چرا فوتبال در افغانستان پیشرفت نمی‌کند؟

فوتبال در افغانستان جایگاه و محبوبیت زیاد‌ی میان مردم دارد. قشر جوان افغانستان، همانند بسیاری از کشورهای دیگر آسیایی، قسمت مهمی از زندگی‌شان را یا صرف تماشای فوتبال می‌کنند و یا بازی آن.

وقتی در سال ۲۰۱۷ کنفدراسیون فوتبال آسیا جایزه فدراسیون «سختکوش» آسیا را بخاطر تشویق و تقلای زیاد آن وقت برای حرفه‌ای شدن به فدراسیون فوتبال افغانستان داد، موجی از امیدواری در میان طرفداران در خصوص آینده فوتبال افغانستان ایجاد شد.

اما حالا و با گذشت ۶ سال از این جایزه، نتایج و مسیر حرکت تیم‌های ملی فوتبال، فوتسال و فوتبال‌ ساحلی افغانستان در مسابقات اخیر، نشان می‌دهد فوتبال در افغانستان نه تنها پیشرفت نکرده، بلکه نا امیدتر از گذشته قدم برمی‌دارد و همین موضوع برعکس چند سال قبل، بجای امیدواری موجب نگرانی و البته انتقاد طرفداران در افغانستان شده است.

برگزاری «لیگ قهرمانان افغانستان» با این روند بی‌فایده است.

سه سال است فدراسیون فوتبال رقابت‌های لیگ قهرمانان فوتبال افغانستان را شروع کرده است. لیگی که ساختار آن برای پیشرفت فوتبال بد نیست و به مراتب بهتر از لیگ تجاری برتر است که در سال‌های گذشته برگزار می‌شد، اما به دلیل اینکه مسابقات در مدت زمان فوق‌العاده کمی (۴۰ روز) دایر می‌شوند، برگزاری آن از لحاظ فنی هیچ تاثیری برای رشد فوتبال داخلی افغانستان ندارد.

«لیگ حرفه‌ای» چه کمکی به فوتبال افغانستان می‌کند؟

کمک بزرگ لیگ فوتبال نسبتا حرفه‌ای که با شرایط کشور نیز مطابقت داشته باشد، این است که افغانستان را صاحب تیم ملی واحد و منسجم خواهد کرد.

شک نباید کرد، اگر روزی ستاره‌های تیم ملی فوتبال افغانسان حاصل و تولید لیگ داخلی‌اش باشند و این چرخه بتواند با ایجاد انگیزه، هر سال به جای نسل‌سوزی، استعدادهای زیادی را به فوتبال افغانستان هدیه بدهد، یک دستاورد بزرگ برای فوتبال افغانستان خواهد بود، اما این اتفاق تا کنون رخ نداده است.

فوتبال پایه، شروعی امیدوارکننده داشته است. حالا اما افغانستان در سال‌های ابتدایی مسابقات کافا در رده‌‌های سنی پایه، حضوری به مراتب موفق‌تر و منسجم‌تر نسبت به حالا داشت.

چنانچه یک‌بار در سال ۲۰۱۷ قهرمان و یک‌بار هم در سال ۲۰۱۹ نایب قهرمان مسابقات در رده سنی نوجوانان و جوانان شد، اما رفته‌رفته با وجود داشتن استعداد و ظرفیت‌های بالا در اکثر مسابقات تنها به گرفتن کاپ اخلاق مسابقات بسنده کرد و دیگر روی قهرمانی را ندید. شکست‌های اخیر در کافا نشان می‌دهد فوتبال پایه آن طور که باید رشد نکرده و نتوانست شروع خوبش را با روندی منسجم ادامه و حفظ کند.

«جام ملت‌های آسیا» هنوز حسرت است

بزرگ‌ترین هدف فدراسیون فوتبال افغانستان دسته‌کم از ۱۲ سال گذشته، رساندن تیم به جام ملت‌های آسیا است. اتفاقی که با حاشیه ها و تنش‌های فراوان، استخدام سرمربیان خارجی و جمع کردن پرفراز و نشیب بازیکنان مختلف از گوشه کنار دنیا در سه دوره چهار ساله، چیزی جز حسرت برای فوتبال افغانستان باقی نگذاشت.

