چرا اف-۳۵‌های آمریکایی در پایگاهی متروکه در کارائیب مستقر شده‌اند؟

پایگاه سابق «روزولت رودز» در شرق پورتوریکو زمانی یکی از مهم‌ترین مراکز نظامی آمریکا در جهان بود، اما پس از تعطیلی آن در سال ۲۰۰۴ به محلی متروکه تبدیل شد؛ جایی که در دو دهه گذشته بیشتر به یک مکان گردشگری شباهت داشت تا یک مرکز راهبردی.

اکنون پس از سال‌ها سکوت، این پایگاه دوباره در کانون توجه قرار گرفته و در سه ماه گذشته بخشی از کارکرد نظامی پیشین خود را بازیافته است. استقرار جنگنده‌های نسل جدید اف-۳۵، انتقال تجهیزات ارتباطی، برج‌های کنترل سیار و آغاز تعمیرات گسترده روی باندها نشان می‌دهد این پایگاه بار دیگر در حال ایفای نقشی عملیاتی است.

این تحرکات در چارچوب عملیات گسترده‌تر آمریکا در منطقه کارائیب انجام می‌شود؛ عملیاتی که عنوان رسمی آن مبارزه با قاچاق مواد مخدر است، اما بسیاری از ناظران آن را اقدامی برای افزایش فشار بر دولت نیکولاس مادورو، رئیس‌جمهور ونزوئلا، تلقی می‌کنند.

هرچند واشنگتن هنوز برنامه رسمی خود را برای احیای این پایگاه اعلام نکرده، اما تحولات اخیر بحث قدیمی بازگشایی پایگاه روزولت رودز را بار دیگر در پورتوریکو زنده کرده است و موافقان و مخالفان آن را در دو جبهه مقابل هم قرار داده است.

از جنگ جهانی دوم تا بحران موشکی کوبا

ایده ساخت پایگاه روزولت رودز را فرانکلین دی. روزولت در سال ۱۹۱۹، زمانی که معاون وزیر نیروی دریایی بود، مطرح کرد. این پایگاه در سال ۱۹۴۳ و در میانه جنگ جهانی دوم آغاز به کار کرد و هدف آن در ابتدا مقابله با تهدید زیردریایی‌های آلمانی در آب‌های کارائیب بود.

به گفته خوزه بولیوار، مورخ و کارشناس جنگ جهانی دوم در منطقه کارائیب، حدود ۲۰ درصد کشتی‌های غرق‌شده در جنگ در همین محدوده آسیب دیدند و تاسیس پایگاه بخشی از پاسخ آمریکا به این تهدید بود.

با پایان جنگ جهانی دوم و آغاز جنگ سرد، پایگاه روزولت رودز به یکی از مراکز کلیدی پشتیبانی از عملیات ناوگان اقیانوس اطلس و به ویژه ناوگان ششم آمریکا تبدیل شد.

در بحران موشکی کوبا در سال ۱۹۶۲ این پایگاه یکی از نقاط اصلی نظارت، استقرار ناوها و پشتیبانی از عملیات محاصره دریایی کوبا بود. همچنین در مداخلات نظامی آمریکا در جمهوری دومینیکن (۱۹۶۵)، گرانادا (۱۹۸۳) و پاناما (۱۹۸۹) نقش مستقیم یا پشتیبانی ایفا کرد.

با وجود این سابقه، اهمیت واقعی پایگاه برای ارتش آمریکا نه در ماموریت‌های خارجی، بلکه در کارکرد آن به عنوان مرکز اصلی تمرین‌های نظامی در منطقه بود.

در طول دهه‌ها، نیروهای آمریکا و متحدان ناتو در جزایر ویکِس و کولِبرا از گستره طبیعی این مناطق برای انجام تمرینات سنگین، از جمله تیراندازی با مهمات واقعی، استفاده می‌کردند و روزولت رودز نقش مرکز پشتیبانی و پیوند لجستیکی این تمرینات را بر عهده داشت.

تمرین‌های نظامی آمریکا در ویکس تا مدت‌ها موجب اعتراض‌های گسترده مردم محلی، نگرانی‌های زیست‌محیطی و انتقادها درباره اثرات بهداشتی و سلامتی آن بر ساکنان بود.

