چرا جواهرات ملاله یوسف‌زی در مراسم اسکار واکنش برانگیز شد؟

ملاله یوسف‌زی، برنده جایزه صلح نوبل درمراسم نود و پنجمین دوره جوایز اسکار در حالی روی فرش قرمز ظاهر شد که لباس نقره‌ای با طرحی از رالف لورن و زیوراتی از فرد لیتون را انتخاب کرده بود، زیوراتی که قبلاً متعلق به ملکه ثریا طرزی، همسر امان‌الله، پادشاه تجددگرای افغانستان بوده است.

این زیورات شامل مجموعه‌ای از گوشواره‌‎های الماس دهه ۱۹۲۰ و یک حلقه الماس قرن نوزدهمی بود. این آرایش توجه بسیاری را جلب کرد و در فضای شبکه‌های اجتماعی افغانستان واکنش‌های گسترده‌ای در پی داشت.

همزمان روزنامه دیلی‌میل بریتانیا گزارش داده که خانم یوسف‌زی با پوشیدن این جواهرات، «به ملکه ثریا که مدافع حقوق زنان و طرفدار آموزش دختران بود، ادای احترام کرده است».

خانم یوسف‌زی به‌خاطر سهمش در مستند «غریبه در دروازه» در این مراسم شرکت کرده‌ بود. این مستند که خانم یوسف‌زی تهیه کننده آن است، یکی از نامزدهای بخش مستند اسکار امسال بود.

ملکه ثریا طرزی، همسر شاه امان الله، پادشاه تجددگرای افغانستان در اوایل قرن بیستم، از پیش‌گامان مبارزه برای حقوق زنان بود.

او بنیانگذار نخستین مکتب/مدرسه و بیمارستان زنان در افغانستان به نام «مستورات» در سال‌های ۱۳۰۰ و ۱۳۰۳ خورشیدی بود.

اولین نشریه ویژه بانوان به‌نام «ارشاد النسوان» در افغانستان نیز زیر نظر ملکه ثریا در این کشور منتشر شد.

ملکه ثریا در دهه دوم قرن ۲۰ یکی از چهره‌هایی بود که برای حقوق اساسی زنان افغانستان از جمله حق آموزش، کار و آزادی آن‌ها مبارزه می‌کرد.

از جمله اقدامات او در سال ۱۹۲۶ میلادی این بود که پوشش صورت خود را در مقابل جمعیتی از تماشاچیان پاره کرد.

شاه امان الله پیش از این مراسم رفع حجاب همسرش به مناسبت هفتمین سالگرد «استقلال از حاکمیت بریتانیا» به حاضران یک نشست گفته بود که «اسلام زنان را ملزم به پوشاندن بدن یا حجاب نمی کند».

ملکه ثریا نخستین ملکه افغانستان بود که در انظار عمومی ظاهر می‌شد و در سفرهای زیادی روی تامین حقوق زنان افغان تاکید می‌کرد.

ملاله یوسف‌زی، برنده جایزه نوبل و فعال حقوق زنان از پشتون‌های سوات پاکستان است که در نوجوانی و دروان آموزش توسط طالبان پاکستانی در سال ۲۰۱۲ مورد هدف قرار گرفت و به صورتش شلیک شد.

او از این رویداد اما زنده ماند و دو سال بعد برنده جایزه صلح نوبل شد.

خانم یوسف‌زی از زمان روی‌ کار آمدن گروه طالبان در افغانستان و محدودیت‌هایی را که حکومت طالبان بر آموزش و کار زنان افغان وضع کرده اند برای تامین حقوق آن‌ها در مجامع عمومی سخنرانی می‌کند.

او ماه نوامبر سال گذشته از دولت بریتانیا خواست تا در حمایت از زنان افغان که زیر تسلط طالبان زندگی می‌کنند، «جسورانه‌تر قدم بردارد».

وی در عین حال رهبران جهان را متهم به «سکوت» علیه سرکوب زنان و دختران در افغانستان کرده و در تظاهرات‌هایی به منظور حمایت از آن‌ها، شرکت کرده است. او همچنین از فدراسیون جهانی فوتبال (فیفا) خواسته است تا تیم فوتبال زنان افغانستان را به رسمیت بشناسد.