این ناکامی مطلق نشان‌دهنده این است که فوتبال در افغانستان در مسیر باید حرکت نمی‌کند و به همین دلیل است که در آخر نتیجه آنی میشود که انتظارش را نداریم.

دلیل این‌همه ناکامی چیست؟

افغانستان یک کشور فقیر است.

این تلخ‌ترین و مهم‌ترین دلیل عدم رشد ورزش افغانستان بخصوص فوتبال است. کمتر کشوری پیدا میشود که شرایط اقتصادی مشابه افغانستان را داشته باشد، اما ورزش و بخصوص فوتبال آن در اوج باشد.

در واقع باید گفت افغانستان از لحاظ زیرساخت و اماکن ورزشی استاندارد، بودجه کافی برای رشد و انکشاف ورزش، استادیوم و میدان‌های معیاری برای تمرین و رقابت، قابل مقایسه با رقبایش نیست،

عدم حمایت مالی شرکت‌های خصوصی از فوتبال نیز سبب شده تا باشگاه‌ها هم به صورت آماتور، بدون اسپانسر و توسط هزینه شخصی مالکان در مسابقات حاضر شوند که در نتیجه باعث میشود که هیچ نماینده‌ای از باشگاه‌های فوتبال افغانستان در مسابقات آسیایی به دلیل عدم کسب جواز حرفه ای، حضور نداشته باشد.

در مسابقات اخیر جام ملت‌های زیر ۱۷ سال آسیا، افغانستان پس از دو شکست سنگین متوالی برابر ایران و کره جنوبی و حذف از رقابت‌ها، در آخرین بازی‌اش به صورت غافل‌گیر کننده‌ای موفق به شکست قطر، یکی از کشورهایی شد که شاید بهترین امکانات ورزشی در سطح آسیا را در اختیار دارد.

این نشان می‌دهد که اگر فوتبال افغانستان زیر سایه امکانات و در مسیر درست هدایت شود، حرف های زیادی به لطف استعدادهایش در مقابل رقبای قدر آسیایی خواهد داشت.

در کنار نبود امکانات و مدیریت سالم، یکی دیگر از مهم‌ترین عوامل عدم رشد و ساکن ماندن فوتبال افغانستان، عدم برگزاری انتخابات ریاست فدراسیون فوتبال و عدم تغییر چهره‌های مدیریتی در ولایات است.

شاید کسی نتواند به خاطر بیاورد که در فدراسیون فوتبال افغانستان چه زمانی انتخابات برگزار شده است. از دوران طولانی و پر سر و صدای کرام‌الدین کریم که در نهایت با رسوایی اخلاقی به پایان رسید، و حالا هم محمد یوسف کارگر که از سال ۲۰۱۸ تا کنون با حاشیه‌های زیادی که مهم‌ترین آن سقوط نظام جمهوریت است، هدایت فوتبال افغانستان را بر عهده دارد.

اکثریت مدیران بخش‌های مختلف در فدراسیون فوتبال، مربیان و داوران، و حتی کسانی مسئولیت فوتبال در ولایات را برعهده دارند، چهره‌هایی هستند که شاید بیشتر از یک دهه است در فوتبال افغانستان ایفای نقش می‌کنند.

برگزاری انتخابات در سطح ملی و آمدن تیم کاری جدید، می‌تواند باعث تغییر نسل شود. و چه بسا این تغییر بتواند با کادرهای جدید و جوان اندیشه، اصلاحات لازم و زمینه پیشرفت را در فوتبال افغانستان فراهم سازد. اما این اتفاق تا کنون رخ نداده است.

فوتبال در افغانستان «زیر سایه کریکت است»

فوتبال هر چند جایگاه اجتماعی به مراتب بالاتری نسبت به کریکت در سطح جهان و افغانستان دارد، اما به صورت وضوح از لحاظ امکانات و کمک‌های دولتی همیشه در افغانستان زیر سایه کریکت بوده است.

با وجودی که فوتبال در افغانستان ورزش فراگیرتری است و کریکت تنها در بخش‌هایی از کشور فعالیت دارد و رشد کرده، اتفاقات رخ‌داده در طی دست‌کم یک دهه اخیر نشان می‌دهد حکومت سابق و کنونی افغانستان، توجه ویژه‌تری به رشد کریکت در افغانستان در مقایسه با فوتبال و سایر رشته های ورزشی داشته و دارند.

