پرسشهای کلیدی درباره جنگ ایران و اسرائیل
منبع تصویر، Getty Images
حملات متقابل میان اسرائیل و ایران ادامه دارد، و دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز چهارشنبه درباره احتمال پیوستن ایالات متحده به این درگیری گفت: «شاید این کار را بکنم، شاید هم نه.»
در این گزارش، تحلیلگران و خبرنگاران بیبیسی به مهمترین پرسشهایی پاسخ دادهاند که مخاطبان و کاربران فضای مجازی درباره این درگیری مطرح کردهاند.
چرا اسرائیل الان ایران را بمباران میکند؟
- فرانک گاردنر، خبرنگار امور امنیتی
اسرائیل مدعی است که هیچ گزینهای برایش باقی نمانده و باور دارد ایران در ماههای گذشته با سرعت به سوی ساخت سلاح هستهای پیش رفته و مذاکرات برای محدود کردن برنامه هستهای ایران بینتیجه مانده، و در نتیجه، حمله نظامی تنها راه باقیمانده بوده است.
اسرائیل به استناد سخنان مقامات ایران در مورد محو اسرائیل، این کشور را به تلاش برای تهدید موجودیت اسرائیل متهم میکند و استدلال میکند که اگر تهران به سلاح هستهای دست پیدا کند، از آن استفاده خواهد کرد.
ادعای اینکه ایران به آستانه ساخت سلاح هستهای رسیده، نه تنها از سوی کشورهای منطقه پذیرفته نشده، بلکه حتی آژانس بینالمللی انرژی اتمی هم آن را تأیید نکرده؛ و در تازهترین گزارش علنی نهادهای اطلاعاتی آمریکا هم نشانهای نیست که حاکی از نزدیک بودن ایران به تولید سلاح هستهای باشد.
شهروندان غیرنظامی در ایران به کجا میتوانند پناه ببرند؟
منبع تصویر، Getty Images
- نفیسه کوهنورد، خبرنگار امور خاورمیانه
ارتش اسرائیل برای بخشهایی از تهران هشدار تخلیه صادر کرد، اما این مناطق جزو متراکمترین و پرجمعیتترین نقاط این شهر هستند.
تصاویری از ترافیک بسیار سنگین منتشر شد که نشان میداد صفهای طولانی از خودروها در حال ترک تهران به سمت شمال کشور هستند، چون آنجا را امنتر میدانند.
اما همان مناطق شمالی نیز از حملات در امان نبودهاند. حملات اسرائیل آنقدر گسترده و پراکنده بوده که دیگر نمیتوان هیچ نقطهای را کاملاً امن دانست.
دولت ایران اعلام کرده که ایستگاههای مترو در تهران شبانهروز باز خواهند بود تا مردم بتوانند از آنها بهعنوان پناهگاه استفاده کنند.
تهران ۱۰ میلیون نفر جمعیت دارد، بنابراین میتوان تصور کرد که تخلیه کامل شهر عملاً غیرممکن است.
منبع تصویر، Reuters
در صورت ورود آمریکا به این درگیری، آیا ایران به اهداف آمریکایی حمله خواهد کرد؟
منبع تصویر، Getty Images
- مایکی کی، مجری برنامه «گزارش امنیتی»
بیشک چنین خطری وجود دارد و پیامدهای آن برای آمریکا کمابیش جدی و مهم خواهد بود. در حال حاضر تقریباً ۴۰ تا ۵۰ هزار نیروی آمریکایی در حدود ۱۹ نقطه مختلف خاورمیانه مستقر هستند. همچنین نیروهایی در قبرس حضور دارند و آمریکا یک پایگاه نیروی دریایی در بحرین دارد.
همه چیز به چگونگی و میزان دخالت آمریکا در این درگیری بستگی دارد.
آیا نیروهای نیابتی ایران میتوانند در این درگیری از آن حمایت کنند؟
- فرانک گاردنر، خبرنگار امور امنیتی
فکر نمیکنم - دیگر چنین چیزی ممکن نیست.
از زمان حمله حماس به اسرائیل در هفتم اکتبر ۲۰۲۳، اسرائیل بهصورت سیستماتیک بخش بزرگی از خط مقدم دفاعی ایران را منهدم کرده است.
آنها حماس در غزه را به شدت تضعیف کرده، بخش عمدهای از تسلیحات حزبالله در لبنان را منهدم کردهاند، و سوریه دیگر متحد ایران نیست، چون بشار اسد سرنگون شده؛ هرچند نه بهدست اسرائیل.
در این میان، حوثیها در یمن هم تحت فشار قرار دارند و محدود شدهاند و هماهنگی چندانی با دیگر گروهها ندارند.
منبع تصویر، EPA
رهبر ایران چقدر از حمایت عمومی برخوردار است؟
- نفیسه کوهنورد، خبرنگار امور خاورمیانه
رهبر ایران آیتالله علی خامنهای است. او فرمانده کل نیروهای مسلح است و در تصمیمگیریهای کلان کشور، از جمله مذاکره با آمریکا، نقش اصلی را دارد.
اما او از حمایت همه مردم ایران برخوردار نیست؛ جامعه ایران دچار شکاف است و این شکاف روزبهروز عمیقتر میشود.
