مبارزه برای نجات «فرشته خندان»، خوک‌ماهی کمیاب چینی از خطر انقراض

پژوهشگران چینی برای نجات یکی از آخرین گونه‌های جانوری بزرگ ساکن رودخانه یانگ‌تسه در تلاش هستند و ممنوعیت کامل ماهیگیری در این منطقه به این تلاش کمک می‌کند.

در موسسه هیدروبیولوژی در ووهان، در فاصله تنها پنج کیلومتری از ساحل رودخانه، اجساد تعدادی دلفین رودخانه‌ای منقرض شده (بایجی به زبان چینی) و ماهی پارویی پشت شیشه‌ها قرار دارند.

پروفسور وانگ شی به بی‌بی‌سی می‌گوید: «حالا که این‌ها منقرض شده‌اند، ما قصد داریم خوک‌دریایی رودخانه یانگ‌تسه را نجات دهیم. این ماهی به مهمترین حیوان اینجا تبدیل شده است.»

در سال ۲۰۰۲ بود که آخرین بایجی شناخته شده، ۲۲ سال پس از آنکه محققان این موسسه شروع به مراقبت از آن کردند، تلف شد. یک سال بعد، آخرین ماهی پارویی شناخته شده - نوعی ماهی باله‌دار که تا بیش از سه متر رشد می‌کرد - به طور تصادفی توسط ماهیگیران صید شد و با وجود اینکه با استفاده از امواج رادیویی شناسایی و رها شد، ناپدید شد.

اکنون هدف این است که از گرفتار شدن خوک دریایی رودخانه‌ یانگ‌تسه - که طبق برآوردهای فعلی فقط ۱۲۰۰ عدد از آنها در طبیعت باقی مانده‌اند - به سرنوشت مشابه جلوگیری شود.

پروفسور وانگ توضیح می‌دهد: «این تنها جانور در رده بالای جانوارن شکارچی باقی‌مانده در رودخانه است. آنها نادر هستند و تعداد آنها شاخصی برای سلامت کل محیط زیست رودخانه است.»

فکر توقف کامل ماهیگیری اولین بار در سال ۲۰۰۶ توسط پروفسور کائو ونژوان از آکادمی علوم چین مطرح شد، اما فشار بسیار بیشتری از سوی کارشناسان دیگر لازم بود تا اینکه سرانجام ممنوعیت کامل ۱۰ ساله تقریباً پنج سال پیش به اجرا درآمد.

این ممنوعیت که توسط پلیس اعمال می‌شود، به این معنی است که کسانی که در حال ماهیگیری در امتداد رودخانه یانگ‌تسه و همچنین دریاچه‌ها و شاخه‌های مجاور آن دستگیر ‌شوند، بالقوه با مجازات زندان مواجه هستند. آثار اقتصادی این ممنوعیت بسیار شدید بوده و ۲۲۰ هزار ماهیگیر را از کار بیکار کرده است.

با این حال، خوک دریایی بدون باله، که متعلق به قدیمی‌ترین شاخه زنده خانواده خوک دریایی است، امروزه همچنان در معرض خطر جدی قرار دارد.

آنهایی که بی‌بی‌سی در موسسه دید، در اسارت نگهداری می‌شوند تا از سوی آکادمی علوم چین مورد مطالعه قرار گیرند. پس از پایین رفتن از پله‌های کنار مخزن عمیقی که منطقه مشاهده در آن قرار دارد، خوک‌های دریایی بدون باله را می‌توان از بالای آب یا از زیر آب مشاهده کرد. پژوهشگران می‌گویند که آنها در کنار انسان‌ها هیجان‌زده می‌شوند و مطمئنا به نظر می‌رسد که در حال خودنمایی هستند: نزدیک به شیشه‌ای که تماشاگران در آن طرف آن هستند، در آب راه می‌روند و با سرعت شنا می‌کنند، وقتی از کنارتان رد می‌شوند، به نظر می‌رسد که با لبخندی شیطنت‌آمیز به شما نگاه می‌کنند - در واقع گاهی اوقات در چین آنها با نام «فرشته خندان» شناخته می‌شوند زیرا به نظر می‌رسد که دهانشان در یک پوزخند دائمی ثابت مانده است.

در طبیعت، آنها هنوز در جایی که گونه‌های دیگر نتوانستند دوام آورند، همچنان باقی مانده‌اند.

ساخت بخش اصلی سد سه‌دره در سال ۲۰۰۶ تاثیری مستقیم بر خوک دریایی بدون باله نداشت، زیرا آنها مجبور نیستند برای تخم‌ریزی به بالای رودخانه بروند، اما این سد بر حیات ماهی‌هایی که شکار می‌کنند تاثیر منفی گذاشت.

برای سایر حیوانات دریایی بزرگ، مانند ماهی پارویی یا ماهی خاویاری چینی، این سازه فاجعه‌بار بود.

وانگ دینگ، عضو اتحادیه بین‌المللی حفاظت از طبیعت، که متخصص آبزیانی مانند خوک دریایی بی‌باله است، زندگی خود را وقف حفظ سلامت رودخانه یانگ تسه کرده است. او می‌تواند خوبی‌ها و بدی‌های این سدها را ببیند - و به یاد می‌آورد که قبلا اوضاع چگونه بود.

او می‌گوید: «در هر فصل سیلاب، ما باید تیمی با عضلات قوی و با استفاده از مردان زیاد تشکیل می‌دادیم تا در صورت وقوع سیل، در ساحل رودخانه بخوابند. سپس، اگر سیل می‌آمد، همه این افراد تمام تلاش خود را به کار می‌گرفتند تا دیواره‌های رودخانه را محکم نگه دارند و مطمئن شوند که آب‌های خروشان آنها را نمی‌شکند.»

