نویسندگان و هنرمندان مصر در متن 'جنبش خشم'

از آغاز حرکات اعتراضی در مصر بیشتر نویسندگان و هنرمندان کشور در کنار لایه‌های گسترده در گردهمایی‌های اعتراضی شرکت دارند. برخی از روشنفکران که در سالهای گذشته، به خاطر رواج سانسور و اختناق در خارج به سر می‌بردند، در روزهای گذشته برای حمایت از جنبش اعتراضی به مصر برگشته‌اند.

تشکل سراسری نویسندگان کشور به نام "اتحاد کتاب مصر" یکی از نخستین نهادهای فرهنگی بود که با اعتراضات مردمی همصدا شد. این جمعیت صنفی پس از برگزاری جلسه‌ای فوق العاده در ۲۷ ژانویه در بیانیه‌ای حمایت خود را از "جنبش خشم" ابراز کرد: "ما همبستگی کامل خود را با اعتراضات مشروع مردم اعلام می‌کنیم و هرگونه برخورد خشونت‌آمیز با آن را محکوم می‌دانیم."

احمد صبری، نعیم صبری و علاءالاسوانی از نویسندگان مشهوری هستند که در تمام آکسیون‌های اعتراضی شرکت داشته و در خیابان و "میدان تحریر" در کنار مردم بوده‌اند.

"مبارک رئیس باند است"

احمد فؤاد نجم یکی از شاعران بزرگ مصر در گفت‌و‌گویی با کانال عربی "الجزیره" به شدت به حسنی مبارک حمله کرد و گفت: "مبارک رئیس باند است نه رئیس جمهور". او گفت که تمام تمهیدات مبارک، او را از سقوط نجات نخواهد داد و ملت مصر او و همه همدستان او را به خاطر "خیانت به میهن" مجازات خواهد کرد.

فؤاد نجم، شاعر چپ‌گرای مصر، که از زمان جمال عبدالناصر و انور السادات، چند بار به زندان افتاده است، به خاطر اشعار مترقی و مبارزه‌جویانه در سراسر جهان عرب شهرت دارد.

از "کفایه" تا "خشم"

نعیم صبری، یکی از رمان‌نویسان برجسته مصر نیز در تمام مراحل جنبش "روز خشم" حضور داشته است. او به خبرنگاران گفته است: "در گذشته مردم مصر با فریادهای خود در جنبش 'کفایه' با متانت و آرامش به حسنی مبارک گفتند که بهتر است به زبان خوش قدرت را رها کند. او گوش نکرد و حالا باید راه فرار را در پیش گیرد."

مردم و روشنفکران مبارز مصر در سال ۲۰۰۴ با شعار "کفایه" (کافی است!) به خیابان آمدند و از حسنی مبارک خواستند که به "حکومت غیرقانونی" خود پایان دهد و انتخابات آزاد برگزار کند. مبارک به یاری دستگاه انتظامی و امنیتی (استخبارات) موفق شد جنبش اعتراضی را در نطفه خفه کند.

علاء الاسوانی نویسنده سرشناس مصری در گفت‌وگویی با روزنامه آلمانی تاگس‌اشپیگل (۳۱ ژانویه) از اهداف "جنبش خشم" دفاع کرده است: "جوانان مصر خود را درمانده و بی‌آینده می‌بینند و این را به علت تسلط فساد و اختناق در میهن خود می‌دانند. آنها دیگر از حاکمیت وحشت ندارند و به برکنار کردن آن مصمم هستند."

آقای اسوانی می‌افزاید: "جوانان خواهان تحولات عمیق هستند. آنها از استبداد سیاسی که طی ۳۰ سال خود را بر کشور تحمیل کرده است، خسته شده‌اند. آنها مایل هستند که انتخابات تقلب‌آمیز پارلمان لغو شود و حاکمیتی تازه با انتخابات سالم و شفاف بر سر کار آید."

