«بی‌هیچ حرفی ناپدید شد»؛ زنانی که صلح‌بانان سازمان ملل آنها را باردار و به حال خود رها کردند

با وجود آفتاب سوزان و هوای دم‌دار، دیمیتری دوازده ساله - که نام واقعی او نیست - داخل خانه مادرش پنهان شده که با ورقه‌های آهن در منطقه بیره، در حاشیه گوما، در شرق جمهوری دموکراتیک کنگو، ساخته شده است.

کاماته بیبیش، مادر دیمیتری، قبل از سقوط گوما به دست شورشیان گروه ام-۲۳ در ژانویه امسال، در مصاحبه با بی‌بی‌سی گفت: «دیمیتری نمی‌خواهد بچه‌های دیگر او را به خاطر موهای فری و پوست روشن‌ترش مسخره کنند.»

کاماته گفت: «او (دیمیتری) روس است، اما ممکن است هرگز طعم میراث واقعی خود را نچشد.»

دیمیتری یادآور میراثی دردناک از ماموریت سازمان ملل برای برقراری ثبات در جمهوری دموکراتیک کنگو (مونوسکو) است.

این نیروها از زمان استقرار در کنگو در پایان سال ۱۹۹۹، با اتهامات گسترده در ارتباط با استثمار و بهره‌کشی جنسی از زنان و دختران جوان روبرو بوده است.

کاماته بعد از اندکی تردید، جعبه‌ای غبار گرفته را که زیر تختش پنهان کرده، بیرون می‌آورد.

درون این جعبه تنها یادگاری‌های به جا مانده از یوری قرار دارد؛ مردی که به گفته او پدر دیمیتری است،. محتوای جعبه شامل یک کلاه نظامی فرسوده و عکسی قدیمی از کاماته و یوری است.

کاماته یک شب با یوری آشنا شد و می‌گوید که مجذوب شخصیت آرام او شد. این زوج سه ماه با هم رابطه داشتند.

کاماته به یاد می‌آورد: «او مثل بقیه مردها نبود. او مرا خیلی دوست داشت و با من خیلی خوب رفتار می‌کرد. این بهترین سه ماهی بود که تا به حال داشته‌ام.»

یوری، مانند بسیاری از صلح‌بانانی که با جوامع محلی در تعامل هستند، در مورد پیشینه و شرایط واقعی خود اطلاعات کمی را فاش کرد.

کاماته می‌گوید: «او صلح‌بان سازمان ملل بود.»

کاماته می‌افزاید: «او می‌دانست که من باردار هستم و قول داد که از ما مراقبت کند. اما بدون هیچ حرفی ناپدید شد، انگار که ما هیچ اهمیتی برای او نداشتیم.»

او می‌گوید که هیچ راهی برای تماس با شریک روس خود ندارد، زیرا شماره تلفنی که استفاده می‌کرد، قطع شده است.

سوءاستفاده از قدرت

اگرچه کاماته با میل و رغبت وارد این رابطه شد، اما طبق قطعنامه سازمان ملل متحد مصوب مجمع عمومی در سال ۲۰۰۵، رفتاری که با او شده استثمارگرانه تلقی می‌شود.

این مصوبه، نابرابری ذاتی قدرت بین کارکنان سازمان ملل و جمعیت‌های محلی آسیب‌پذیر را به رسمیت می‌شناسد. چنین وضعیتی می‌تواند هرگونه رابطه جنسی را تبدیل به یک رابطه استثمارگرانه کند ولو اینکه به نظر بیاید که آن رابطه با رضایت طرفین شکل گرفته است.

این قطعنامه از کشورهای عضو می‌خواهد که با پاسخگو کردن مرتکبان پس از بازگشت به کشورهایشان، عدالت را برای قربانیان تامین کنند.

وقتی از ندیه لو، سخنگوی گروه اعزامی به کنگو، در مورد محل اختفای دوست پسر کاماته سوال شد، او به بی‌بی‌سی روسی گفت که هیچ نیروی نظامی در محل حضور ندارد و «فقط چند مامور پلیس و افسر در محل فعلی ستاد کار می‌کنند».

او گفت که این ستاد «به دلایل قانونی» نمی‌تواند مشخصا اجازه دسترسی به سوابق افسران روسی را بدهد که در سال ۲۰۱۲ در این نیرو خدمت کرده‌اند.

بی‌بی‌سی تلاش کرد تا یوری را از جمله از طریق رسانه‌های اجتماعی روس‌زبان ردیابی کند، اما موفق به پیدا کردن او نشد.

اتهامات جدی

مناطق شرقی جمهوری دموکراتیک کنگو دهه‌ها درگیر جنگ نیروهای دولتی با گروه‌های شورشی بوده که می‌خواهند این منطقه غنی از مواد معدنی را تحت کنترل داشته باشند.

در ژانویه امسال، گوما به دست شبه‌نظامیان گروه ام-۲۳ افتاد که از طرف رواند حمایت می‌شوند. به گفته نخست وزیر جمهوری دموکراتیک کنگو، حدود ۷۰۰۰ نفر در جریان درگیری‌ها و تصرف شهر به دست شبه‌نظامیان، جان خود را از دست دادند.

سازمان ملل متحد تخمین می‌زند که در حال حاضر بیش از هشت میلیون نفر در کنگو آواره هستند که این کشور را به یکی از بزرگترین بحران‌های آوارگی داخلی در جهان تبدیل کرده است.

بسیاری از مردم با فقر شدید و عدم دسترسی به نیازهای اولیه مانند غذا، آب و سرپناه دست و پنجه نرم می‌کنند و این وضعیت به خصوص زنان و دختران را در معرض بهره‌کشی و استثمار قرار می‌دهد.

