چرا فرانسه در جنگل‌های آمازون زندان می‌سازد؟

از سال ۱۸۵۲ تا اوایل دهه ۱۹۵۰، گویان فرانسه، یکی از قلمروهای خارجی فرانسه در آمریکای جنوبی، میزبان یک مستعمره کیفری بود که فیلم «پاپیون» محصول سال ۱۹۷۳، بر اساس کتابی به همین نام، باعث شهرت آن شد.

مستعمره‌های کیفری فرانسه در سراسر جهان معمولا در سرزمین‌های فقیر و تازه استعمارشده تاسیس می‌شدند و مناطقی بودند که این قدرت اروپایی زندانیان «نامطلوب» خود را برای کار اجباری به آنجا می‌فرستاد.

در آن دوران، گویان فرانسه میزبان بیش از ۷۰ هزار محکوم از سرزمین اصلی فرانسه و سایر نقاط این امپراتوری‌ بود.

اما بیش از ۷۰ سال پس از پایان آن دوره تاریک از تاریخ فرانسه، اظهارات اخیر مقام‌های دولتی این کشور خاطرات دردناکی را برای شهروندان گویان فرانسه زنده کرده است.

در اواسط ماه مه ژرالد دارمانین، وزیر دادگستری فرانسه، برنامه‌هایی را برای ساخت یک زندان فوق امنیتی جدید در جنگل‌های آمازون اعلام کرد. او گفت که در این زندان محدودیت‌های «بسیار سختگیرانه» حاکم خواهد بود.

این مقام فرانسوی در جریان بازدید از کاین، پایتخت گویان فرانسه، گفت که این زندان جدید می‌تواند تا ۵۰۰ نفر را در خود جای دهد و شامل ۶۰ بخش برای «خطرناک‌ترین قاچاقچیان مواد مخدر» و یک بخش جداگانه برای اسلام‌گرایان تندرو خواهد بود.

او در جریان سفر به هفته‌نامه «ژورنال دو دیمانش» گفت که هدف از این اقدام «خنثی‌سازی» خطرناک‌ترین سرکرده‌های مواد مخدر با اعمال قوانین سختگیرانه‌‌تر برای ملاقات‌ها و ارتباط آنها با دنیای بیرون خواهد بود.

او همچنین گفت که این تاسیسات برای زندانی کردن مجرمان محلی نیز استفاده خواهد شد و خاطرنشان کرد که «۴۹ باند قاچاق مواد مخدر» در گویان فرانسه، گوادلوپ و مارتینیک (سایر قلمروهای فرانسه در قاره آمریکا) «بسیار خطرناک» تلقی می‌شوند.

«بازگشت به استعمارگری»

این اظهارات در گویان فرانسه واکنش‌های تندی را برانگیخت.

داوی ریمانه، نماینده مجلس این سرزمین از حزب چپ‌گرای «فرانسه تسلیم‌ناپذیر»، این تصمیم را «کاملا خودسرانه» خواند و آن را محکوم کرد.

او به بی‌بی‌سی موندو گفت: «وزیر بدون مشورت با هیچ‌ کس، حتی نمایندگان پارلمان گویان فرانسه، این تصمیم را گرفت و به همین دلیل است که سیاستمداران و عموم مردم گویان به شدت با آن مخالف‌اند.»

او افزود: «انتقال مجرمان خطرناک به گویان، یعنی کسانی که فرانسه آنها را نمی‌خواهد، ما را به گذشته‌ای وحشتناک و دردناک بازمی‌گرداند.»

ریمانه اضافه می‌کند که فرانسه نمی‌تواند زندانیانی را که نمی‌خواهد، به گویان فرانسه بفرستد.

او در اعتراض به این تصمیم گفت: «ما سطل زباله فرانسه نیستیم.»

اما وزیر دادگستری فرانسه مقایسه این زندان با یک مستعمره کیفری را رد کرد.

او در جلسه کمیسیون سنا گفت: «مقایسه [زندان برنامه‌ریزی‌شده] با مستعمره کیفری توهینی به جمهوری [فرانسه] و اداره زندان‌هاست. جرایم محلی به اندازه کافی زندانی برای پر کردن این بازداشتگاه‌های خاص فراهم خواهد کرد.»

فرانسوا بایرو، نخست‌وزیر فرانسه، گفته است با ساخت این زندان موافق است، به شرط آن که مشاوره‌هایی با نمایندگان سیاسی گویان فرانسه انجام شود.

مرکز قاچاق

گویان فرانسه به دلیل نزدیکی به کشورهای تولیدکننده مواد مخدر مانند کلمبیا و پرو، از نظر پاریس به عنوان یک مرکز قاچاق مواد مخدر شناخته می‌شود.

مقامات اغلب در فرودگاه کاین افرادی را دستگیر می‌کنند که تلاش می‌کنند مواد مخدر غیرقانونی به اروپا قاچاق کنند.

بر اساس برآوردهای دولت فرانسه و گزارش رسانه‌ها، حدود ۲۰ درصد از کوکائینی که در سرزمین اصلی فرانسه مصرف می‌شود، از گویان فرانسه می‌آید.

پروژه ساخت زندان قرار است ۴۰۰ میلیون یورو (۴۵۱ میلیون دلار) هزینه داشته باشد و در منطقه‌ای دورافتاده از جنگل آمازون، چند کیلومتر دورتر از شهر سن لوران دو مرونی در شمال غرب گویان فرانسه ساخته شود.

این شهر پیشتر به عنوان بندر ورودی به مستعمره کیفری بدنام «جزیره شیطان» شناخته می‌شد، جایی که داستان کتاب مشهور پاپیون، اثر آنری شاریر، نویسنده فرانسوی، در آن رخ می‌دهد.

