تضمین‌های امنیتی برای اوکراین چه معنایی دارد؟

در پی دیدارهای تاریخی این هفته در کاخ سفید، ولودیمیر زلنسکی، رئیس جمهور اوکراین، می‌گوید اوکراین و متحدانش «در حال حاضر روی محتوای مشخص ضمانت‌های امنیتی کار می‌کنند.»

کی‌یر استارمر، نخست وزیر بریتانیا، ریاست یک جلسه مجازی با حضور رهبران کشورهایی را بر عهده داشته است که آماده کمک به تأمین امنیت اوکراین پس از توافق صلح هستند – کشورهایی که آنها را به اصطلاح «ائتلاف مشتاقان» نام داده‌اند.

بریتانیا نیز رئیس ستاد نیروهای مسلح خود، دریاسالار تونی راداکین را به واشنگتن اعزام کرده است تا چگونگی کمک ایالات متحده به این طرح را بررسی کند. ظاهرا چرخ‌ها به حرکت درآمده‌اند.

اما «تضمین‌های امنیتی» در عمل به چه معناست؟

این مفهوم طیف گسترده‌ای را دربرمی‌گیرد. از اعزام واحدهای نظامی گرفته تا تهدید به تحریم‌های اقتصادی فلج‌کننده بر صادرات نفت روسیه.

با آن چیزی شروع کنیم که اوکراین می‌خواهد ولی انتظار نمی‌رود، حداقل در آینده قابل پیش‌بینی به آن دست یابد، و آن عضویت در ناتو است.

دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، عضویت اوکراین را صراحتا رد کرده است، اما بسیاری از اعضای دیگر ناتو هم مانند اسلواکی، بدون ابراز علنی نظر خود، با آن مخالف هستند، عمدتاً به این دلیل که این عضویت خطر درگیرشدن ناتو به جنگ مسلحانه با روسیه را به طرز چشمگیری افزایش می‌دهد.

واضح است که اوکراین پس از دستیابی به توافق صلح، به ضمانت‌های امنیتی قوی نیاز خواهد داشت تا مانع از بازگشت دوباره و یا چندباره روسیه شود.

به همین دلیل است که کی‌یر استارمر و امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، در حال تشکیل ائتلاف کشورهای داوطلب متشکل از بیش از ۳۰ کشور هستند تا پس از امضای توافق صلح، به اوکراین اطمینان خاطر بین‌المللی بدهند.

نظارت بر حریم هوایی اوکراین یکی از گزینه‌های احتمالی است که می‌تواند با استقرار هواپیماهایی در پایگاه‌های هوایی موجود در کشورهای همسایه نظیر لهستان یا رومانی و با مشارکت ایالات متحده، انجام شود.

اما اگر قرار باشد این اقدام چیزی بیش از یک حرکت نمادین باشند، همچنان مستلزم دستورالعملی روشن و محکم است.

به بیان دیگر، خلبان‌ها باید بدانند که اگر روسیه توافق صلح را نقض کرد — مثلاً با شلیک موشک کروز به یک شهر اوکراینی — آیا اجازه پاسخ آتش دارند یا نه.

دریای سیاه منطقه دیگری است که ضمانت‌های امنیتی غرب می‌تواند به دور نگه داشتن ناوگان روسیه از اوکراین و تضمین جریان آزاد کشتی‌های تجاری از بنادری مانند اودسا کمک کند.

اما در خشکی، وضعیت پیچیده‌تر است. اوکراین کشور پهناوری است و خط مقدم جبهه در حال حاضر بیش از ۱۰۰۰ کیلومتر امتداد دارد.

«ائتلاف مشتاقان» به هیچ وجه توانایی گردآوری نیروی کافی برای حفاظت از چنین خط تماسی را ندارد، حتی اگر ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه، با استقرار نفرات ناتو در این خط موافقت کند، که البته موافقت نخواهد کرد.

کرملین مخالفت قاطع خود را با حضور هرگونه نیروی ناتو در اوکراین، تحت هر عنوانی، تکرار کرده است. بنابراین، حمایت نظامی در اینجا احتمالا بیشتر در زمینه‌های آموزش، اطلاعات و پشتیبانی لجستیکی همراه با تامین مداوم سلاح و مهمات خواهد بود تا به اوکراین کمک می‌کند تا ارتش آسیب‌دیده خود را بازسازی کند.

با این حال، یک علامت سوال بزرگ در مورد آنچه روسیه به عنوان ضمانت‌های امنیتی برای اوکراین خواهد پذیرفت، باقی می‌ماند. بسیاری از تحلیل‌گران آنلاین معتقدند که مسکو نباید هیچ نقشی در این تصمیم‌گیری داشته باشد.