شکاف میان ارتش و جامعه پورتوریکو زمانی به اوج رسید که در سال ۱۹۹۹ یک خطای محاسباتی در شلیک‌های آموزشی، به کشته شدن داوید سانس رودریگز، نگهبان بومی پایگاه، انجامید. موج بی‌سابقه‌ای از اعتراض‌ها در سراسر جزیره، دولت آمریکا را تحت فشار قرار داد و به تعطیلی کامل تمرینات نظامی در ویکس و کولبرا در سال ۲۰۰۳ منجر شد.

با این تصمیم، پایگاه روزولت رودز عملا نقش خود را از دست داد. فرمانده وقت ناوگان اقیانوس اطلس در آن زمان گفت: «بدون ویکس، هیچ نیازی به این پایگاه نداریم.» سرانجام پایگاه در سال ۲۰۰۴ تعطیل شد.

تاثیر اقتصادی تعطیلی و امید تازه برای احیا

اهمیت روزولت رودز برای پورتوریکو تنها جنبه نظامی آن نبود. این پایگاه یکی از اصلی‌ترین منابع ایجاد اشتغال در جزیره بود و حدود ۳۰۰۰ شغل غیرنظامی و ۳۰۰ میلیون دلار گردش سالانه مالی ایجاد می‌کرد.

به همین دلیل بسیاری بیم داشتند تعطیلی آن اقتصاد محلی را با بحران روبه‌رو کند. شهردار وقت و مقام‌های ایالتی تلاش کردند پایگاه را باز نگه دارند اما موفق نشدند.

شهر کوچک سایبا که پایگاه در آن قرار دارد، ضربه اقتصادی شدیدی را تجربه کرد. کسب‌وکارهایی که وابسته به حضور نظامیان بود - از سینما و فروشگاه‌ها تا باشگاه‌های ورزشی و رستوران‌ها - به سرعت افول کردند و هزاران نفر شغل خود را از دست دادند.

ساموئل ریورا واله، شهردار کنونی سایبا، می‌گوید: «کل اقتصاد شهر حول پایگاه شکل گرفته بود. با تعطیلی آن، همه چیز سقوط کرد.»

ریورا معتقد است احیای فعالیت‌های نظامی در دو ماه گذشته تاثیر فوری و مثبت داشته است. به گفته او ورود بیش از هزار نظامی آمریکایی برای تعمیر باند فرود و فعال‌سازی برج کنترل، علاوه بر تزریق مستقیم سرمایه، باعث رونق هتل‌ها و رستوران‌های شهرهای هم‌جوار مانند فاخاردو و لوکیو شده است.

او امیدوار است دولت دونالد ترامپ تصمیم به بازگشایی دائمی پایگاه بگیرد و از موقعیت راهبردی آن برای «عملیات ضد قاچاق» و مقابله با «تهدیدات» احتمالی بهره ببرد.

پس از تعطیلی پایگاه، دولت پورتوریکو برنامه‌های جاه‌طلبانه‌ای برای تبدیل پایگاه روزولت رودز به یک قطب اقتصادی ارائه کرد. قرار بود بخشی از اراضی به توسعه گردشگری، صنایع سبک، بنادر تفریحی و فرودگاه تجاری اختصاص پیدا کند و بخشی نیز برای حفاظت محیط زیست و مدیریت فدرال کنار گذاشته شود. اما بخش عمده این طرح‌ها یا محقق نشد یا تنها به صورت محدود پیش رفت. اکنون با بازگشت نیروهای آمریکایی، بحث درباره فرصت‌های جدید برای این منطقه دوباره داغ شده است.

سناتور نیتسا موران از حزب حاکم در پورتوریکو، پیشنهاد داده تحقیق جامعی درباره وضعیت فعلی و ظرفیت توسعه آینده این منطقه انجام شود تا مشخص شود چه میزان از زیرساخت‌های رهاشده قابل احیا است و چگونه می‌توان از آن‌ها برای رشد اقتصادی استفاده کرد.

اما هم‌زمان، مخالفان نیز آشکارا با بازگشایی احتمالی پایگاه نظامی مخالفت می‌کنند. سونیا سانتیاگو هرناندز، سخنگوی سازمان غیردولتی «مادران علیه جنگ»، درباره عواقب زیست‌محیطی، آلودگی‌های به‌جا مانده و خطر تبدیل شدن پورتوریکو به سکوی عملیات نظامی علیه کشورهای دیگر هشدار می‌دهد.

