چگونه پیراهن زرد تیم ملی برزیل سیاسی شد؟

سوفیا فریرا سانتوس و مارکوس آلوز، بی‌بی‌سی

هنگامی که در ماه اوت از پیراهن تیم‌ملی برزیل در جام جهانی ۲۰۲۲ رونمایی شد، دانشجویی به نام ژآئو عجله داشت تا هرچه زودتر این پیراهن را تهیه کند.

این جوان بیست ساله به نزدیک‌ترین فروشگاه رفت، پیراهن زرد و سبز معروف را برداشت و به سمت صندوق رفت، در آنجا بود که با لبخند فروشنده روبرو شد.

ژآئو به بی‌بی‌سی گفت: «فروشنده تصور کرد از دولت فعلی حمایت می‌کنم و سپس با خشم شروع به انتقاد از نامزد چپ، لولا کرد.»

ژآئو از دولت ژائیر بولسونارو که مجدداً برای انتخابات نامزد شده است، حمایت نمی‌کند. اما با خرید پیراهن تیم ملی متوجه شد که این مسأله ممکن است باعث شود مردم فکر کنند او از حامیان دولت است.

برای جلوگیری از درگیری، ژآئو وانمود کرد که طرفدار بولسونارو است. این نشانه دیگری از سیاسی شدن پیراهنی است که با پله، رونالدو و بسیاری دیگر معروف شده، اما اکنون تبدیل به نماد یک ملت دوقطبی شده است.

ماتئوس گامبا تورس، استاد تاریخ در دانشگاه برازیلیا می‌گوید: «این پیراهن از سال ۲۰۱۴ به سیاست آلوده شده است.»

هشت سال پیش، میلیون‌ها برزیلی با لباس‌هایی با رنگ‌های پرچم این کشور به خیابان‌ها آمدند تا علیه دیلما روسف، رئیس‌جمهور وقت، اعتراض کنند و خواستار استیضاح او شوند.

سپس در سال ۲۰۱۸، رنگ‌های پرچم دوباره از سوی رئیس جمهور فعلی، ژایر بولسونارو، از جناح راست افراطی مورد استفاده قرار گرفت.

امسال نیز سبز، زرد و آبی رنگ‌های کلیدی در راهپیمایی‌های آقای بولسونارو هستند و طرفداران او با تی‌شرت‌ها، پرچم و لوازم دیگری با رنگ‌های پرچم برزیل در آنها شرکت می‌کنند.

گامبا تورس می‌گوید: «پیراهن سبز و زرد به نماد طرفداران دولت بولسونارو تبدیل شده و این به آن معناست که دیگر نماد هویت بسیاری از مردم نیست.»

روبرو شدن ژآئو با فروشنده مغازه، تنها دلیلی نیست که او اکنون برای صحبت درباره سیاست مردد است. زیرا اخیراً دیده شده که منازعات سیاسی در برزیل می‌توانند مرگبار هم باشند.

در ژوئیه، مارسلو آلویزیو دی آرودا، از حامیان رئیس جمهور سابق، در جشن تولد پنجاه سالگی خود به ضرب گلوله کشته شد. گفته می‌شود او توسط یک افسر پلیس از حامیان بولسونارو، رئیس جمهور فعلی و جناح راست، کشته شده است.

در ۹ سپتامبر، بندیتو کاردوسو دوس سانتوس ۴۴ ساله نیز ظاهراً توسط یکی از همکارانش، پس از یک بحث سیاسی داغ کشته شد.

روی آرائوجو سوزا جونیور، برنامه‌نویس ۴۳ ساله، به بی‌بی‌سی گفت که این پیراهن را فقط در خانه می‌پوشد تا با طرفدار بولسونارو اشتباه گرفته نشود.

«امیدوارم با پیروزی رئیس جمهور سابق در انتخابات، این پیراهن بار دیگر همه ما را متحد کند و نماد عشق واقعی به کشورمان باشد، نه یک حزب سیاسی.»

تمرکز لولا، نامزد جناح چپ بر بازپس‌گیری این نماد است و تاکنون تعدادی از هنرمندان حامی او این پیراهن را در طول اجراهای خود پوشیده‌اند.

جونگا، خواننده رپ و از حامیان لولا، بخشی از کمپین رسمی شرکت نایکی برای لباس برزیل در جام جهانی بود. او در یک کنسرت به جمعیت گفت که پوشیدن این پیراهن در انظار عمومی یک اقدام اعتراضی است.

او گفت: «آنها [هواداران بولسونارو] فکر می‌کنند همه چیز مال آنهاست، معنای خانواده را به خود اختصاص می‌دهند، سرود ملی ما را به خود اختصاص می‌دهند، آن‌ها همه چیز را به خود اختصاص می‌دهند. اما حقیقت این است که همه چیز مال ماست و هیچ چیز مال آنها نیست.»

اما این فقط مخالفان بولسونارو نیستند که در پوشیدن این پیراهن محتاط هستند.

الساندرا پاسوس ۴۱ ساله، حامی بولسونارو می‌گوید: «من یک میهن پرست و طرفدار جناح راست هستم و واقعاً دوست دارم هنگام رأی دادن، پیراهن زرد خود را بپوشم. اما به دلیل تنش زیاد بین رأی‌دهندگان، از پوشیدن آن در روز رأی‌گیری می‌ترسم.»

