مذاکرات احیای برجام؛ سایه اعتراضات سراسری بر میز مذاکره، تنفس مصنوعی در اردن

چهار ماه و نیم از آخرین دور مذاکرات رسمی برای احیای برجام می‌گذرد: مذاکراتی که به مرحله گفت‌وگو بر سر متن نهایی پیشنهادی اتحادیه اروپا رسیده بود.

با پایان آخرین دور از مذاکرات در نیمه مردادماه در هتل کوبورگ وین، طرف‌ها در حالی به پایتخت‌ها بازگشتند که کمابیش روشن بود تا پایان انتخابات میان‌‎دوره‌ای کنگره در آمریکا در اواسط آبان همه چیز در تعلیقی غیررسمی فرو خواهد رفت.

واشنگتن اما در تمام این مدت کماکان تاکید کرده که باور دارد، بهترین راه برای پیشگیری از دسترسی تهران به سلاح هسته‌ای، احیای برجام و بازگرداندن ایران به چهارچوب‌های مورد توافق است.

انتخابات میان‌دوره‌ای در آمریکا نتیجه‌ای بهتر از پیشبینی‌های بدبینانه در باخت دموکرات‌ها و واگذاری هر دو مجلس و فشار بر دولت جو بایدن در تصمیم‌گیری‌ها و از جمله احیای برجام داشت و [روی کاغذ] به نظر می‌رسید اگر طرف‌ها تمایل برای مذاکره حتی چانه‌زنی داشته باشند، می‌توان انتظار داشت به زودی بر سر میز مذاکره بازگردند.

منبعی نزدیک به مذاکرات بیش از دو هفته پیش به بی‌بی‌سی از تمایل ایران به ازسرگیری مذاکرات پیش از پایان سال جاری میلادی، در صورت اراده آمریکا و البته طرف‌های اروپایی گفت.

تاکید این بار ایران بر «طرف اروپایی» اما نشانه‌ای از وضعیت موجود است: «سیب» مذاکرات احیای برجام اما از نیمه تابستان پیش تا نیمه پاییز جاری چرخ بسیاری خورده و بر چالش‌های پیشین برای احیای برجام افزوده شده است.

اعتراضات سراسری و فراگیر در ایران وارد ماه چهارم خود شده است و توجه بی‌سابقه جهانی را همراه داشته است.

دولت‌های مذاکره‌کننده با ایران، چه آمریکا و چه اروپایی‌ها بارها زبان به شماتت ایران گشودند و کاخ سفید و اتحادیه اروپا تحریم‌های حقوق بشری در واکنش به خشونت حکومت ایران با معترضان وضع کردند.

شماری از نمایندگان پارلمان‌های کشورهای اروپایی حتی کفیل متهمان بازداشتی اعتراضات اخیر ایران شده‌اند.

رابرت مالی، نماینده ویژه آمریکا در امور ایران یک ماه پیش در اوج اعتراضات در ایران به نشریه فارین پالیسی گفت با این که واشنگتن هنوز به احیای برجام باور دارد اما دولت جو بایدن این روزها تمرکزش بر وقایع تکان‌دهنده در ایران است.

امروز، دوشنبه ۱۹ دسامبر، اما حسین امیرعبداللهیان در آستانه ملاقات با جوزپ بورل، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا و معاون او، انریکه مورا، هماهنگ‌کننده ارشد مذاکرات احیای برجام در «اجلاس بغداد-دو» در اردن، آمریکایی‌ها را متهم به «ریاکاری» کرد و گفت بین این رویکرد و ازسرگیری مذاکرات برای رسیدن به مرحله اجرای برجام باید یکی را انتخاب کنند.

اجلاس موسوم به «بغداد-دو»، با شرکت نمایندگان فرانسه، عراق، ایران و بازیگران دیگر منطقه مانند عربستان سعودی با هدف کاهش تنش‌ها در منطقه قرار است روز سه‌شنبه (بیست دسامبر / بیست و نه آذر) در امان، پایتخت اردن، برگزار شود.

همزمان، همین امروز کمال خرازی، رئیس شورای راهبردی روابط خارجی خبر داده تمام موارد اختلاف برای رسیدن به توافق حل شده و تنها مورد باقی‌ مانده، مسئله پادمانی یا همان روشن شدن جزئیات فعالیت‌های هسته‌ای پیشین ایران است.

بیشتر بخوانید: سفر مقام‌های آژانس به تهران برای مذاکره درباره سه مکان مشکوک بدون اعلام نتیجه پایان یافت

چشم‌انداز مذاکرات احیای برجام در گذرگاه‌هایی بعضا قابل انتظار و گاه غیرقابل پیش‌بینی حالا شاید تیره‌تر از هر زمانی به نظر برسد.

در آستانه نشست شورای امنیت برای بررسی اجرای قطعنامه ۲۲۳۱و برجام، بسیاری از کشورها ازارتباط تسلیحاتی ایران و روسیه در تهاجم مسکو به اوکراین، به شدت ناخرسندند و آن را علاوه بر فعالیت‌های هسته‌ای چند ماه اخیر ایران، بیرون از چارچوب این قطعنامه می‌دانند.

آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل در آستانه این نشست هشدار داده که توافق هسته‌ای ایران بسیار جدی با خطر از دست رفتن روبروست: «آن چه که صلح و ثبات در منطقه را بر باد خواهد داد.»

تهران درگیر با اعتراضات مردمی که حالا وارد چهارمین ماه خود شده است و اقتصاد شکننده به نظر چاره‌ای برای احیای برجام ندارد.

همزمان چرخ‌های سانتریفیوژها در ایران به سرعت در حال چرخش است و بر مبنای گفته‌ی همین امروز کمال خرازی، ایران به مرحله‌ای از فن‌آوری هسته‌ای رسیده که برایش «بازدارندگی» به ارمغان آورده است.

فعالیت‌هایی که طرف‌های مذاکره‌کننده با ایران از آن خرسند نیستند و برای توقف ایران بین گزینه نظامی و دیپلماسی در شمارش معکوس از دست رفتن فرصت، هنوز به دنبال گزینه دوم هستند: چشم‌ها این بار به غروب خورشید فردا در امان خواهد بود.