بی‌بی‌سی با ماریا ماسیکا - که اسم واقعی او نیست - صحبت کرد که مدتی قبل به خاطر جنگ در شهر ساکه، در شمال، به گوما آمده بود.

در ساکه، سربازان دولتی پس از جنگی شدید با شبه‌نظامیان شورشی، در نهایت شکست خوردند. ماریا به وضوح می‌لرزید و هنوز از تیراندازی شدیدی که شاهدش بود، در شوک بود.

«می‌دانست زیر سن قانونی هستم»

ماسیکا برای دیدن دختر هشت‌ساله‌اش، کویین، به گوما آمده بود که به دلیل مسائل امنیتی نزد مادربزرگش در این شهر زندگی می‌کند.

ماسیکا در ۱۷ سالگی با یک صلح‌بان آفریقای جنوبی مستقر در نزدیکی پایگاه مینوگوگی رابطه برقرار کرد.

او می‌گوید: «او می‌دانست که من زیر سن قانونی هستم. او خانه‌ای در نزدیکی پایگاه اجاره کرده بود و هر وقت که کارش تمام می‌شد، به من سر می‌زد.»

پس از تولد کویین، صلح‌بان از دسترس خارج شد و ماسیکا را به حال خود رها کرد.

او که از تامین معاش دخترش ناامید شده بود، گفت که اکنون با کار جنسی در ساکه، زندگی خود را به خطر می‌اندازد.

وقتی از ارتش ملی آفریقای جنوبی در مورد روابط بین صلح‌بانان سازمان ملل و مردم محلی سوال شد، سیفیو دلامینی، سخنگوی ارتش، گفت که این ادعاها را جدی می‌گیرد.

او گفت: «در مواردی که شواهد معتبری از بهره‌کشی و سوء استفاده جنسی وجود داشته باشد، مانند سایر موارد تخلف انضباطی، دادگاه نظامی در منطقه ماموریت تشکیل می‌شود و به آن پرونده رسیدگی می‌کند.»

مرکز «خانواده کنگویی برای شادی»، که محلی امن برای کودکان یتیم و رها شده است، گزارش کرده که مادران دست کم پنج کودک که پدران آنها اعضای نیروی سازمان ملل در کنگو بودند بعدا این کودکان را رها کرده‌اند.

نلی کیه‌یا، مدیر این مرکز، می‌گوید: «ما به همراه شرکای خود، از حدود ۲۰۰ زن و دختر جوان حمایت می‌کنیم که مورد سوءاستفاده جنسی پرسنل نیروی سازمان ملل قرار گرفته‌اند.»

او می‌گوید: «بسیاری از آنها به خاطر روی آوردن به تن‌فروشی برای بقا، با انگ و ننگ اجتماعی روبرو هستند. طرد شدن از جامعه، اغلب آنها را به سمت رها کردن فرزندانشان سوق می‌دهد.»

ساندرین لوسامابا، هماهنگ‌کننده ملی «سوفپادی»، که یک گروه فعال حقوق زنان در جمهوری دموکراتیک کنگو است، به بی‌بی‌سی گفت این مسئله که سازمان ملل دارای اختیارات مستقیم برای پیگرد قانونی عاملان سوءاستفاده جنسی نیست به این معنی است که بسیاری از آنها آزادی عمل دارند.

او می‌گوید بسیاری از کشورهای عضو نیروهای اعزامی سازمان ملل، در زمینه پیگرد قانونی سربازان خود همکاری نمی‌کنند.

گزارش سازمان ملل متحد که در مارس ۲۰۲۴ منتشر شد، حاکی از افزایش ادعاهای سوءاستفاده و بهره‌کشی جنسی مرتبط با نیروهای صلح‌بانی و ماموریت‌های سیاسی ویژه سازمان ملل بود.

تنها در سال ۲۰۲۳ صد مورد از این ادعاها در ارتباط با ماموریت‌های صلح‌بانی و ماموریت‌های سیاسی ویژه گزارش شده است که نسبت به ۷۹ مورد گزارش شده در سال ۲۰۲۲ افزایش داشته است. طبق گزارش سازمان ملل متحد، این اتهامات شامل سوء استفاده جنسی از ۱۴۳ قربانی، از جمله ۱۱۵ بزرگسال و ۲۸ کودک، بوده است.

نکته قابل توجه این است که نیروهای برقراری ثبات سازمان ملل - شامل نیروهای ماموریت پیشین سازمان ملل در جمهوری دموکراتیک کنگو (مونوس) - مسئول ۶۶ مورد از مجموع ۱۰۰ اتهام مطرح‌شده هستند؛ موضوعی که نگرانی‌ها درباره ضعف پاسخ‌گویی در این ماموریت را تشدید می‌کند.

سیاست عدم تحمل

سخنگوی نیروی ثبات کنگو گفته است: «هنگامی که اطلاعاتی در مورد ادعاهای احتمالی استثمار و سوءاستفاده جنسی دریافت می‌شود، اطلاعات ارزیابی‌ می‌شود و اقدامات مقتضی صورت می‌گیرد.»

«در سیستم ما، برای هر پرسنلی که ادعایی علیه آنها اثبات شده باشد، علامت قرمز درج می‌شود و او از استخدام مجدد، چه برای ماموریت‌های نظامی و چه غیرنظامی، محروم خواهد شد.»

این نهاد می‌گوید که صندوق کمک به قربانیان سازمان ملل با دادن آموزش و مهارت به قربانیان و فرزندانشان، به تواناسازی آنها کمک می‌کند.

اما بسیاری از زنان و دختران نوجوان مانند کاماته و ماریا می‌گویند از وجود حمایت‌های موجود بی‌اطلاع بوده‌اند و برخی دیگر نیز آن‌قدر دچار آسیب روحی شده‌اند که توان پیگیری عدالت را ندارند.