اسرائیل برای از پا درآوردن حزبالله قمار کرده، اما با دشمنی مسلح و خشمگین روبرو است
منبع تصویر، Getty Images
- نویسنده, جرمی بوئن
- شغل, سردبیر بینالملل بیبیسی
- در, بیتالمقدس
رهبران اسرائیل از روند پیشرفت حملات خود علیه حزبالله، که با انفجار پیجرها و دستگاههای ارتباطی آغاز شد و به حملات هوایی شدید و مرگبار رسید، بسیار راضی و خشنودند.
یوآو گالانت، وزیر دفاع اسرائيل، پس از حملات هوایی روز دوشنبه در تعریف و تمجید از عملکرد اسرائيل کم نگذاشت.
«امروز یک شاهکار بود... این بدترین هفتهای بود که حزبالله از زمان تاسیس خود داشته و نتایج، خود گویاست.»
گالانت گفت که حملات هوایی، هزاران راکتی را که میتوانست شهروندان اسرائیلی را به کشتن دهد، نابود کرده است. در این میان لبنان میگوید اسرائیل بیش از ۵۵۰ نفر از شهروندانش، از جمله ۵۰ کودک، را کشته است. این تعداد تقریبا معادل نیمی از کشتهشدگان لبنان در جنگ یک ماهه اسرائیل و حزبالله در سال ۲۰۰۶ است.
اسرائیل بر این باور است که یک حمله شدید، حزبالله را وادار به تن دادن به خواستههایش خواهد کرد و حسن نصرالله و همپیمانانش در ایران به این نتیجه خواهند رسید که هزینه مقاومت بسیار بالاست.
سیاستمداران و ژنرالهای اسرائیلی نیاز به پیروزی دارند. پس از نزدیک به یک سال جنگ، غزه به باتلاقی تبدیل شده که در آن گرفتار شدهاند. جنگجویان حماس هنوز از تونلها و خرابهها بیرون میآیند تا سربازان اسرائیلی را بکشند یا زخمی کنند و همچنان گروگانهای اسرائیلی را در دست دارند.
حماس در ماه اکتبر گذشته اسرائیل را غافلگیر کرد. اسرائیلیها حماس را تهدید مهمی نمیدانستند و همین باعث پیامدهای ویرانگری شد. اما لبنان متفاوت است. ارتش اسرائیل و موساد، سازمان جاسوسی آن، از زمان پایان جنگ سال ۲۰۰۶ که برنده مشخصی نداشت، برای جنگ بعدی علیه حزبالله برنامهریزی کردهاند.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، معتقد است که حمله کنونی به شکل چشمگیری به هدف اعلام شدهاش برای تغییر موازنه قدرت به نفع اسرائیل نزدیک شده است.
او میخواهد حزبالله را از شلیک راکت به اسرائیل بازدارد. همزمان ارتش اسرائیل میگوید هدفش وادار کردن حزبالله به عقبنشینی از مرز و تخریب تاسیساتی است که اسرائیل را تهدید میکند.
غزهای دیگر؟
تحولات هفته گذشته در لبنان، یادآور جنگ یک سال گذشته در غزه بود. اسرائیل مانند غزه به شهروندان لبنان هشدار داد تا از مناطق هدف خارج شوند. اسرائیل حزبالله را متهم میکند که مانند حماس، از غیرنظامیان به عنوان سپر انسانی استفاده میکند.
برخی منتقدان و دشمنان اسرائیل میگویند این هشدارها بسیار مبهم بوده و زمان کافی برای تخلیه به خانوادهها داده نشده است. قوانین جنگ حکم میکند که از غیرنظامیان محافظت شود و استفاده بیرویه و نامتناسب از نیروهای نظامی را ممنوع میکند.
بخشی از حملات حزبالله به اسرائیل به مناطق غیرنظامی اصابت کرده که این نیز نقض قوانین حفاظت از غیرنظامیان است. آنها مواضع ارتش اسرائیل را هم هدف قرار دادهاند. اسرائیل و متحدان اصلیاش، از جمله آمریکا و بریتانیا، حزبالله را یک سازمان تروریستی میدانند.
