هشدار امیرعبداللهیان نسبت به «آثار منفی» مساله حقابه ایران بر روابط با طالبان

حسین امیرعبداللهیان، وزیر خارجه ایران در گفتگوی تلفنی با امیرخان متقی، وزیر خارجه طالبان گفته است که اگر مساله حقابه ایران به سرعت حل نشود، بر سایر حوزه‌های روابط ایران و افغانستان «آثار منفی» خواهد داشت.

پیشتر هم ابراهیم رئیسی، رئیس جمهوری ایران همزمان با افتتاح فاز دوم سد کجکی بر روی رود هیرمند ، وزرای امورخارجه و نیروی ایران را مامور پیگیری حقابه کشورش از رود هیرمند کرد و گفت که در این زمینه «به هیچ عنوان کوتاه نخواهد آمد».‌

مقام‌های طالبان این سد را روز چهارشنبه افتتاح کردند.

سایت وزارت امور خارجه ایران گزارش داده که «در پی دستور رئیس جمهور در خصوص پیگیری مساله حقابه» آقای امیرعبداللهیان با آقای متقی صحبت تلفنی داشت.

 آقای امیرعبداللهیان در گفتگوی تلفنی پنج‌شنبه شب (۶ مرداد‌/اسد ماه) با اشاره به بارندگی‌های اخیر و جاری‌شدن آب در رودخانه هیرمند اظهار امیدواری کرد که «موانع مصنوعی جهت رسیدن آب»‌ به ایران و تامین حقابه ایران وجود نداشته باشد.

وزیر امور خارجه ایران به وزیر خارجه طالبان گفته است که «تحویل حقابه ایران شاخص مهمی ‌برای سنجش تعهدات هیات حاکمه سرپرستی افغانستان در عمل به تعهدات بین المللی در قبال ایران است.» 

بر اساس این گزارش امیرخان متقی، وزیر خارجه طالبان نیز گفته است که «ما نسبت به حقابه ایران متعهد هستیم. زمانی که آب موجود باشد، آن را به سوی ایران روان می‌کنیم.»

آقای امیرعبداللهیان با اشاره به مطالبه جدی مردم و نمایندگان سیستان و بلوچستان به وزیر خارجه طالبان گفته است که «اگر مسئله حقابه ایران از هیرمند با سرعت و جدیت حل و فصل نشود، در سایر حوزه‌های همکاری دو کشور آثار منفی خود را نشان خواهد داد.»

وزیر خارجه ایران همچنین به آقای متقی پیشنهاد کرده که «ما می‌توانیم با تشکیل تیم فنی و عملیاتی مشترک مسیر رودخانه را به مجرای درست خود برگردانیم تا مردم دو سوی مرز از هدر رفت آب آسیب نبینند.» 

قرار است به زودی علی‌اکبر محرابیان، وزیر نیروی ایران در راس هیأت عالی‌رتبه‌ای برای بررسی و رفع موانع موجود و رایزنی با مقام‌های طالبان در مورد حقابه عازم افغانستان شود.

رسول موسوی، مدیر کل آسیای جنوبی وزارت امور خارجه ایران نیز در همین ارتباط در توییتی نوشته است که «حقابه همچون مرز و خاک سرزمین است. نه می توان از خاک گذشت نه از حقابه!!»

نگرانی ایران از سدسازی در افغانستان

نگرانی‌های ایران در مورد حقابه این کشور در حالی افزایش یافته است که روز چهارشنبه، عبدالغنی برادر، معاون اقتصادی نخست وزیر طالبان در مراسمی همراه با جهاد ارگین، سفیر ترکیه در کابل فاز دوم سد کجکی را افتتاح کردند. گفته شده ظرفیت برق کجکی از ۵۱ مگاوات به ۱۵۱ مگاوات افزایش خواهد یافت و باعث رونق کشاورزی در این ولایت خواهد شد.

طالبان کمبود بارندگی و نبود دستگاه سنجش میزان آب ورودی به ایران را از دلایل عمده نرسیدن میزان حقابه ایران عنوان کرده است و مدعی شده است که در برخی از سال‌ها، ایران بیش از میزان حقابه تعیین شده در معاهده میان دوکشور، آب دریافت کرده است.

معاهده آب میان افغانستان و ایران در سال ۱۳۵۱ میان موسی شفیق و امیرعباس هویدا، نخست وزیران وقت دو کشورامضا شد.

مناسبات ایران و محمد اشرف غنی، رئیس جمهور پیشین افغانستان در آخرین سال حکومتش نیز به شدت تحت تاثیر مساله حقابه ایران قرار گرفته بود. آقای غنی در (۴ حمل/فرودین) در مراسم افتتاح سد کمال خان در ولایت نیمروز در نزدیکی ایران گفت: آب هیرمند قرن‌ها از افغانستان خارج می‌شد ولی اکنون مدیریت آن به دست افغانهاست و پس از این به ایران "آب در مقابل نفت" می‌دهیم.

این سخنان محمد اشرف غنی با واکنش‌هایی در ایران مواجه شد.‌

ایران قبلا در مورد ساخت این سد ابراز نگرانی کرده بود، پس از اظهارات آقای غنی، وزارت خارجه ایران گفت که «رژیم حقوقی رودخانه هیرمند و حقابه ایران تعریف شده است.»

این سد/بند بیش از ۱۸۴ هزار هکتار زمین را آبیاری و بیش از ۹ مگاوات انرژی برق تولید می‌کند.‌

در ژوئن ۲۰۱۶ نیز آقای غنی همراه با نارندرا مودی، نخست وزیر هند، سد سلما را بعد از ۴۰ سال فراز و نشیب در ساخت آن، با کمک هند افتتاح کرد.

سد سلما در نواحی بالایی هریرود در نزدیکی ولسوالی چشت شریف در ولایت هرات در غرب افغانستان قرار دارد. به گفته مقام‌های دولت پیشین، سد سلما در کنار تولید ۴۲ مگاوات ساعت برق ظرفیت آبیاری حدود ۸۰ هزار هکتار زمین را نیز دارد.

افتتاح این سد نیز در ایران نگرانی‌هایی ایجاد کرده بود.