید: "معمولا شخصیت روس پرورده هالیوود سیگار زیادی می کشد و بیش از حد عرق می کند. در عین حال بسیار مردم آزار است."

پروراندن شخصیت های منفی روس توسط سینمای هالیوود به اواسط قرن بیستم بازمی گردد. در آن دوران کمونیسم به یک نیروی سیاسی جدی و رقیب بزرگی برای آمریکا بدل شده بود و فیلمسازان آمریکایی با خلق این شخصیت های منفی در واقع هراس و نگرانی متداول در آن کشور از قدرت اتحاد شوروی را منعکس می کردند.

در این هفته ها شاهد هستیم که نیروهای نظامی روسیه در شبه جزیره کریمه مستقر شده اند. این یک رویارویی دیگر بین اردوی شرق و غرب، شاید بزرگترین رویارویی از زمان پایان جنگ سرد باشد.

اما دهه ها قبل از وقوع این بحران، در آمریکا چه روی پرده سینما و چه روی صفحه تلویزیون، همیشه از روسها تصویری منفی ارائه شده است. هر چند همیشه آنها شخصیت های منفی و پلید داستان نبوده اند.

ستاره شمالی، ۱۹۴۳

در سالهای دهه ۱۹۴۰ لوئیس مایلستون کارگردان آمریکایی اوکراینی تبار فیلم ستاره شمال را ساخت. در فیلم او به روس ها چهره های قهرمان و با شهامت داده شده بود. این فیلم در حقیقت دورانی را منعکس می کرد که آمریکا و اتحاد جماهیر شوروی در جنگ علیه آلمان نازی متحد یکدیگر بودند.

هارلو رابینسون می گوید: "در سالهای بعد لویس مایلستون فیلم های پیچیده تری مثل "شورش در کشتی باونتی" محصول سال ۱۹۶۲ را ساخت. او سالهای سال سعی کرد برای ساخت و تولید فیلم هایی که به روسیه نگاه مثبتی داشتند حمایت مالی را از هالیوود کسب کند ولی هیچگاه موفق نشد چون زمانه تغییر کرده بود و دیگر آمریکایی ها به شوروی به چشم یک متحد نگاه نمی کردند."

نمایش راکی و بولوینکل، ۱۹۶۱

در سالهای دهه ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ روسها بازار شخصیت های منفی سینمای هالیوود را کاملا در دست گرفته بودند. هارلو رابینسون می گوید: "روسها هنوز هم که هنوز است به خاطر پیش فرض هایی که در آن دوران ساخته و پرداخته شده اند شخصیت منفی تلقی می شوند. این یک موضوع ایدئولوژیک است. کسانی که در دوران جنگ سرد بزرگ شده اند هنوز هم این تصورهای منفی را کنار نگذاشته اند."

نمایش راکی و بولوینکل که یک مجموعه کارتون پرطرفدار در مورد ماجراهای یک موش و سنجاب بود، یک شخصیت روس هم داشت به نام بوریس بادنف. او یک شخصیت اهریمنی و بسیار تند مزاج بود و به گفته هارلو رابینسون "در رشته بدی و خباثت می توان او را قهرمان جهان" دانست.

کاندیدای منچوری ۱۹۶۲

در برخی از پرداخت های هالیوودی از شخصیت های منفی روس آنها نوابغی بی همتا هستند.

در فیلم سینمایی کاندیدای منچوری محصول سال ۱۹۶۲ و به کارگردانی جان فرانکنهایمر، شخصیت اصلی داستان به نام ژیکوف تجسم یکی از بدترین کابوس های آمریکا در دوران جنگ سرد بود، یک دانشمند نابغه ولی مجنون اتحاد شوروی.

او یک گروهبان ارتش آمریکا را شستشوی مغزی می دهد و او را به یک برده ای برای پیشبرد توطئه های دستگاه جاسوسی شوروی بدل می کند. در بخشی از این فیلم ژیکوف می گوید: "مغز او نه تنها شستشو داده شده بلکه کاملا پاکسازی شده است."

دکتر استرنجلاو ۱۹۶۴

فیلمی است که در اوج سالهای جنگ سرد به کارگردانی استنلی کوبریک سینماگر خلاق بریتانیایی ساخته شد. یک کمدی سیاه و انتقادی از دوران تنش بین شرق و غرب و ماجراهای مربوط به سلاح های هسته ای است. دراین فیلم سعی شده هراس مردم از سلاح های هسته ای به نمایش گذاشته شود و شخصیت مقامات و دیپلمات های اتحاد شوروی همگی بسیار تندخو و انفجاری تصویر شده اند.

شکار اکتبر سرخ ۱۹۹۰

همزمان با فروپاشی اتحاد شوروی در این سالها دوران جدیدی از نگاه هالیوود به شخصیت های منفی آغاز شد. اتحاد جماهیر شوروی دیگر مثل گذشته ها یک دشمن و یا تهدید خطرناک محسوب نمی شد، حداقل از نظر ایدئولوژیک دیگر اینطور نبود. از آن زمان به بعد دو نوع شخصیت های روس در فیلم های هالیوودی پدیدار شدند، شخصیت های مثبت و شخصیت های منفی.