اما هیچ یک از کشورهای عضو این ائتلاف آماده اعزام نیرو به اوکراین نیست. هیچ کس نمی‌خواهد جنگ جهانی سوم را آغاز کند.

جان فورمن، وابسته نظامی پیشین بریتانیا در مسکو که تمام فراز و نشیب‌های این درگیری را دنبال کرده است، گفت: «روسیه ممکن است ضمانت امنیتی ایالات متحده برای اوکراین را در ازای به رسمیت شناختن رسمی مناطق اشغالی بپذیرد. اقدامی که عملا به تقسیم بلندمدت اوکراین منجر می‌شود و همچنین شرط عدم حضور نیروهای ناتو در اوکراین و عدم عضویت اوکراین در ناتو. اما هر اتفاقی که بیفتد، ائتلاف کشورهای داوطلب جایگزین قدرت ایالات متحده نخواهد بود.»

آیا آمریکا اقدام بیشتری خواهد کرد؟

شماری از کارشناسان نظامی معتقدند که هرگونه «نیروی اطمینان‌بخش» که توسط ائتلاف کشورهای داوطلب فراهم شود، باید با مشارکت مستقیم ایالات متحده همراه باشد، مشارکتی که دونالد ترامپ تا پیش از نشست آلاسکا در هفته گذشته، از تعهد به آن خودداری کرده بود.

ترامپ اکنون اعلام کرده که ایالات متحده در این موضوع دخیل خواهد بود، اما بدون حضور نظامی در اوکراین.

در یک شرایط ایده‌آل، آنچه اوکراین و متحدانش از واشنگتن می‌خواهند، هم حمایت ایالات متحده از این نیروی فرضی آینده است و هم مهم‌تر از آن، تعهدی جدی به اینکه اگر روسیه توافق صلح را نقض کند و قصد داشته باشد که حمله خود به اوکراین را از سر بگیرد، نیروی نظامی ایالات متحده - به ویژه نیروی هوایی آن - در کنار اروپایی‌ها حاضر باشد و از آنها پشتیبانی کند.

ترامپ اشاره کرده است که پشتیبانی هوایی ایالات متحده به نوعی در دسترس خواهد بود، اما با توجه به اینکه بارها موضع خود را در مورد چگونگی پایان دادن به این جنگ تغییر داده است، این اظهارات اطمینان‌بخش نیست.

سپهبد بازنشسته بن هاجز، فرمانده پیشین نیروهای ارتش ایالات متحده در اروپا، می‌گوید نسبت به جدی بودن آمریکا در ارائه تضمین‌های امنیتی برای اوکراین و عمل فراتر از گفتار تردید دارد.

او اضافه می‌کند: «اروپایی‌ها به ولادیمیر پوتین اعتماد ندارند و به‌خوبی می‌دانند که چه کسی آغازگر جنگ بوده است. نگرانی آنها این است که ترامپ یا نمی‌خواهد یا نمی‌تواند این واقعیت را بپذیرد که روسیه متجاوز است. پوتین به هیچ توافقی پایبند نخواهد بود، مگر اینکه به پایبندی به آن مجبور شود.»

اینجاست که تناقض ذاتی در مورد تضمین‌های امنیتی آشکار می‌شود. چگونه می‌توان این تضمین‌ها را به اندازه کافی موثر کرد تا روسیه را از حمله مجدد به اوکراین منصرف کند، اما نه آنقدر تحریک‌آمیز که روسیه با آنها مخالفت و تهدید کند که اگر بدون رضایت مسکو پیش بروند، تسلیحات غربی را هدف قرار می‌دهد؟

بن والاس، وزیر دفاع پیشین بریتانیا، معتقد است که غرب، به طور جمعی، به اندازه کافی در ایستادگی در برابر ولادیمیر پوتین قاطع نبوده است.

او می‌گوید: «واقعیتی که همه سعی دارند از پذیرش آن طفره بروند، این است که پوتین هیچ نشانه‌ای از توقف کشتار نشان نداده است. تا وقتی ترامپ یا اروپا یا هر دو آماده نباشند اقدامی انجام دهند که پوتین را وادار به تغییر مسیر کند، پیشرفتی حاصل نخواهد شد.»

ادوارد آرنولد، پژوهشگر ارشد امنیت اروپا در اندیشکده راسی مستقر در لندن، بر این نظر است که ائتلاف کشورهای داوطلب «موفق شده است که چارچوبی انعطاف‌پذیر برای تعامل سازنده با ترامپ و در عین حال حمایت از اوکراین فراهم کند.»

اما او هشدار می‌دهد: «این ائتلاف بیشتر یک آرمان سیاسی است تا یک ساختار نظامی سفت و سخت. چند ماه آینده آزمونی جدی برای سنجش اراده و میزان پذیرش ریسک سیاسی آن خواهد بود.»