اسرائیل اصرار دارد که نیروهای نظامیاش قواعد اخلاقی را رعایت میکند و به قوانین احترام میگذارد. اما بیشتر کشورهای جهان رفتار اسرائیل در غزه را محکوم کردهاند. شعلهور شدن جنگ در مرزها فاصله میان دیدگاههای به شدت متضاد را عمیقتر خواهد کرد.
به عنوان مثال انفجار پیجرها را در نظر بگیرید: اسرائیل میگوید این حمله علیه عوامل حزبالله انجام شده که مجهز به پیجر بودند. اما اسرائیل نمیتوانست بداند وقتی بمبهای درون پیجرها منفجر میشدند، این افراد کجا هستند. به همین دلیل غیرنظامیان و کودکان در خانهها، مغازهها و دیگر مکانهای عمومی، زخمی یا کشته شدند. به گفته برخی وکلای برجسته، این نشان میدهد که اسرائیل از نیروی مرگبار، بدون تمایز بین جنگجویان و غیرنظامیان استفاده کرده که نقض قوانین جنگی است.
جنگ و درگیریها میان اسرائیل و حزبالله از دهه ۱۹۸۰ میلادی آغاز شد. اما جنگ مرزی اخیر یک روز بعد از حمله حماس به اسرائیل در ۷ اکتبر سال گذشته آغاز شد. در آن زمان حسن نصرالله، دبیر کل حزبالله، دستور داد که نیروهایش حملات محدودی را برای حمایت از حماس انجام دهند. این حملات نیروهای اسرائیلی را در مرزهای شمالی درگیر کرد و حدود ۶۰ هزار نفر از ساکنان شهرهای مرزی مجبور به ترک خانههایشان شدند.
شبح تهاجمات گذشته
تعدادی از تحلیلگران در رسانههای اسرائیلی، تاثیر حملات هوایی بر توانایی حزبالله برای آغاز جنگ در آینده را با «عملیات فوکوس»، حمله غافلگیرانه اسرائیل به مصر در ژوئن ۱۹۶۷ مقایسه کردهاند. در این حمله مشهور، اسرائیل نیروی هوایی مصر را در حالی که هواپیماهایش روی زمین بودند، نابود کرد. اسرائيل در طی شش روز بعد از آن مصر، سوریه و اردن را شکست داد. این پیروزی در واقع شکلدهنده وضعیت کنونی مناقشه در خاورمیانه بود، چون اسرائیل کرانه غربی، از جمله بیتالمقدس شرقی، نوار غزه و بلندیهای جولان را تصرف کرد.
این مقایسه درستی نیست. لبنان و جنگ با حزبالله متفاوت است. اسرائیل ضربات سنگینی وارد کرده، اما تا الان نتوانسته ظرفیت یا اراده حزبالله برای شلیک به سمت اسرائیل را متوقف کند.
جنگهای قبلی اسرائیل با حزبالله فرسایشی و طاقتفرسا بود و هیچکدام پیروزی قاطعی برای هیچیک از طرفین به همراه نداشت. ممکن است این جنگ نیز به همان سمت برود، هرچند که هفته گذشته از نظر حملات تهاجمی، برای اسرائیل، دستگاههای اطلاعاتی و ارتش آن رضایتبخش بوده است.
حمله اسرائیل بر یک فرضیه - یک قمار - استوار است: این که حزبالله در نهایت از پا میافتد، از مرز عقبنشینی میکند و دست از شلیک به اسرائیل برمیدارد. اما بیشتر ناظران حزبالله باور دارند که این گروه متوقف نخواهد شد. جنگیدن با اسرائیل دلیل اصلی موجودیت حزبالله است.