شرایط زندان در جزیره شیطان بسیار سخت و میزان مرگ‌ومیر در آن به دلیل سوءاستفاده‌های سیستماتیک، تلاش برای فرار و بیماری بالا بود.

کتاب پاپیون خاطرات نویسنده از دورانی است که به عنوان یک زندانی در جزیره شیطان سپری کرده است. او به جرم قتلی که مرتکب نشده بود، به حبس ابد محکوم شده بود.

ترکیب جنگل‌های اطراف با سختی‌ها و خشونت‌های مستعمره کیفری باعث می‌شد طرح فرار او بسیار دشوار باشد، اما در نهایت او موفق شد.

تاکنون دو فیلم از این کتاب ساخته شده که اولین آن محصول سال ۱۹۷۳ بود و بازیگرانی چون استیو مک‌کوئین و داستین هافمن در آن ایفای نقش کردند.

«ایده‌ خوبی نیست»

ماریون وانیه، کارشناس جرم‌شناسی در دانشگاه منچستر بریتانیا، می‌گوید این پروژه جدید نوعی خشونت در قالب زندانی کردن محسوب می‌شود.

او می‌گوید زندانیان در منطقه‌ای «بسیار دورافتاده»، هزاران مایل دورتر از خاک اصلی فرانسه خواهند بود.

او به بی‌بی‌سی موندو گفت: «طرح اولیه این بود که زندانی بسازند تا مشکل ازدحام جمعیت را در تنها زندان گویان فرانسه حل کند، اما حالا دولت می‌خواهد زندانیان خطرناک و قاچاقچیان مواد مخدر را از خاک اصلی فرانسه به گویان فرانسه بفرستد. این اصلا ایده خوبی نیست.»

در سال ۲۰۱۷، در چارچوب توافق‌نامه‌های گویان فرانسه، پاریس پروژه‌ای را برای «بهبود سیستم قضایی در سرزمین‌های خارجی‌» فرانسه ارائه کرد تا فشار را از روی زندان قدیمی رمیره-مونژولی در حومه کاین کاهش دهد.

این زندان، که تنها زندان گویان فرانسه است، ظرفیت پذیرش ۶۱۴ زندانی را دارد، اما در حال حاضر ۹۸۳ زندانی در آن نگهداری می‌شوند.

بسیاری از مردم گویان فرانسه به این مسئله اشاره می‌کنند که طرح اولیه این پروژه شامل یک بخش فوق امنیتی یا انتقال قاچاقچیان مواد مخدر و اسلام‌گرایان از سایر سرزمین‌های فرانسه نمی‌شد.

جایی برای «نامطلوب‌های» جامعه

مقام‌های گویان فرانسه، که از سوی یک مجلس منطقه‌ای نمایندگی می‌شود، به شدت با این پروژه مخالفند و آن را «بازسازی بسیار ناشیانه و زننده» از مستعمره کیفری قدیمی می‌دانند.

سیستم استعمار کیفری در گویان فرانسه بخشی از یک سیستم انزوای اجتماعی بود که هدف آن طرد هر فردی بود که جامعه فرانسه او را «نامطلوب» می‌دانست.

در آن زمان پاریس استدلال می‌کرد که این اقدام به دولت مرکزی فرانسه اجازه می‌دهد از شر محکومان خود خلاص شود و در عین حال با فراهم کردن نیروی کار ارزان برای این مستعمره آمریکای جنوبی، به توسعه اقتصادی آن کمک کند.

پس از لغو برده‌داری در فرانسه، نیروی کار در مستعمره‌های فرانسه در قاره آمریکا کمیاب بود.

با این حال مورخان می‌گویند که فرستادن زندانیان از امپراتوری فرانسه منافع اقتصادی قابل توجهی برای این سرزمین آمریکای جنوبی به همراه نداشت.

«نقض حقوق بشر»

پروژه زندان جدید، نه‌تنها به دلیل یادآوری گذشته تاریک گویان فرانسه جنجال‌برانگیز شده، بلکه از منظر حقوق بشر نیز نگرانی‌هایی را به وجود آورده است.

خانم وانیه می‌گوید انتقال زندانیان به چنین مناطق دورافتاده‌ای نگرانی‌هایی را برمی‌انگیزد.

او می‌گوید: «ماده ۸ کنوانسیون اروپایی حقوق بشر، احترام به زندگی خصوصی و خانوادگی را تضمین می‌کند. دیوان دادگستری اروپا قبلا حکم داده است که انتقال زندانیان به مکانی دور از خانواده‌هایشان، بدون دلیل موجه، می‌تواند نقض قانون باشد.»

این کارشناس همچنین هشدار می‌دهد که اخراج احتمالی شهروندان فرانسوی از سرزمین اصلی فرانسه به سایر قلمروها، آنها را از فرصت بازگشت به جامعه محروم خواهد کرد.

او می‌افزاید: «و خدمات بهداشتی شکننده گویان فرانسه، وضعیت این طرح را بغرنج‌تر می‌کند.»

«گویان منطقه‌ای است که دائما در معرض همه‌گیری تب دنگی و چیکونگونیا قرار دارد و بیمارستان‌های مجهز به اندازه کافی ندارد.»

خانم وانیه خاطرنشان می‌کند که ماده ۳ کنوانسیون اروپایی حقوق بشر و آزادی‌های اساسی، رفتار غیرانسانی یا تحقیرآمیز، از جمله شرایط بازداشت بدون مراقبت‌های پزشکی مناسب را ممنوع می‌کند.

او می‌گوید: «نگرانی‌هایی درباره سلامت و شرایط پزشکی زندانیان آینده وجود دارد.»

این زندان ممکن است در سال ۲۰۲۸ افتتاح شود.