نویسنده رمان "عمارت یعقوبیان" همچنین می‌گوید: "در غرب افکار عمومی با مردم مصر است، اما بعضی از دولت‌های غربی ترجیح می‌دهند با دولت‌های فاسد سروکار داشته باشند تا با دولت‌های ملی و مستقل... ملت مصر ملتی شاد و خندان است و همیشه برای آشتی و سازش آماده است، اما اگر روی دم او پا بگذارند، طغیان می‌کند و حالا آن روز رسیده است."

اسوانی به ویژه با انتشار کتاب "عمارت یعقوبیان" به شهرت رسید. این رمان به بیشتر زبان‌های غربی ترجمه شد و در سال ۲۰۰۵ برگردان سینمایی آن به روی پرده آمد و با استقبال فراوانی روبرو شد.

"خطر بنیادگرایان"

گروه اسلامی "اخوان المسلمین" از قدیمی‌ترین و قوی‌ترین تشکلات سیاسی مصر است و درباره نفوذ آن در جنبش اعتراضی علیه حسنی مبارک گزارش‌های زیادی منتشر شده است. اما به نظر بیشتر روشنفکران مصری ارزیابی رسانه‌های غربی درباره نقش و نفوذ "اخوان" اغراق‌آمیز است.

حامد عبدالصمد، از روشنفکران برجسته مصری است که تحصیلات خود را در آلمان انجام داده و تبعیت آلمانی گرفته است.

آقای عبدالصمد این روزها برای شرکت در جنبش اعتراضی به مصر رفته است. او در گفت‌وگویی با روزنامه آلمانی "فرانکفورتر الگماینه" به شدت به حسنی مبارک حمله کرده است: "مبارک سی سال است که ملت ما را غارت می‌کند. او به دنیا می‌گوید که تنها ضامن امنیت و ثبات در مصر است، درحالیکه او بزرگترین خطر برای مصر و ثبات منطقه است. مردم مصر با وقار و آرامش به اعتراضات خیابانی دست زده‌اند، اما مبارک به مزدوران خود دستور داده که به خشونت و آشوب دامن بزنند، تا وانمود کند که با تضعیف حاکمیت او مصر به آشوب و ناامنی فرو می‌رود."

عبد الصمد که از منتقدان اسلام افراطی است، درباره نقش نیروهای اسلام‌گرا در جنبش کنونی می‌گوید: "این هم یک نیرنگ مبارک است که وانمود می‌کند با رفتن او حتما بنیادگرایان قدرت را به دست می‌گیرند، درحالیکه رفتن او تنها راه استقرار دموکراسی در مصر است. این روزها در خیابان‌های مصر همه مردم سخن می‌گویند، نه یک فرقه اسلامی. من در تظاهرات اعتراضی حضور داشتم و به ندرت شعارهای اسلامی شنیدم. اینجا همه به دنبال آزادی هستند. غرب باید بداند که در سالهای اخیر نسلی در مصر بار آمده که قبل از هرچیز مصمم است در آزادی زندگی کند."

عمر شریف و انتقاد از فاصله فقر و ثروت

عمر شریف، نامی‌ترین هنرپیشه مصر در سطح بین‌المللی نیز به منتقدان حسنی مبارک پیوسته و از او خواسته است که از قدرت کناره‌گیری کند. به نظر عمر شریف "مبارک نتوانست مشکلات مصر را حل کند و سی سال حکومت توأم با فساد و قلدری کافی است."

این هنرپیشه ۷۸ ساله که در قاهره زندگی می‌کند، در انتقاد از شکاف طبقاتی در کشورش به رادیو فرانسه گفت: "یک صدم جمعیت مصر درآمد افسانه‌ای دارند، درحالیکه اکثریت بزرگ مردم گرسنه هستند."

عمر شریف همچنین گفت که حدود ۲۰ در صد از مردم مصر از "اخوان المسلمین" حمایت می‌کنند و این البته مایه نگرانی است، اما نباید توجیهی برای ادامه نظام کنونی باشد.