در فیلم شکار اکتبر سرخ، مارکو رامیوس که نقش وی را شون کانری بازی می کند، یک شخصیت خوب است. او فرمانده یک زیردریایی اتحاد شوروی و اهل لیتوانی است که قصد دارد به غرب بگریزد.

هواپیمای رئیس جمهور ۱۹۹۷

Air Force One

فیلمی به کارگردانی ولفگانگ پترسون که در آن هریسون فورد نقش یک رئیس جمهور آمریکا را بازی می کند و هواپیمای مخصوص ریاست جمهوری که ایر فورس وان (هواپیمای شماره یک نیروی هوایی آمریکا) نامیده می شود، مورد حمله تروریستی قرار می گیرد.

همزمان با فروریزی اتحاد شوروی و استقلال بخش های مختلف این کشور، هالیوود برای خلق شخصیت های منفی به جمهوری های سابق شوروی متوسل می شود. در این فیلم فرمانده گروه تروریست ها که گری اولدمن نقش وی را بازی می کند، فردی است اهل قزاقستان به نام ایوان کورشونف.

ولی او نیز به همان اندازه شخصیت های منفی روس خطرناک و بی رحم است. او هواپیمای اختصاصی رئیس جمهور آمریکا را ربوده و مدعی می شود که هنوز هم به سرزمین پدری اش روسیه عشق می ورزد.

راوندرز ۱۹۹۸

رقابت یا اختلاف های روسیه و آمریکا دیگر انگیزه های سیاسی یا ایدئولوژیک نداشتند. از این به بعد اختلاف بر سر پول و درست به اندازه دوران جنگ سرد بسیار شدید بود.

در سالهای دهه ۱۹۹۰ کانگسترها و خلافکاران روسی که به آمریکا مهاجرت کرده اند به الگویی دائمی برای خلق شخصیت های منفی بدل می شوند.

در فیلم راوندرز، جان مالکوویچ با یک لهجه بد روسی نقش یک قمارباز تیغ زن در شهر نیویورک را بازی می کند که لقبش تدی کا گ ب است. در این فیلم و فیلمهای مشابه آن شخصیت های منفی روس بسیار با هوش نشان داده می شوند که به خوبی با محیط جدید انطباق یافته اند.

مرد آهنین، قسمت دوم ۲۰۱۰

در این فیلم شخصیت ایوان وانکو که میکی روک نقش وی را بازی می کند در واقع تجسم و پرداخت جدید شخصیت های منفی روس است. وی که سراسر بدنش به خالکوبی های دوران زندان منقش است، فردی است که ماجراهای زیادی را تجربه کرده است. اما درعین حال شکست ناپذیر به نظر می رسد، درست مثل یک شخصیت منفی کلاسیک.

آمریکایی ها ۲۰۱۳

آمریکایی ها یک سریال تلویزیونی مربوط به حوادث سالهای دهه ۱۹۸۰ است که براساس تحلیل و درک امروز از آن دوران ساخته شده است. خالق و تهیه کننده آن یک مامور سابق سیا به نام جو وایزبرگ است.

در این سریال روسهای ساکن آمریکا درست مثل آمریکایی های معمولی به نظر می آیند ولی در حقیقت آنها آدمکش و جاسوس اند. در این الگو از نقش های منفی روس می بینیم که آنها در قالب شخصیت های کاملی تصویر می شوند.

جک رایان ۲۰۱۴

این پنجمین بار است که از روی کتابی به همین نام به قلم تام کلنسی فیلمی با همین عنوان ساخته می شود. کنت برانا بازیگر و کارگردان بریتانیایی این فیلم را ساخته و خود نیز در آن نقش شخصیت منفی روس را ایفا می کند.

با بازگشت ولادیمیر پوتین به ریاست جمهوری روسیه باری دیگر چهره ای که هالیوود از روسیه به تصویر می کشد تغییر کرده است. شخصیت های روس در فیلمهای هالیوودی دیگر در مورد سیاست حرف نمی زنند ولی به شدت میهن پرست هستند.

شخصیت های روس فیلم جک رایان تا آن حد میهن خود را دوست دارند که حاضرند در راه آن جان خود را فدا کنند و در عین حال می کوشند به منافع اقتصادی آمریکا ضربه بزنند.

تصویری که هالیوود از روسها خلق می کند ممکن است سرگرم کننده و جالب باشد ولی جنبه های منفی هم دارد. دیمیتری مدودف نخست وزیر روسیه می گوید که فیلمسازان هالیوودی در خلق شخصیت های روس خیلی ساده لوحانه و کلیشه ای عمل می کنند.

او در مصاحبه ای در سال ۲۰۱۰ گفت: "تمام شخصیت های روس که هالیوود خلق می کند منفی و خشن هستند. تمام مدت و تنها کاری که می کنند خوردن ودکا است. همه متعرض اند و همیشه دنبال جنگ و درگیری اند، گو اینکه در هر لحظه ای می خواهند به آدم حمله کنند. این نوع استریوتایپ (خلق شخصیت های کلیشه ای برای معرفی یک ملت و یا گروه) مانع از آن می شود که ما یکدیگر را بشناسیم و درک کنیم."

این نکته در دهه های گذشته یک واقعیت بود و امروزه نیز هنوز یک حقیقت است.