او اکنون می‌گوید سد سه‌دره در برابر سیل مقاومت می‌کند.

با این حال، همانطور که پروفسور وانگ اشاره می‌کند، این سازه عظیم و مسدودکننده جریان رودخانه همچنین مانع از رسیدن ماهی‌های خاویاری غول‌پیکر یانگ‌تسه به محل تخم‌ریزی‌شان می‌شود.

او می‌گوید در حالی که به نظر می‌رسید این ماهی‌های در معرض خطر انقراض برای مدت کوتاهی مکان جایگزینی برای خود پیدا کرده‌اند، اما حالا دیگر اینطور نیست - و این روزها ماهی‌های خاویاری فقط به این دلیل در رودخانه هستند که پژوهشگران آنها را پرورش داده و هر بار ده هزار عدد آنها را به رودخانه می‌اندازند.

با وجود اینکه سال گذشته بیش از یک میلیون نوزاد ماهی خاویاری پرورشی در اسارت در یانگ‌تسه رها شدند، تلاش برای افزایش جمعیت آنها ناموفق بوده است، زیرا این ماهی‌ها به تنهایی در طبیعت تولید مثل نمی‌کنند.

بنابراین، سرنوشت خوک دریایی بی‌باله به این شکل نخواهد بود و پروفسور وانگ و دیگر دانشمندان امیدوارند که ممنوعیت کامل ماهیگیری فعلی پس از پایان ده سال اولیه ادامه یابد.

تحقیقات آنها که در بولتن آکادمی علوم چین منتشر شده است، افزایش قابل توجه تعداد ماهی‌ها را از زمان اجرای این ممنوعیت در سال ۲۰۲۱ ثبت می‌کند.

با این حال، رفع تهدید دیگری برای خوک دریایی بی‌باله ممکن است دشوارتر باشد.

وانگ شی خاطرنشان کرد که «کشتی‌ها برای مغز حیوانات بسیار خطرناکند زیرا بسیار پر سر و صدا هستند.»

گفته می‌شود که حرکت کشتی‌ها نوعی آلودگی صوتی زیر آب ایجاد می‌کند که حیوانات را آزار می‌دهد.

کارشناسان چینی فکر می‌کنند که صدای کشتی‌ها ممکن است در مرگ دلفین‌های رودخانه بایجی یانگ‌تسه که از صدای سونار برای برقراری ارتباط استفاده می‌کردند، نقش داشته باشد.

اما ممنوعیت ماهیگیری یک چیز است - متوقف کردن کامل ترافیک شلوغ رودخانه که مسافران و همچنین کالاها را جابجا می‌کند و شریان حیاتی بخش بزرگی از اقتصاد مرکزی چین را فراهم می‌کند، چیزی کاملا متفاوت.

اقدام امکانپذیرتر در این مورد مجبور کردن کارخانه‌های تولیدکننده مواد شیمیایی به جابجایی از یانگ‌تسه بود. هزاران کارخانه در طول دهه گذشته تعطیل یا جابجا شده‌اند، اقدامی که گفته می‌شود کیفیت آب رودخانه را به طور قابل توجهی بهبود بخشیده است. همچنین مشارکت مردم در تلاش برای حفظ خوک ماهی‌ها قابل توجه بوده است.

یانگ هی پس از بازنشستگی، عکاسی آماتور را آغاز کرد. او اکنون می‌گوید هر روز با تجهیزات عکاسی خود به رودخانه می‌رود و سعی می‌کند حیوانات را پیدا کند و از آنها عکس بگیرد.

وقتی عکس‌های خوبی می‌گیرد، آنها را برای کارشناسان ارسال می‌کند و آنها هم می‌گویند کار او تقریبا نسبت به هر کسی که پیشرفت آنها را دنبال می‌کند، ارزنده‌تر است.

آقای یانگ می‌گوید یک بار یک خوک دریایی را دید که در تور ماهیگیری گرفتار شده بود. او به مقامات محلی اطلاع داد و آنها تا زمانی که خوک نجات پیدا نکرده بود، آن بخش از رودخانه را به روی همه کشتی‌ها بستند. تازه معلوم شد که خوک دریایی که بعدا آزاد شد حامله هم بوده است.

یانگ هی می‌گوید که از این بابت احساس خوبی به او دست داد.

با این حال، تعداد خوک‌های دریایی است که داستان واقعی را روایت می‌کند.

در دهه ۱۹۹۰، تعداد ۳۳۰۰ خوک دریایی بدون باله در طبیعت وجود داشت. تا سال ۲۰۰۶ این تعداد به نصف کاهش یافته بود.

سپس ممنوعیت‌های ماهیگیری اعمال شد، کارخانه‌ها جابجا شدند و کاهش جمعیت متوقف شد. نه تنها این، بلکه در پنج سال گذشته، تعداد خوک‌های دریایی تقریبا یک چهارم افزایش یافته است. کارشناسان به این آمار و به طور گسترده‌تر، پیامدهای آن برای سلامت محیط زیست افتخار می‌کنند.

وانگ دینگ می‌گوید: «ما در حال نجات خوک دریایی بی‌باله هستیم تا رودخانه یانگ‌تسه را نجات دهیم. این کار مانند یک آینه بزرگ است تا تشخیص دهیم تا چه اندازه در حفاظت از این اکوسیستم خوب عمل کرده‌ایم. اگر شرایط خوک‌های دریایی خوب باشد، اگر تعداد آنها در حال افزایش باشد، این بدان معناست که سلامت زیست محیطی کل رودخانه نیز در حال بهبود است.»