مذاکرات هستهای ایران در مرحلهای حساس؛ نتانیاهو با ترامپ دیدار میکند
منبع تصویر، AFP via Getty Images
در حالی که تنشها در سراسر خاورمیانه همچنان رو به افزایش است و مذاکرات برای مهار برنامه هستهای ایران شدت گرفته است؛ دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، تا ساعاتی دیگر در کاخ سفید با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، دیدار خواهد کرد.
انتظار میرود آقای نتانیاهو رئیس جمهور آمریکا را ترغیب کند تا با ایران به دنبال توافقی باشد که نه تنها غنیسازی اورانیوم این کشور را متوقف کند، بلکه برنامه موشکهای بالستیک و حمایت این کشور از گروههای نیابتی مانند حماس و حزبالله را نیز محدود سازد.
نخستوزیر اسرائیل پیش از ترک کشورش گفت: «دیدگاه خود را درباره اصول این مذاکرات به رئیسجمهور ارائه خواهم داد.»
ایران پیشنهاد داده است که در ازای کاهش تحریمها، برنامه هستهای خود را محدود کند اما سایر مطالبات را رد کرده است.
پیشتر مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، هشدار داد که کشورش «در برابر مطالبات بیش از حد تسلیم نخواهد شد.»
سفر امروز آقای نتانیاهو ششمین سفر او به آمریکا از زمان بازگشت ترامپ به قدرت است؛ بیش از هر رهبر جهانی دیگر.
بنیامین نتانیاهو که متحد نزدیک آقای ترامپ است، مدتهاست استدلال میکند که ایران تهدیدی برای امنیت اسرائیل محسوب میشود و آمریکا را برای مهار نفوذ تهران در منطقه تحت فشار قرار داده است.
دفتر نخستوزیر اسرائیل در بیانیهای پیش از سفر او اعلام کرد: «نخستوزیر معتقد است هرگونه مذاکره باید شامل محدود کردن موشکهای بالستیک و پایان دادن به حمایت از محور ایرانی باشد.»
آقای نتانیاهو دیشب و پس از ورود به واشنگتن با استیو ویتکاف، فرستاده ویژه دونالد ترامپ، و جرد کوشنر، داماد آقای ترامپ، دیدار کرد.
بر اساس اعلام دفتر نخستوزیر اسرائیل، این دو نفر «گزارشی از نخستین دور مذاکراتی که جمعه گذشته با ایران برگزار کردند، ارائه دادند.»
این سفر در حالی انجام میشود که آمریکا حضور نظامی خود را در خاورمیانه افزایش داده و آقای ترامپ هشدار داده است که اگر تهران به توافقی درباره برنامه هستهای خود نرسد و کشتن معترضان را متوقف نکند، هدف حملات قرار خواهد گرفت.
آقای ترامپ روز سهشنبه گفت که در حال «بررسی» اعزام دومین گروه ناو هواپیمابر ضربتی به خاورمیانه است.
ماه گذشته و پس از آن که آقای ترامپ تهدید کرد برای متوقف کردن سرکوب دولتی اعتراضات گسترده — که طی آن هزاران نفر کشته شدند — به ایران حمله خواهد کرد؛ گروه ناو هواپیمابر یواساس آبراهام لینکلن به منطقه اعزام شد.
رئیس جمهور آمریکا پیشتر در گفتوگو با نشریه آکسیوس گفت: «ما یک ناوگان بزرگ در راه داریم و ممکن است یکی دیگر هم اعزام شود.»
او گفت که ایران «بهشدت خواهان توافق است» و افزود که راهحل دیپلماتیک همچنان ممکن است.
آقای ترامپ به فاکس بیزنس هم گفت یک توافق خوب به معنای «عدم وجود سلاح هستهای، عدم وجود موشک» خواهد بود.
همزمان، مسعود پزشکیان، رئیس جمهور ایران امروز در مراسم چهلوهفتمین سالگرد انقلاب اسلامی ایران در تهران گفت: «ایران ما در برابر تجاوز تسلیم نخواهد شد، اما با تمام توان به گفتوگو با کشورهای همسایه برای برقراری صلح و آرامش در منطقه ادامه میدهد.»
رئیسجمهور ایران همچنین تاکید کرد که کشورش «در پی دستیابی به سلاح هستهای نیست.» او افزود: «این موضوع را بارها اعلام کردهایم و برای هرگونه راستیآزمایی آمادهایم.»
مقامات اسرائیلی گفتهاند که اگر ایران به توافق هستهای با آمریکا نرسد، حق اقدام نظامی علیه ایران را برای خود محفوظ میدانند.
