«آکادمی ملی اطلاعات» ترکیه و سه سناریو احتمالی درباره آینده مناقشه ایران و اسرائیل

گزارش جدید «آکادمی ملی اطلاعات» ترکیه می‌گوید این کشور باید از جنگ ۱۲ روزه اسرائیل و ایران درس‌ بگیرد. این گزارش با تاکید بر اهمیت حیاتی ایجاد یک سامانه پدافند هوایی چندلایه برای پوشش کل این کشور هشدار داده است که درگیری اسرائیل و ایران ممکن است در آینده به جنگی گسترده‌تر و ویرانگرتر منجر شود.

آکادمی ملی اطلاعات در سال ۲۰۲۳ به عنوان یک نهاد آموزش عالی در چارچوب «سازمان ملی اطلاعات» ترکیه تاسیس شد تا در حوزه‌های اطلاعات، امنیت و استراتژی پژوهش‌های علمی انجام دهد. هدف این نهاد، ایجاد یک جامعه اطلاعاتی از پژوهشگران، دانشگاهیان و کارشناسان امنیتی است.

این آکادمی پیوسته گزارش‌هایی درباره مسائل ژئوپلیتیکی و امنیتی و همچنین پیامدهای آن‌ها برای ترکیه منتشر می‌کند.

جدیدترین گزارش این نهاد با عنوان «جنگ ۱۲ روزه و درس‌هایی برای ترکیه» در تاریخ اول اوت (۱۰ مرداد) منتشر شد.

این گزارش ۵۸ صفحه‌ای سه محور اصلی دارد: تحلیل فناوری‌های جنگ متعارف و ترکیبی که دو طرف به‌کار گرفتند؛ بررسی درس‌هایی که ترکیه باید از این جنگ بگیرد و پیش‌بینی سناریوهایی درباره مراحل بعدی نزاع ایران و اسرائیل.

در ادامه مهم‌ترین نکات این گزارش مرور شده است.

«ترکیه باید سامانه پدافند هوایی موثر توسعه دهد»

بخشی از این گزارش به لزوم تقویت پدافند چندلایه، بازدارندگی جامع و حفاظت اطلاعاتی پرداخته است و می‌گوید:

- این جنگ بار دیگر اهمیت حیاتی تلاش‌های طولانی‌مدت نیروی هوایی ترکیه برای یکپارچه‌سازی سامانه‌های سرنشین‌دار و بدون سرنشین و نوسازی تجهیزات آن را آشکار کرد. گزارش تاکید می‌کند که سرعت و ظرفیت تولید انبوه سامانه‌های پیشرفته نظامی که در سال‌های اخیر تولید شده، به اندازه خود این سامانه‌ها برای ترکیه اهمیت دارد.

- در طول جنگ، اهمیت در اختیار داشتن یک سامانه پدافند هوایی چندلایه و گسترده نیز مشخص شد. علاوه بر این، ناکامی اسرائیل در رهگیری کامل موشک‌های هایپرسونیک پیشرفته شلیک‌شده از ایران ــ با وجود حمایت‌ متحدان ــ این نکته را برجسته کرد که ترکیه باید تمرکز خود بر نوآوری‌ها در این حوزه را جدی‌تر افزایش دهد.

- جنگ ۱۲ روزه به روشنی نشان داد که دفاع، تلاشی جمعی است و صرفا از طریق ابزارها و تسلیحات نظامی حاصل نمی‌شود. ایران یکی از بزرگ‌ترین ذخایر موشکی و پهپادی جهان را در اختیار دارد، اما در کنار آن، توسعه یک بازدارندگی جامع در حوزه‌های سیاسی، اقتصادی و فناورانه و نیز تقویت وحدت و همبستگی اجتماعی اهمیت دارد. در این چارچوب، ترکیه باید با پیشبرد تلاش‌ها برای رهایی از معضل تروریسم از طریق «ابتکار ترکیه عاری از ترور» بر وحدت ملی خود اضافه کند.

- موفقیت اسرائیل در جنگ ۱۲ روزه عمدتا ناشی از تاکتیک «حمله غافلگیرانه» بود. ایران غافلگیر شد و نتوانست در ۲۴ ساعت نخست، از حملات اسرائیل به فرماندهان ارشد و تاسیسات مهم نظامی خود جلوگیری کند. این امر ضرورت اتخاذ تدابیر لازم برای حفاظت از مقام‌های بلندپایه غیرنظامی و نظامی ترکیه را نشان می‌دهد.