این به معنای آن است که اسرائیل، که آن هم مایل به قبول به شکست نیست، مجبور خواهد شد جنگ را بیشتر تشدید کند. اگر حزبالله شمال اسرائیل را تا حدی خطرناک نگه دارد که غیر نظامیان اسرائیلی نتوانند به خانههایشان بازگردند، اسرائیل باید درباره شروع یک تهاجم زمینی تصمیمگیری کند و احتمالا برای ایجاد یک منطقه حائل، نواری مرزی را در خاک لبنان تصرف کند.
منبع تصویر، Getty Images
اسرائیل قبلا نیز به لبنان حمله کرده است. در سال ۱۹۸۲، نیروهای آن تا بیروت پیش رفتند تا جلوی حملات فلسطینیها به اسرائیل را بگیرند. اما در نهایت مجبور شدند عقبنشینی کنند، هم به دلیل خشم عمومی در داخل و خارج اسرائیل و هم پس از آن که نیروهای اسرائیلی اردوگاههای فلسطینی صبرا و شتیلا را محاصره کردند و همپیمانان لبنانی مسیحی آنها دست به کشتار فلسطینیها زدند.
در دهه ۱۹۹۰، اسرائیل همچنان بخش گستردهای از اراضی لبنان در طول مرز را در اشغال خود داشت. ژنرالهای امروزی اسرائیل در آن زمان افسران جوانی بودند که در درگیریهای بیپایان و نبردهای پراکنده با حزبالله، که به تدریج در حال قدرت گرفتن و نبرد برای بیرون راندن اسرائیل بود، شرکت داشتند. ایهود باراک، نخستوزیر وقت اسرائیل و رئیس سابق ستاد ارتش، در سال ۲۰۰۰ از «منطقه امنیتی» موسوم عقبنشینی کرد. او به این نتیجه رسید که این منطقه اسرائیل را امنتر نمیکند و برای اسرائیل به قیمت جان تعداد زیادی از سربازانش تمام میشد.
در سال ۲۰۰۶، یک حمله نسنجیده حزبالله در یک منطقه مرزی پرتنش و به شدت نظامی، منجر به کشته شدن و اسارت سربازان اسرائیلی شد. ایهود اولمرت، که در آن زمان نخستوزیر اسرائیل بود، در واکنش وارد جنگ شد. پس از پایان جنگ، حسن نصرالله گفت که اگر میدانست واکنش اسرائیل چه خواهد بود، اجازه این حمله را نمیداد.
در شروع آن جنگ اسرائیل امیدوار بود که بتواند با قدرت هوایی حملات راکتی حزبالله را متوقف کند. اما این اتفاق نیفتاد، و نیروهای زمینی و تانکهای اسرائیل بار دیگر به سمت مرزهای لبنان حرکت کردند. جنگ برای غیر نظامیان لبنانی فاجعهبار بود. اما در آخرین روز جنگ، حزبالله هنوز هم موشک به سوی اسرائیل شلیک میکرد.
جنگهای حال و آینده
فرماندهان اسرائیلی میدانند که ورود به لبنان، چالش نظامی بسیار بزرگتری نسبت به جنگ با حماس در غزه خواهد بود. حزبالله از زمان پایان جنگ ۲۰۰۶ برنامهریزی کرده و در زمین خود، یعنی جنوب لبنان میجنگد که دارای مناطق کوهستانی و صعبالعبوری است که مناسب تاکتیکهای چریکی است.
اسرائیل نتوانسته همه تونلهایی را که حماس در غزه ساخته بود، نابود کند. در نواحی مرزی جنوب لبنان، حزبالله طی ۱۸ سال گذشته تونلها و مواضع خود را در صخرههای سنگی آماده کرده است. این گروه زرادخانه عظیمی دارد که از سوی ایران تامین شده است. برخلاف حماس در غزه، حزبالله میتواند از طریق زمین و از راه سوریه تسلیحات جدید دریافت کند.
اندیشکده مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی در واشنگتن، تخمین میزند که حزبالله حدود ۳۰ هزار نیروی فعال و تا ۲۰ هزار نیروی ذخیره دارد که بیشتر آنها به عنوان واحدهای کوچک پیادهنظام سبک و متحرک آموزش دیدهاند. بسیاری از نیروهای آن تجربه جنگ در حمایت از حکومت بشار اسد در سوریه را هم دارند.