کارشناسان میگویند بنیامین نتانیاهو از سوی متحدان راستگرای افراطی خود در دولت تحت فشار است تا از روابطش با دونالد ترامپ برای پیشبرد توافقی گسترده میان آمریکا و ایران استفاده کند که نگرانیهای امنیتی دولت اسرائیل را برطرف سازد.
دنیل بایمن، استاد دانشکده خدمات خارجی دانشگاه جرجتاون، میگوید: «اسرائیل نگران است که در شتاب برای دستیابی به توافق با ایران، رئیسجمهور توافقی را بپذیرد که برنامه موشکی ایران یا حمایت از گروههای نیابتی را در برنگیرد، یا به ایران اجازه دهد بخشی از برنامه هستهای خود را حفظ کند.»
او افزود: «یکی از نگرانیهای اسرائیل و دیگر متحدان درباره آمریکای تحت رهبری آقای ترامپ این است که او بیش از نتیجه مشخص، خودِ توافق را میخواهد.»
تحلیلگران میگویند رهبران ایران اکنون پس از اعتراضات گسترده و یک کارزار هوایی ۱۲ روزه توسط آمریکا و اسرائیل در سال گذشته — که طی آن تأسیسات هستهای و نظامی ایران بمباران شد — در موقعیت ضعیفتری قرار دارند.
محمد حافظ، استاد مدرسه عالی نیروی دریایی و کارشناس سیاست خاورمیانه، معتقد است: «رژیم ایران امروز واقعا آسیبپذیر است. آمریکا و اسرائیل احساس میکنند همه برگهای برنده را در دست دارند، ایران در موضع ضعف است و آنها میتوانند این مطالبات حداکثری را مطرح کنند.»
دونالد ترامپ در نخستین دوره ریاستجمهوری خود آمریکا را از توافق هستهای دوران باراک اوباما با ایران (برجام) خارج کرد و تحریمهایی را که اقتصاد ایران را بهشدت تحت فشار قرار داده بود، دوباره برقرار ساخت. دولت او تابستان گذشته، پیش از جنگ میان اسرائیل و ایران، مذاکرات را برای دستیابی به توافقی جدید از سر گرفت.
با وجود تشدید این لحن در هفتههای اخیر، مقامات پیشین آمریکا گفتهاند که آقای ترامپ ممکن است همچنان بخواهد از درگیری نظامی مستقیم با ایران در صورت شکست مذاکرات هستهای اجتناب کند.
جیمز جفری، سفیر پیشین آمریکا در عراق و ترکیه، هم معتقد است: «فکر نمیکنم آقای ترامپ در سال انتخابات خواهان رویارویی نظامی بزرگ با ایران باشد. و به گمانم ایرانیها این را میدانند.»
سفر نخستوزیر اسرائیل به آمریکا در حالی انجام میشود که دولت آقای ترامپ، اسرائیل و حماس را برای اجرای مرحله بعدی توافق آتشبس در غزه تحت فشار قرار داده است.
سخنگوی کاخ سفید گفت که اسرائیل «در تاریخ خود دوستی بهتر از رئیسجمهور ترامپ نداشته است.»
آنا کلی افزود: «ما همچنان از نزدیک با متحد خود اسرائیل همکاری میکنیم تا توافق تاریخی صلح غزه رئیسجمهور ترامپ اجرا شود و امنیت منطقهای در خاورمیانه تقویت گردد.»
اسرائیل و حماس در ماه اکتبر با آتشبس موافقت کردند که به جنگی دو ساله پایان داد؛ جنگی که با حمله حماس در ۷ اکتبر ۲۰۲۳ در داخل اسرائیل آغاز شد. در آن حمله حدود ۱۲۰۰ نفر کشته و ۲۵۱ نفر گروگان گرفته شدند.
به گفته وزارت بهداشت غزه که تحت اداره حماس است، کارزار نظامی اسرائیل در پاسخ به این حمله بیش از ۷۱ هزار نفر را کشته است.
کمتر از دو هفته قبل هم رسانههای اسرائیلی به نقل از یک منبع ارشد امنیتی این کشور گزارش کردند که ارتش اسرائیل قبول دارد که حدود ۷۰ هزار فلسطینی در جریان جنگ غزه کشته شدهاند.
اسرائیل و حماس از زمان اجرایی شدن مرحله نخست توافق، یکدیگر را به نقض مکرر آتشبس متهم کردهاند.
دو طرف در پیشبرد مرحله دوم توافق آتشبس که شامل خلع سلاح حماس، خروج کامل نیروهای نظامی اسرائیل از غزه و بازسازی این منطقه ساحلی است، پیشرفت چندانی نداشتهاند.