تنها دو سال پیش بود که ایران شاهد اعتراضات گستردهای علیه حکومت بود. زنان در این اعتراضات حضور فعالی داشتند و خواهان دستیابی به حقوق و آزادیهای اساسی خود بودند.
اما این حکومت همچنان حامیانی دارد؛ از جمله در میان نیروهای مسلح که به ساختار نظام وابستهاند.
منبع تصویر، Reuters
اگر حکومت در ایران سقوط کند، چه خواهد شد؟
- نفیسه کوهنورد، خبرنگار امور خاورمیانه
پاسخ روشنی به این سؤال وجود ندارد.
در چند سال گذشته مشخص شده که اپوزیسیون متحد و منسجمی که توانایی اداره کشور پس از سقوط حکومت را داشته باشد، وجود ندارد.
در حال حاضر گزینههای مختلفی وجود دارد، از جمله رضا پهلوی، پسر شاه پیشین ایران که در خارج از کشور زندگی میکند.
او در داخل و خارج از ایران حامیانی دارد، اما تعداد دقیق آنها مشخص نیست.
در عین حال او مخالفانی هم دارد، از جمله اصلاحطلبان داخل کشور. آنها ممکن است نخواهند به نظام پادشاهی ایران که تقریباً چهل سال پیش سرنگون شد، بازگردند.
در نتیجه معلوم نیست که جایگزین مشخص و واحدی وجود داشته باشد.
فردو چیست و کجاست؟
- مایکی کی، مجری برنامه «گزارش امنیتی»
فردو در حدود ۲۰۰ کیلومتری جنوب تهران واقع شده و یکی از دو تأسیسات حیاتی غنیسازی اورانیوم ایران است.
برای محافظت بیشتر، این تأسیسات در دل کوه ساخته شده و اساساً یکی از مراکز کلیدی غنیسازی است که ایران برای افزایش ذخایر اورانیوم غنیشده خود از آن استفاده میکند.
فردو پیشتر هدف حمله نیروهای ارتش اسرائیل قرار گرفته است، اما بهنظر میرسد تمرکز حملات بر سامانههای پدافند هوایی و موشکی زمینبههوا در اطراف آن بوده تا این مرکز آسیبپذیرتر شود.
منبع تصویر، Google Earth
ایران چقدر به ساخت بمب هستهای نزدیک شده است؟
- فرانک گاردنر، خبرنگار امور امنیتی
فقط جمع محدودی از افراد ـ شامل دانشمندان هستهای بسیار مورد اعتماد، حلقه درونی مسئولان امنیتی و رهبر جمهوری اسلامی ـ واقعاً میدانند آیا ایران بهدنبال ساخت بمب هستهای بوده یا نه؛ دیگر تحلیلها بر پایه حدس و گمان است.
اما در اوایل همین ماه، نگرانیها شدت گرفت؛ زیرا آژانس بینالمللی انرژی اتمی برای نخستین بار در نزدیک به ۲۰ سال اعلام کرد ایران تعهدات خود در زمینه منع گسترش تسلیحات هستهای را نقض کرده است. ایران حدود ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده با درصد غنای ۶۰ را انباشته که بهمراتب فراتر از حد لازم برای مصارف صلحآمیز هستهای است.
این نهاد سازمان ملل همچنین اعلام کرد که ایران همکاری کامل نداشته و قادر به تأیید این نیست که مواد هستهای به سمت ساخت سلاح هدایت نشدهاند. اما این موضوع به معنای آن نیست که ایران حتماً در مسیر تولید بمب هستهای قرار دارد.
هفته گذشته ارتش اسرائیل اعلام کرد که «طبق اطلاعات بهدستآمده، ایران در ماههای اخیر بهطور بیسابقهای به آستانه تولید سلاح هستهای نزدیک شده است».
اما اطلاعات کدام کشور؟ ظاهراً نزدیکترین متحدش نیست. در ماه مارس، تولسی گبارد مدیر اطلاعات ملی آمریکا، به کنگره اعلام کرد که «با وجود ذخیره بیسابقه اورانیوم با درجه تسلیحاتی در ایران، به نظر نمیرسد این کشور در حال ساخت سلاح هستهای باشد.»
در این میان، ایران همواره تأکید کرده که برنامه هستهایاش کاملاً صلحآمیز است.
آیا اسرائیل سلاح هستهای دارد؟
- مایکی کی، مجری برنامه «گزارش امنیتی»
برآوردها حاکی از آن است که اسرائیل حدود ۹۰ کلاهک هستهای دارد. اما حقیقت این است که اطلاعات دقیقی در دست نیست.
اسرائیل داشتن سلاح هستهای را نه تأیید کرده و نه آن را انکار کرده است.
اسرائیل عضو پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (انپیتی) نیست؛ توافقی جهانی که با هدف جلوگیری از دستیابی کشورهای بیشتر به بمب اتمی شکل گرفته است.
برای ساخت یک سلاح هستهای، سه مؤلفه اصلی لازم است: اول، اورانیوم غنیشده تا ۹۰ درصد؛ دوم، توانایی ساخت کلاهک هستهای؛ و سوم، وسیلهای برای رساندن آن کلاهک به هدف.
تا به این لحظه، اسرائیل هیچ یک از این مؤلفهها را بهصورت رسمی و علنی تأیید نکرده است.