به طور مثال بودجه کل ریاست تربیت‌بدنی در مجموع با ۵۴ رشته فعال ورزشی ۳۸۰ میلیون افغانی بود، بودجه حمایتی دولت برای فدراسیون فوتبال نیز سالانه ۳۸ میلیون افغانی که در دو سال آخر حکومت غنی حتی یک افغانی هم پرداخت نشد، اما تنها بودجه بورد کریکت افغانستان که در اکثریت تصمیم‌های آن اشرف‌غنی نقش داشت، نزدیک به ۳۰۰ میلیون افغانی بود.

این تبعیض آشکار یکی از نمونه‌هایی است که نشان می‌دهد به کریکت در افغانستان بیشترتوجه می‌شود و به همین دلیل معمولا نسبت به فوتبال و سایر رشته‌های ورزشی افغانستان باثبات‌تر است. هر چند روی کاغذ کریکت هم بغیر از ستاره شدن راشد‌خان و محمد‌نبی بخاطر استعداد ذاتی‌شان در سطح جهان، افتخار آنچنانی در مسابقات آسیایی و جهانی نداشته و تنها گاهی اوقات افغانستان به پیروزی در برابر تیم‌های صاحب‌نام افتخار می‌کند.

فوتبال زیر سایه طالبان

واقعیت این است که سقوط نظام جمهوریت و آمدن گروه طالبان، همان طور که ضربه‌های جبران ناپذیری به بخش‌های مختلف افغانستان زد، روی ورزش، بخصوص فوتبال هم تاثیر منفی زیادی گذاشت.

گروه طالبان می‌خواهد سکان کشتی شکسته فوتبال افغانستان را به دست بگیرد، ولی قوانین سفت و سخت فیفا دست و پای آنان را بسته است.

زیرا هر رئیسی باید از طریق انتخابات به ریاست برسد و طالبان به خوبی این را می‌دانند که اگر با فوتبال هم همانند سایر نهادها برخور کنند، فوتبال افغانستان توسط فیفا به تعلیق می‌شود و این چیزی است که فعلا خواسته آنان نیست و به همین دلیل در پشت پرده برای این هدف بزرگ‌شان سنگر گرفته‌اند.

فیفا همه چیز را می‌داند؟

فیفا پس ازاین که بودجه باقی مانده در حساب فدراسیون فوتبال در سال ۲۰۲۲ به پایان رسید، از آغاز سال ۲۰۲۳ بودجه فدراسیون فوتبال افغانستان را تا کنون ارسال نکرده است. دلیل اصلی عدم اعتماد ‌و ارسال پول به فدراسیون فوتبال افغانستان، بدون شک تغییر نظام و حضور علنی و پرحاشیه طالبان در کنار فوتبال افغانستان است.

حضوری که در طی دستکم یک و نیم سال گذشته در بسا موارد خلاف قوانین و موازین فیفا و اساسنامه داخلی و جهانی بوده و همین موضوع نیز استقلال فدراسیون فوتبال را پیش فیفا زیر سوال برده است.

از سویی مخالفت علنی با حضور زنان در عرصه ورزش و چندین اتفاق دیگر که پشت پرده رخ داده را هم به آن اضافه کنید، همه این ها باعث حساسیت کمیته‌های مختلف فیفا از جمله کمیته حقوق‌بشر شده و در نهایت هم همانند کمیته بین‌المللی المپیک، ارسال بودجه به افغانستان را متوقف کرده است.

این در حالیست که مدت بیشتر از شش ماه است که هیچ کارمندی در فدراسیون فوتبال افغانستان حقوق‌اش را دریافت نکرده و نا امیدی بیشتر از همیشه در فوتبال افغانستان موج می‌زند.

به هرحال با توجه به روندی که در جریان است، سخت می‌توان به آینده فوتبال افغانستان امیدوار بود. حداقل تا زمانی که برخی از اتفاقات مثبت در فوتبال افغانستان رخ ندهد، این آش و کاسه بدون شک ادامه خواهد داشت.

فدراسیون فوتبال نیز بجای برنامه‌ریزی برای رسیدن به افتخار و پیشرفت سال به سال، کماکان حضور در مسابقات و هرزگاهی پیروزی و شاید یک گل قشنگ در مقابل حریفان را یک دستاورد می‌داند و به نظر می‌رسد استمرار این روند، چیزی است که هواداران دیگر نمی‌خواهند.