بیشتر برآوردها حاکی از آن است که حزبالله بین ۱۲۰ تا ۲۰۰ هزار موشک و راکت دارد؛ از سلاحهای هدایتناپذیر گرفته تا موشکهای دوربردی که میتواند شهرهای اسرائیل را هدف قرار دهد.
منبع تصویر، Getty Images
اسرائیل ممکن است روی این حساب کرده باشد که حزبالله همه این سلاحها را به کار نگیرد، از ترس اینکه نیروی هوایی اسرائیل لبنان را به سرنوشت غزه دچار کند و با ویران کردن شهرها هزاران نفر از غیرنظامیان را بکشد. ایران ممکن است نخواهد حزبالله سلاحهایی را استفاده کند که به عنوان تضمین برای مقابله با حمله احتمالی اسرائیل به تاسیسات هستهای ایران ذخیره شدهاند. این نیز یک قمار دیگر است. حزبالله ممکن است تصمیم بگیرد تا قبل از اینکه اسرائیل زرادخانهاش را نابود کند، از بخش بیشتری از آن استفاده کند.
با ادامه جنگ در غزه و افزایش خشونتها در مناطق اشغالی کرانه غربی، اسرائیل این احتمال را هم در نظر میگیرد که اگر به لبنان حمله کند، باید با یک جبهه سوم روبرو شود. سربازان اسرائیلی دارای انگیزه، آموزش و تجهیزات خوبی هستند، اما یگانهای ذخیره که بخش عمده قدرت نظامی اسرائیل را تشکیل میدهند، پس از یک سال جنگ، تا حدی فرسوده شدهاند.
بنبست دیپلماتیک
متحدان اسرائیل به رهبری آمریکا نمیخواستند اسرائیل جنگ با حزبالله را تشدید کند و الان هم نمیخواهند که به لبنان حمله زمینی کند. آنها اصرار دارند که تنها دیپلماسی میتواند مرز لبنان و اسرائیل را به اندازه کافی امن کند تا غیرنظامیان بتوانند به خانههای خود در هر دو طرف مرز بازگردند. یک فرستاده ویژه آمریکایی توافقی را بر اساس قطعنامه ۱۷۰۱ شورای امنیت سازمان ملل که به جنگ ۲۰۰۶ پایان داد، تهیه کرده است.
اما دست دیپلماتها بدون برقراری آتشبس در غزه بسته است. حسن نصرالله گفته است که حزبالله تنها زمانی حملات به اسرائیل را متوقف میکند که جنگ غزه متوقف شود. در حال حاضر، نه حماس و نه اسرائیلیها آماده دادن امتیازاتی نیستند که منجر به توافق آتشبس در غزه و تبادل گروگانهای اسرائیلی با زندانیان فلسطینی شود.
با ادامه حملات هوایی اسرائیل به لبنان، غیرنظامیانی که پیش از این در اقتصادی فروپاشیده برای تامین خانوادههای خود در تکاپو بودند، با درد و رنجی وحشتناک و آیندهای مبهم روبرو هستند. ترس و وحشت از خطوط مقدم جنگ عبور میکند و تنها محدود به یک طرف درگیری نیست. اسرائیلیها میدانند که حزبالله میتواند آسیب بسیار بیشتری نسبت به یک سال گذشته به آنها برساند.
اسرائیل معتقد است که زمان جسورانه عمل کردن و ریسک کردن رسیده تا حزبالله را از مرزهایش دور کند. اما با دشمنی سرسخت، مسلح و خشمگین روبرو است. این بحران خطرناکترین وضعیت در طول یک سال جنگ را به وجود آورده که از حمله حماس به اسرائیل آغاز شد و در حال حاضر هیچ چیز مانع از تشدید آن به وضعیتی بسیار بدتر نمیشود.