- با توجه به اینکه بسیاری از شرکت‌های جهانی نرم‌افزاری و فناوری اطلاعات «روابط ویژه‌ای» با اسرائیل دارند، دور نگه داشتن نهادها و تاسیسات راهبردی از این فناوری‌ها اهمیت ویژه‌ای دارد. همچنین این واقعیت که ایران برخی شرکت‌های هندی فعال در خاک خود را به ارائه اطلاعات راهبردی به اسرائیل در طول جنگ متهم کرده، ضرورت بررسی دقیق روابط شرکت‌های فناوری خارجی و حتی داخلی فعال در ترکیه را دوچندان می‌کند. این اقدام باید از طریق برنامه‌های ضد اطلاعاتی تقویت شود.

«ترکیه باید نرم‌افزار و سخت‌افزار ملی توسعه دهد»

در بخشی از گزارش آکادمی ملی اطلاعات ترکیه بر اهمیت پدافند غیرعامل تاکید شده و آمده است:

- ضروری است که فناوری‌های غیرنظامی که قابلیت استفاده نظامی دارند به‌دقت رصد شوند و در صورت امکان، جایگزین‌های بومی آن‌ها توسعه یابد و به‌ شکل گسترده به کار گرفته شود. استفاده از نرم‌افزار و سخت‌افزار تولید داخل، به ویژه برای نهادهای مهم دولتی و کارکنان آن‌ها، باید الزامی شود.

- درگیری اسرائیل و ایران همچنین درس‌های مهمی در حوزه پدافند غیرنظامی به همراه دارد. اسرائیل با بهره‌گیری از سامانه‌های هشدار زودهنگام، پناهگاه‌های سراسری و ارتقای آگاهی عمومی، توانست از تلفات قابل ملاحظه در حملات موشکی ایران جلوگیری کند. در مقابل، مشخص شد که ایران در این زمینه آمادگی کافی نداشته است؛ موضوعی که باعث شد شمار قربانیان ایران به‌مراتب بیشتر از اسرائیل باشد.

- از این رو، ترکیه باید آمادگی و ظرفیت پدافند غیرنظامی خود را به شکلی قابل‌توجه بیشتر کند. لازم است یک شبکه هشدار زودهنگام سراسری ایجاد شود و سامانه‌های هشدار و آژیر خطر برای مقابله با حملات هوایی احتمالی، به ویژه در شهرهای بزرگ، مستقر شوند.

«تفاوت در ظرفیت اطلاعاتی نقش مهمی ایفا کرد»

بر اساس گزارش جدید یکی از عوامل مهم تعیین‌کننده در روند جنگ، ظرفیت اطلاعاتی اسرائیل بود. در گزارش آمده است: «ضربات سنگینی که ائتلاف اسرائیل-آمریکا در طول جنگ ۱۲ روزه به ایران وارد کرد، تنها ناشی از فناوری‌های جنگی نبود، بلکه حاصل عملیات اطلاعات موثر نیز بود. مدت‌هاست که آشکار شده موساد، سازمان اطلاعاتی اسرائیل، عناصر سازمان‌یافته‌ای در داخل ایران دارد.» این گزارش همچنین یادآور شد که بسیاری از گروه‌های مخالف، اطلاعات حیاتی در اختیار اسرائیل قرار دادند و در طول جنگ به عنوان عوامل میدانی به کار گرفته شدند. از این رو باید سطح آگاهی عمومی در ترکیه درباره اقدامات ضد اطلاعاتی افزایش یابد.

پیش‌بینی سه سناریو

گزارش سه سناریو احتمالی را درباره آینده مناقشه ایران و اسرائیل ترسیم می‌کند.

در سناریو نخست، مذاکرات هسته‌ای میان ایران و آمریکا از سر گرفته می‌شود و تلاش‌هایی برای رفع بن‌بست بر سر ادامه غنی‌سازی اورانیوم در ایران صورت می‌گیرد. در این صورت ممکن است توافقی میان دولت ترامپ و تهران به دست بیاید و پیش‌بینی می‌شود که ایران اعلام کند ظرف پنج سال برنامه غنی‌سازی خود را کنار می‌گذارد. اما اگر دولت ترامپ رویکردی حداکثری در قبال ایران در پیش گیرد، احتمال پیشرفت مذاکرات از بین خواهد رفت.

در سناریو دوم پیش‌بینی شده که در صورت شکست گفت‌وگوهای ایران با آمریکا و غرب، وضعیت عدم قطعیت در ایران و تنش در منطقه ادامه می‌یابد. در این صورت قطع روابط دیپلماتیک با غرب، مسیر را برای افزایش فشارهای سیاسی و نظامی اسرائیل بر ایران هموار می‌کند.

بدترین سناریو بیانگر آن است که در پی شکست مذاکرات دیپلماتیک، اسرائیل و آمریکا تصمیم به آغاز یک حمله نظامی گسترده و همه‌جانبه علیه ایران بگیرند. گزارش می‌افزاید: «این درگیری احتمالا طولانی‌تر و خونین‌تر از جنگ نخست خواهد بود و طرفین تمام توان خود را برای دستیابی به برتری راهبردی در جنگ به کار خواهند گرفت.»