او می‌گوید: «زمین‌هایی که پیش‌تر استفاده نظامی داشته‌اند هنوز آلوده‌اند. ما نمی‌خواهیم پورتوریکو تبدیل به سکوی تهاجم به کشورهای دیگر شود.»

از سوی دیگر، یک مطالعه دانشگاهی به سرپرستی خوزه کارابایو کوئتو، به این نتیجه رسیده است که تصور عمومی درباره نقش مثبت پایگاه‌های نظامی در رشد اقتصادی «یک افسانه بدون پشتوانه» است.

او می‌گوید نرخ بیکاری و مشکلات ساختاری در ویکس و سایبا پیش از تعطیلی پایگاه‌ها شدیدتر بوده و اثرات بهداشتی-سلامتی تمرین‌های نظامی نیز قابل چشم‌پوشی نیست. کارابایو مثال شهرستان آگوادیا را می‌آورد که پس از بسته شدن پایگاه رامی در سال ۱۹۷۳، با تبدیل باند آن به دومین فرودگاه مهم تجاری پورتوریکو و ایجاد صنایع هوافضا، به یکی از مراکز موفق اقتصادی جزیره تبدیل شد.

مخالفان بازگشایی می‌گویند تجربه سایبا و ویکس نشان می‌دهد توسعه پایدار نیازمند مدل اقتصادی تازه است، نه بازگشت به ساختارهای نظامی گذشته.

با این حال، شهردار ریورا معتقد است روزولت رودز منطقه‌ای با ظرفیت‌های بالقوه است و حضور دوباره ارتش آمریکا می‌تواند زمینه فعال شدن این پتانسیل‌ها را فراهم کند. او می‌گوید این محدوده با داشتن دو بندرگاه قایق‌های تفریحی، یک تاسیسات تعمیر و نگه‌داری کشتی، یکی از بزرگ‌ترین باندهای پرواز در کارائیب و ساحلی کم‌نظیر، ظرفیت بالایی برای توسعه دارد.

به گفته او، طرح‌هایی برای ساخت خانه‌های لوکس، زمین گلف و یک مارینای بزرگ آماده شده و بازگشت فعالیت‌های پایگاه می‌تواند رونق این پروژه‌ها را تسریع کند.

ابهام درباره آینده: بازگشت موقت یا احیای کامل؟

اگرچه تحرکات سه ماه گذشته نشان از احیای عملیاتی پایگاه دارد، اما آمریکا هنوز قصد خود برای بازگشت دائم به این پایگاه را اعلام نکرده است. در سال‌های گذشته نیز واشنگتن تنها در شرایط اضطراری، مانند پس از طوفان ویرانگر ماریا در سال ۲۰۱۷، از زیرساخت‌های این منطقه استفاده کرده بود.

یک مقام پنتاگون در پاسخ به بی‌بی‌سی گفت که نیروها و تجهیزات «فرماندهی جنوبی» فعلا در فرودگاه خوزه آپونته د لا توره، واقع در محدوده پایگاه سابق، عملیات دارند، اما جزئیات مأموریت یا برنامه‌های آتی به دلایل امنیتی اعلام نمی‌شود.

هم‌زمان اداره هوانوردی فدرال آمریکا تا ۳۱ مارس ۲۰۲۶ در ناحیه جنوب شرقی سایبا محدودیت پرواز وضع کرده است؛ محدودیتی که معمولا در شرایط عملیات ویژه یا استقرار تجهیزات حساس اعمال می‌شود.

این وضعیت ناپایدار موجب شده پرسش اصلی همچنان بی‌پاسخ بماند: آیا روزولت رودز تنها برای مدتی کوتاه و در پیوند با تحولات کارائیب فعال شده است، یا اینکه واشنگتن در حال آزمودن زمینه برای یک حضور دائمی جدید است؟

فعلا تنها واقعیت روشن این است که پایگاهی که دو دهه متروک مانده بود، دوباره در مرکز توجه سیاسی، اقتصادی و نظامی قرار گرفته است. اینکه این بازگشت یک تنها برای دوره‌ای کوتاه باشد یا مقدمه دورانی تازه، بسته به تصمیم‌هایی است که در واشنگتن گرفته می‌شود؛ تصمیم‌هایی که ساکنان سایبا، ویکس و تمام پورتوریکو مشتاق یا نگران آن هستند.