کاظمی‌قمی: متخصصان دولت پیشین افغانستان مانع حل مشکل حق‌آبه هیرمند هستند

نماینده رئیس جمهور ایران در امور افغانستان و سرپرست سفارت این کشور در کابل گفته است که مسأله حق‌آبه هیرمند از اولویت‌های اصلی تعامل آن‌ها با حکومت طالبان است. حسن کاظمی ‌قمی گفته در نظر دارد که امسال در این زمینه به راه حلی دست پیدا کند.

آقای کاظمی قمی در مصاحبه اخیرش با یکی از شبکه‌های تلویزیونی در ایران همچنین بعضی از «متخصصان» دولت پیشین که در دستگاه حکومت طالبان شاغلند را مقصر و یکی از دلایل «اجرایی نشدن تعهدات معاهده هیرمند» خوانده است.

او گفته است: «متخصصینی که الآن در افغانستان هستند و ما بارها به مسئولین طالبان این را گفتیم، به این‌که این‌ها به‌خلاف سیاست‌هایی که شما اعلام می‌کنید به‌گونه‌ای عمل می‌کنند که آن چیزی که مورد انتظار هست نشود.»

او افزوده است: «در واقع متخصصینی هستند که از دولت قبل مانده‌اند و این‌ها ارتباطاتی هنوز با مقامات پیشین که آن‌ها مورد ارتباط با بیگانگان هستند دارند.»

حق‌آبه ایران از رود هیرمند افغانستان همواره از موضوعات مهم و جنجالی میان دو کشور بوده است.

آقای کاظمی‌قمی در مصاحبه اخیر خود افزود با آن که مقام‌های طالبان همیشه به پایبندی به اجرای معاهده ۱۳۵۱ بین دو کشور تاکید کرده‌اند اما پارسال ایران در عمل میزان اندکی از حق‌آبه هیرمند را دریافت کرده است.

معاهده آب میان افغانستان و ایران در سال ۱۳۵۱ میان موسی شفیق و امیرعباس هویدا، نخست وزیران وقت دو کشورامضا شد که بر اساس آن در صورت کافی بودن آب هیرمند سالانه حدود ۸۲۰ میلیون متر مکعب آب به ایران تعلق خواهد گرفت.

سرپرست سفارت ایران در کابل اما گفته است: «اما واقعیتی که اتفاق افتاد این بود که در سال گذشته بر خلاف این تأکید و التزام و پایبندی میزان آبی که از افغانستان وارد خاک کشور ما شد، حدود ۲۷ میلیون مترمکعب بیشتر نبود، در چند نوبت رهاسازی آبی که صورت گرفت این اتفاق افتاد، این یک فاصله عمیق و یک شکاف عمیقی است بین آن عددی که در معاهده آمده و آن چیزی که انجام شده است.»

اما مطیع‌الله عابد، سخنگوی وزارت انرژی و آب حکومت طالبان در واکنش به این اظهارات به شبکه تلویزیونی طلوع نیوز گفته است افغانستان متعهد به معاهده آب با ایران است. او افزوده است: «ما مطابق به معاهده سال ۱۳۵۱ از دریای هلمند حق‌آبه ایران را پرداخت کرده‌ایم و در آینده هم مطابق این معاهده به پرداخت حق‌آبه متعهد هستیم.»

در عین حال دو روز قبل (۲۴ اردیبهشت/ثور) نیز ابراهیم رئیسی، رئیس‌جمهور ایران گفت که وزرای خارجه و نیروی این کشور و نماینده ویژه در امور افغانستان باید بحث حق‌آبه هیرمند را «با جدیت» پیگری کنند.

اخیراً مقام‌های ایران چانه‌زنی‌ها روی موضوع حق‌آبه را با مقام‌های طالبان افزایش داده‌اند.

حسین امیرعبداللهیان، وزیر امور خارجه ایران، بارها تاکید کرده است که در زمینه حق‌آبه کوتاه نخواهند آمد. او همچنین این موضوع را در دیداری که با امیرخان متقی، وزیر خارجه طالبان، در حاشیه نشست سمرقند درباره افغانستان در اواسط آوریل/اپریل سال جاری میلادی داشت مطرح کرد. آقای متقی نیز قبلاً کمبود بارندگی در سال‌های اخیر را دلیل نرسیدن آب کافی به ایران دانسته است.

ایران همچنین مخالف ساختن بند/سد آب در مسیر رودخانه هیرمند بوده است. آقای کاظمی قمی گفته است که سد کجکی و بند کمال خان دچار مشکلات «فنی» است که باعث ممانعت عبور آب به ایران می‌شود.

ایران تعامل و روابط نزدیکی با حکومت طالبان برقرار کرده است و سفارت افغانستان در تهران را هم به نمایندگان طالبان واگذار کرده است. اما به نظر می‌رسد مقامات طالبان خواسته‌های ایران در زمینه حق‌آبه را برآورده نکرده‌اند.

هفته گذشته مصطفی محامی، نماینده علی خامنه‌ای در استان سیستان و بلوچستان و امام جمعه زاهدان گفت در زمینه حق‌آبه ایران از هیرمند «نگاه غلط به طالبان وجود دارد ... برای دستیابی به اهداف خود [در زمینه حقابه] باید از همه اهرم‌های فشار استفاده کنیم.»

رسانه‌های ایران گزارش داده‌اند که آقای محامی در دیدار با محمد جوانبخت، معاون وزیر نیرو در این زمینه گفته است در این زمینه «عزمی برای پیگیری کار نیست، از این جهت که بعضی به دنبال گفت‌‌وگو با طالبان هستند.»

او افزود که «اما مسئولان وقت آرامش خاطر داشتند که تامین آب از افعانستان طبق یک معاهده بین‌المللی و ادامه‌دار است که متاسفانه این‌گونه نشد و این یک نمونه از بی‌تدبیری‌های صورت گرفته است.»

قبلاً نیز مقام‌های ایران بارها از استفاده از اهرم‌فشار علیه افغانستان برای اصول حق‌آبه سخن گفته‌اند.

پارسال وزیر خارجه ایران گفت «اگر طالبان حقابه ایران را ندهد، اقدام قانونی و بین‌المللی می‌کنیم.»

همچنین گزارش شد که آقای عبداللهیان در گفت‌‌وگوی تلفنی به امیرخان متقی، وزیر خارجه طالبان، گفته که اگر مساله حق‌آبه ایران به‌سرعت حل نشود، «آثار منفی» بر سایر حوزه‌های روابط ایران و افغانستان خواهد داشت.

در اوایل سال جاری میلادی نیز محمد سرگزی، نماینده مجلس ایران، گفت که با حکومت طالبان «اتمام حجت» شود که اگر حق‌آبه هیرمند را ندهند، تمام مهاجران افغان در استان سیستان و بلوچستان «اخراج شوند.»

گزارشی از علی خردپیر را ببینید: