مادر جیمز فولی: چهار ساعت با عضو داعش که پسرم را سر برید

نومیا اقبال

خبرنگار بی‌بی‌سی در ویرجینیا

دو مردی که در جریان عملیات گروه موسوم به دولت اسلامی - داعش - به کشتن جیمز فولی، روزنامه‌نگار آمریکایی کمک کردند، سرانجام در ایالات متحده تحت محاکمه قرارگرفته و یکی از آنها در ۱۹ اوت در ارتباط با اتهام ارتکاب قتل عمد مجرم شناخته شد. مادر جیمز رو در رو با متهم دیگر صحبت کرد.

سال گذشته در یک صبح سرد در ویرجینیا بود که دایان فولی روبروی مردی که پسرش را ربوده و به قتل او کمک کرده بود نشسته و به صورتش نگاه می‌کرد در حالیکه این مرد در اتاقی عادی در دادگاه نشسته بود، همان دادگاهی که بعدا او را به حبس ابد محکوم کرد.

هنگامی که دایان وارد اتاق شد، الکساندا کوتی پیشتر در میان ماموران اف بی آی، وکلای مدافع و ماموران محافظ نشسته بود.

دایان فولی می‌گوید با وجود این وقتی مقابلش نشست، احساس کردم که «فقط من و او در اتاق هستیم. به هم نگاه کردیم و من گفتیم سلام».

با یادآوری آن تجربه، دایان فولی متفکر و موقر به نظر می‌رسد و سنگینی احساسات و هیجان ناشی از این تجربه هنگام بازگویی آن لحظات و هرآنچه در خود گنجانده بودند صدایش را خسته کرده است.

او می‌گوید: «کار آسانی نبود، اما مهم بود. جیم از من می‌خواست این کار را بکنم».

«جیم» نام پسر او، یعنی جیمز فولی، روزنامه‌نگار آمریکایی است.

ماجرای قتل او در سال ۲۰۱۴ به دست یک هسته تروریستی موسوم به «بیتل‌های داعش» انعکاس جهانی یافت و وحشیگری گروه دولت اسلامی را نشان داد.

این گروه بخش‌های وسیعی از عراق و سوریه را به وحشت انداخته و میلیون‌ها نفر را مجبور کرده بود زیر حکومت وحشیانه آن زندگی کنند. این گروه در اوج قدرت خود بین سال‌های ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۷، به مخوف‌ترین گروه تروریستی در جهان تبدیل شد.

تصویر صحنه کشتن جیمز که در ۱۹ اوت ۲۰۱۴ در توییتر منتشر شد به یکی از ماندگارترین و بارزترین تصاویر دوران جدید تبدیل شده است: مرد جوانی با لباسی نارنجی در بیابان زانو زده، مردی که صورتش را نقاب سیاه کاملا پوشانده به شکل تهدیدآمیزی در کنار او ایستاده و چاقویی در دست دارد. دوربین صحنه سر بریدن را ضبط می‌کند.

عنوان این فیلم ویدیویی «پیامی به آمریکا» بود.

هفت سال بعد، دو شهروند سابق بریتانیایی به نام‌های الشفیع الشیخ ۳۳ ساله و کوتی ۳۸ ساله در دادگاهی در ایالات متحده به اتهام دست داشتن در قتل او به عنوان عضوی از گروه تروریستی داعش محاکمه و محکوم شدند.

قرار است مجازات آقای الشیخ روز جمعه در ویرجینیا اعلام شود. در ماه آوریل، کوتی به حبس ابد محکوم شد و دایان با او ملاقات کرد.

چهار ساعتی که دایان با او گذراند برای این مادر تاییدی بر نیروی ایمان، عفو و تعهدش به هدفی بود که اکنون پس از ضربه روحی قتل پسرش به وظیفه اصلی او در زندگی تبدیل شده است - تلاش برای آزادی گروگان‌ها در سراسر جهان.

این همان زندگی نیست که دایان که اکنون ۷۲ سال دارد برای خودش تصور کرده بود.

قبل از ناپدید شدن جیمز در سوریه در سال ۲۰۱۲، او در شغل پرستاری کار می‌کرد، اما در هفته‌های پس از ناپدید شدن او، کار خود را ترک کرد.

این اولین باری نبود که جیمز هنگام انجام ماموریت خبرنگاری ربوده می‌شد.

در مارس ۲۰۱۱ جیمز و سایر همکارانش توسط رژیم سرهنگ معمر قذافی در لیبی ربوده اما ۴۴ روز بعد آزاد شدند. این بار ماجرا به شکل دیگری تمام شد.

جیمز در اکتبر ۲۰۱۲ به سوریه رفت تا گسترش درگیری‌ها در آن کشور را گزارش کند. او با آگاهی از خطرات احتمالی، ارتباط منظمی با خانواده خود داشت.

اما ماه نوامبر رسیده و روز شکرگزاری گذشته بود و دایان هنوز از پسرش خبری نداشت. در اواخر همان ماه بود که ایمیلی را دریافت کرد. این ایمیل را اسیرکنندگان جیمز فرستاده بودند.

این گروه تروریستی گفته بود که اگر خانواده خواهان بازگشت جیمز بود، باید دولت آمریکا را وادار کند که زندانیان مهم مسلمان را آزاد کند یا ۱۰۰ میلیون یورو تحویل دهد.

 خانواده‌های دیگر گروگان‌های آمریکایی ربوده شده توسط این گروه تروریستی - کایلا مولر و پیتر کاسیگ، فعالان حقوق بشر، و استیون سوتلوف، روزنامه‌نگار - هم خواسته‌های مشابهی دریافت کرده بودند.

دایان می‌گوید هفته‌ها و ماه‌ها گذشت، اما خانواده همچنان امیدوار بود جیمز تا کریسمس به خانه بازگردد.

دولت آمریکا به فولی‌ها گفته بود که با این گروه مذاکره نکنند. به گفته دایان، به آنها حتی هشدار داده شد که اگر خودشان تلاش کنند باج بدهند، تحت پیگرد قانونی قرار خواهند گرفت، وزارت خارجه ایالات متحده این اتهام دایان را تکذیب کرده است.

ماه‌ها گذشت تا اینکه فولی‌ها پیام دیگری دریافت کردند که آنها را به کشتن جیمز در پی حملات هوایی ایالات متحده تهدید می‌کرد. در این پیام آمده بود:«او در نتیجه مستقیم جرایم کشور شما نسبت به ما اعدام خواهد شد.»

دایان توسط یک روزنامه‌نگار از قتل جیمز مطلع شد.

او به یاد می‌آورد: «فکر کردم این یک شوخی بیرحمانه است».

در هفته‌های پس از قتل جیمز، این گروه تروریستی پیتر و استیون را شکنجه و ضرب و شتم کرد، گرسنگی داد و سپس کشت. کایلا در سال ۲۰۱۵ کشته شد اما از صحنه قتل او فیلمبرداری نشد.

در آن سال، محمد اموازی، شبه‌نظامی داعش که به عنوان سرکرده گروه قاتل جیمز شناخته می‌شد، کشته شد اما تا سال ۲۰۱۸ طول کشید تا دو نفر دیگر، یعنی آقایان الشیخ و کوتی، توسط یک گروه شبه‌نظامی کرد تحت حمایت آمریکا در سوریه دستگیر و سرانجام به ایالات متحده منتقل شوند.

مرد دیگری به نام آین دیویس که در ترکیه زندانی بود اکنون به اتهام عضویت در سازمان تروریستی در بریتانیا در بازداشت است.

خانواده‌های ربوده‌شدگان تلاش فراوان کردند تا این دو نفر به جای اعزام به زندان نظامی در خلیج گوانتانامو، به ایالات متحده استرداد شده و در داگاه‌های این کشور محاکمه شوند.

دایان گفته است: «برای ما بسیار مهم بود که این افراد در آمریکا محاکمه شدند و محاکمه آنها شفاف و عادلانه بود».

او می‌گوید: «مسیر اجرای عدالت پرفراز و نشیب بوده است. نزدیک به ۱۰ سال طول کشید تا به این لحظه برسیم.»

دایان می‌گوید: «ای کاش کشورهای ما با هم همکاری می‌کردند و پسران و دخترانمان را به وطن می‌آوردند، به جای اینکه زمان زیادی پس از قتلشان برای پاسخگویی صرف کنیم؛ اما در هرحال آنچه که به دست آمد بهتر از هیچ است.»

پرونده آقای کوتی، بر خلاف پرونده آقای الشیخ، مسیر طولانی محاکمه در دادگاه را نگذراند. او به هشت مورد اتهام مربوط به ربودن، شکنجه و سر بریدن گروگان‌های اسیر شده توسط داعش در سوریه اعتراف کرد و موافقت کرد که به عنوان بخشی از قبول اتهامات، با خانواده قربانیان ملاقات کند.

دایان قبول کرد.

دایان می‌گوید که در آن اتاق کوچک وقتی به او خیره شده بود، به مردی که به جرم کمک به کشتن پسرش محکوم شده بود، احساس «برابری» بیشتری داشت.

او می‌گوید "او هنوز برای من ترسناک بود، اما البته اینکه می‌دانستم در امان هستم و او دیگر نمی‌تواند به من آسیب برساند، به من نیرو می‌داد. او بدترین کارها را انجام داده و پسر عزیزم را از من گرفته بود».

او می‌گوید در طول این ملاقات چهارساعته بود که برای تروریستی که اکنون باید بقیه زندگی‌اش را در زندان بگذراند احساس ترحم کردم.

او در مورد انسانی که این فرد به قتل رسانده بود، که بزرگترین فرزند از پنج فرزند خانواده بود، می‌گوید: «می خواستم کوتی با ماهیت هولناک کاری که انجام داده بود رو در رو شود» و می‌افزاید: «برای اینکه او خوبی‌هایی را که نابود کرده و دلیل حضور افرادی مانند جیمز در سوریه را درک کند و بداند که آنها به این دلیل در سوریه بودند که برایشان مهم بود و می‌خواستند حقیقت را به بقیه دنیا گزارش دهند».