اما نظر خود فوتبالیست‌ها در مورد تبدیل شدن پیراهن تیم ملی به یک نماد سیاسی چیست؟ ریچارلیسون، مهاجم برزیلی تاتنهام می‌گوید که این مسائل ارتباط برزیلی‌ها را با پیراهن و پرچم خود قطع می‌کند و بخشی از هویت مشترک یک ملت را از بین می‌برد.

«من به عنوان یک هوادار و البته بازیکن تیم ملی، تمام تلاشم را می‌کنم تا هویتمان را که با این پیراهن و پرچم شناخته می‌شود، به تمام دنیا نشان دهم. معتقدم که بسیار مهم است بدانیم همه ما برزیلی هستیم و خون برزیلی داریم.»

کارزار تبلیغاتی نایکی برای پیراهن جدید شامل شخصیت‌هایی از جناح‌های مختلف سیاسی و موضوع اصلی آن متمرکز بر با هم بودن بود. نایک می‌گوید: «این پیراهن متعلق به همه و نشان دهنده بیش از ۲۱۰ میلیون برزیلی است.»

این برند همچنین سفارشی کردن پیراهن برزیل را با ارجاعات سیاسی یا اصطلاحات مذهبی ممنوع کرده است. با این حال، بسیاری از برزیلی‌ها پیراهن آبی را، که چند ساعت پس از عرضه به تمامی فروخته شد، انتخاب کردند.

ماتئوس روچا، مربی ۲۸ ساله فوتسال به بی‌بی‌سی می‌گوید که تصمیم گرفته امسال پیراهن آبی را بپوشد: «هیچ تمایلی برای پوشیدن پیراهن زرد ندارم. در واقع، فکر پوشیدن آن ناراحتم می‌کند، حتی دیگر لباس‌های قدیمی‌ام را از کشو بیرون نمی‌آورم و این شرم‌آور است، زیرا این پیراهن فوق‌العاده است.»

به گفته او، این احساس در میان سایر دوستان و همکارانش نیز وجود دارد: «پیراهن زرد دیگر برای ما مرده و امیدوارم برزیل ششمین قهرمانی خود در جام جهانی را با لباس آبی برای مردم کسب کند.»

اگرچه بسیاری با احساسات ماتئوس موافق هستند، اما این پیراهن همچنان در میان دیگر هواداران فوتبال در سراسر کشور محبوب است.

جنبش سبز و زرد، از جمله گروه‌های هواداری است که عقیده دارد جام جهانی به تغییر نظر برزیلی‌ها نسبت به پیراهن زرد کمک خواهد کرد.

لوئیز کاروالیو، یکی از بنیانگذاران این گروه می‌گوید: «ما با کسانی که اصرار دارند پیراهن زرد سلسائو مرده است موافق نیستیم و بسیار ناراحتیم که می‌بینیم از آن به عنوان بهانه‌ای برای درگیری‌های سیاسی استفاده می‌شود.»

«اصلاً منطقی نیست که بگوییم پیراهن زرد نماینده این یا آن سیاستمدار است. زیرا که ایده اصلی آن دقیقا برعکس است.

وقتی تیم وارد زمین می‌شود، ما به عنوان برزیلی به خود افتخار می‌کنیم. بنابراین هر اتفاقی که در انتخابات اکتبر رخ دهد، عشق مشترک ما باید مانند همیشه باقی بماند.»

با این حال، برای برخی از حامیان بولسونارو، در دوران حکومت او این پیراهن به نمادی حتی بزرگتر از عشق به میهن تبدیل شده و جان تازه‌ای به خود گرفته است.

یکی از طرفداران بولسونارو، آدریانا مورائس دو ناسیمنتو ۴۹ ساله، به بی‌بی‌سی می‌گوید: «قبل از دولت او، هیچ حس میهن‌پرستی وجود نداشت، زیرا دولت‌های چپ پرچم ما را بر تن نمی‌کردند. خدا را شکر که رئیس جمهور ما برزیل را دوست دارد و این ارزش‌ها را برای ما حفظ کرده است.»

از نظر آدریانا، این پیراهن قبلاً فقط نماد فوتبال بود. اما اکنون نشان دهنده عشق به کشور است.

او می‌گوید: «اگر جناح چپ در انتخابات پیروز شود، پرچم یک بار دیگر ناپدید خواهد شد. آیا تا به حال پرچم برزیل را در دستان آنها دیده‌اید؟ نه. اما این اتفاق نخواهد افتاد و رئیس جمهور بولسونارو پیروز خواهد شد.»

این اولین باری است که انتخابات ریاست‌جمهوری برزیل با جام جهانی چه از نظر زمان‌بندی و چه از نظر بحث‌های اجتماعی بسیار نزدیک است.

پروفسور گامبا تورس معتقد است برزیلی‌ها باید پیراهن تیم ملی را از سیاست جدا کنند: «پیراهن تیم ملی فقط یک پیراهن است. البته که معانی و ارزش خود را دارد، اما در نهایت نشان دهنده یک دولت خاص نیست. دولت‌ها می‌آیند و می‌روند، اما کشور و تیم ملی ما همیشه هستند.»