او در مراسم اهدای جوایز اسکار خطاب به شرکت‌کنندهگان گفت که داستان او «منحصر به فرد» نیست و درک می‌کند که «زنان و دختران افغان از زمانی که طالبان آموزش‌های متوسطه را برای آن‌ها ممنوع کرده، در چه وضعیتی قرار دارند».

او گفت: «به همین دلیل است که من امروز اینجا هستم زیرا رهبران ما در برابر آپارتاید جنسیتی در افغانستان سکوت کرده اند...هر یک از ما که آزادی صحبت کردن داریم، نباید به دور نگاه کنیم. ما باید از رهبران خود بخواهیم که با فوریت عمل کنند».

با این حال آنچه مورد توجه بیشتر کاربران شبکه‌های اجتماعی افغانستان در مراسم اسکار قرار گرفته است پوشیدن زیورآلات ملکه ثریا توسط ملاله یوسف‌زی بوده است.

واکنش‌ها به پوشش ملاله یوسفزی در مراسم اسکار

دیدگاه‌های متفاوتی نسبت به این اقدام خانم یوسف‌زی مطرح شده است و برخی نظرهای انتقادی و شماری دیگر حمایت از او را مطرح کرده‌اند.

کاربرانی که این حرکت نمادین ملاله یوسف‌زی را مورد انتقاد قرار داده‌اند گفته‌اند که او از نظر جایگاه و اینکه از کشور همسایه افغانستان، یعنی پاکستان است، نمی‌تواند نمادی از شخصیت یک ملکه افغانستان باشد.

مرضیه حسینی، یکی از این کاربران در صفحه توییتر خود نوشته است: «تنها نماینده چهل میلیون افغان‌ در مراسم اسکار. جواهرات ملکه سابق، در گوش‌های دختر همسایه است و این سهم اندک بی ارزش، که پیروزمندانه باز نشر می‌شود… چه مفتخرانه حقیریم!!!».

پروین بهمنی در فیسبوک خود نوشته است: « کجا شد، آن غیرت افغانی، آیا افغانستان، هيچ زن و دختر پيشتاز نداشت كه زيورات ملكه پيشينش ( ملکه ثریا خانم غازی امان الله خان) را اين بانو پاکستانی پوشيد؟...ملاله شايد براى دختران پاكستانى كار كرده باشد؛ اما براى دختران افغانستان كه برای مطالبه حقوق شان در میدان مبارزه تک و تنها مانده‌اند، چه كار كرده است؟»

برخی دیگر هم دیدگاه‌های تندتری را نسبت به این اقدام مطرح کرده‌اند و گفته‌اند «او نماینده زنان افغانستان نیست».

با این حال برخی دیگری از این کاربران از این اقدام ملاله یوسفزی استقبال کرده‌اند و آن‌را در راستای مبارزات برای دستیابی حقوق زنان و دختران افغانستان خوانده‌اند.

فرحناز فروتن، فعال رسانه‌ای نوشته است که ملاله یوسف‌زی «از مسالمت‌آمیزترین راه ممکن در کنار زنان و دختران افغانستان ایستاده است».

وحید حیدریار، یک کاربر افغان نیز در صفحه توییت خود نوشته است که «پوشیدن جواهرات ملکه ثریا توسط ملاله یوسف‌زی یک حرکت نمادین در حمایت از زنان افغانستان بوده و فکر نکنم سزاوار این همه نفرت باشد».

بهارعزیز، یک کاربر دیگر گفته است که «اکثریت مردم بالای ملاله انتقاد کردند اما من طرف‌دار این عمل او هستم بخاطریکه همین مردم که امروز انتقاد دارند در آن زمان هم انتقاد می‌کردند و ملکه و غازی امان الله خان را انگلیس خطاب می‌کردند. حلقه گشواره ملکه ثریا تاریخ و فرهنگ کشور ما را صفحه نو بخشیده. تشکر از اسکار».