آقای کوتی به آرامی به حرف‌های او گوش داد و سپس در مورد خانواده خودش صحبت کرد.

او می‌گوید: «کوتی گفت که از خدایش برای خود طلب آمرزش می‌کند. عکسی از خانواده‌اش را نشان داد؛ چند فرزند خردسال دارد که احتمالا دیگر آنها را نخواهد دید. این باعث شد بفهمم که او با دنبال کردن موج نفرت‌افکنی و قبول تبلیغات چه چیزهایی را از دست داده و این باعث شد من برایش احساس ترحم کنم.»

اما او هرگز به دایان نگفت که اجساد گروگان‌هایی که او و همدستانش به قتل رساندند کجا دفن شدند.

حتی امروز نیز محل دفن آنها پیدا نشده است.

دایان می‌گوید: «او هرگز عذرخواهی نکرد، برخوردش با من خشک اما محترمانه بود و در مورد پشیمانی صحبت کرد اما هرگز عذرخواهی نکرد.»

دایان هنگام خروج از اتاق برای آخرین بار برگشت، به او نگاه کرد و جمله مهمی بر زبان راند.

او به یاد می آورد که «به او گفتم امیدوارم زمانی برسد که هر دو بتوانیم یکدیگر را ببخشیم».

یادش می آید که آقای کوتی با حیرت به او نگاه کرد و گفت: «چیزی نیست که من شما را به خاطرش ببخشم» و توضیح می‌دهد که درخواست بخشش را به خاطر ایمان کاتولیک خود بیان کرد یعنی ایمانی که پایه و اساس قدرت و مقاومت او در این تجربه دردناک بوده است.

او می‌گوید: «می‌دانم که او مجبور نیست من را برای چیزی ببخشد، اما در آن لحظه ... نمی‌دانم».

مکث می‌کند و به دنبال کلمات می‌گردد. «فقط احساس می‌کنم، به عنوان عضوی از مردم، هیچیک از ما کامل نیستیم. همه ما کارهایی را انجام داده‌ایم که از آنها پشیمان هستیم».

او می‌گوید: «اگر از آنها متنفر باشم، آنها پیروز شده‌اند و آنها همچنان مرا را در اسارت خود خواهند داشت زیرا حاضر نشده‌ام رفتاری داشته باشم که با آنچه که آنها نسبت به عزیزم انجام دادند متفاوت است. ما باید دعا کنیم که شهامت متفاوت بودن را داشته باشیم».

دایان می‌گوید: «این یک سفر دشوار به سوی بخشش است، و این یک ماجرای تمام شده نیست اما چیزی است که من در پی آن هستم».

در سه هفته پس از قتل جیمز، دایان طرحی را راه‌اندازی کرد که به گفته او اکنون به زندگی او هدف و معنی می‌دهد: بنیاد میراث جیمز دبلیو فولی. این سازمان در تلاش برای رهایی آمریکایی‌هایی که در خارج از کشور گروگان گرفته شده‌اند به دولت کمک می‌کند.

این کار او را به یک نیروی سیاسی تبدیل کرده است - خانواده‌های سایر گروگان‌ها فعالیت دایان را «متوقف نشدنی» توصیف کرده‌اند.

او می‌گوید : "دولت باید از شهروندان ما در سفرهای خارجی حمایت کند».

دایان می‌گوید: «برای این منظور، آنها باید هوشمندانه عمل کنند و ابزارهای متفاوت و متعددی برای استفاده داشته باشند: تحریم، کمک‌های بشردوستانه، واکسن یا ویزا، هر چیزی برای باز کردن کانال‌های بشردوستانه تا بتوانیم تروریسم گروگان‌گیری بین‌المللی را از میان برداریم».

اما او اعتراف می‌کند که با وجود همه اینها، رنج او یا خانواده‌اش پایان نیافته است.

او می‌گوید: «این ماجرا برای برادران و خواهر جیم و همسرم بسیار سخت بوده است. ما احتمالا تا ابد بهای آنچه را که بر ما گذاشته است پرداخت خواهیم کرد. همه ما خانواده‌ها به شدت دچار استرس پس از واقعه هستیم.»

سایر اعضای خانواده قربانیان گفته‌اند که نگرش دایان را نخواهند داشت.

بتانی هاینس، دختر دیوید، در ماه آوریل که آقای الشیخ در دادگاه محاکمه می‌شد، به بی‌بی‌سی گفت: «من هرگز آنها را نمی‌بخشم و با این تصمیم کنار آمده‌ام».

به عنوان بخشی از شرط استرداد کوتی و الشیخ از بریتانیا، دولت آمریکا پذیرفت که آنها را به مجازات اعدام محکوم نکند.

خانم فولی گفته است: «از این بابت خوشحالم چون آنها باقی عمر خود را در پیش دارند تا به کارهایی که انجام داده‌اند فکر کنند».

او می‌گوید: «آنها آزادی، حق شهروندی و خانواده خود را از دست داده‌اند و نفرت آنها به پیروزی نرسیده است».