آیا افغانستان برای سرمایه گذاری کشور مناسبی است؟

سرمایه گذاران این روزها در افغانستان بسیار محتاط شده‌اند. حتی مقامات دولتی تایید می‌کنند که سرمایه گذاران هر روزه پولهای شان را به خارج از این کشور انتقال می‌دهند.

این‌ها همه نتایج نگرانی است که وضعیت سیاسی و امنیتی جاری در افغانستان به وجود آورده است.

حالا مسئولان امور اقتصادی در افغانستان تلاش می‌کنند تا از این نگرانی به عنوان ابزار فشار بر مقامات بلند پایه دولتی استفاده کرده و سهولت‌هایی را برای جذب سرمایه های جدید در این کشور فراهم سازند.

سالهای فرار سرمایه یا جذب سرمایه

در یازده سال گذشته، چرخ اقتصاد افغانستان گاه با سرعت و گاه با کندی چرخید. اما بخش اعظم مصارف دولت و اکثر فعالیت‌های اقتصادی در این کشور متکی به کمک‌های خارجی بود.

اکنون با نزدیک شدن زمان خروج خارجی ها از افغانستان، زنگ خطر کاهش این کمک ها به صدا در آمده است.

عمر زاخیلوال وزیر مالیه/دارایی افغانستان می‌گوید که دولت افغانستان پس از پایان کمک‌های جهانی، باید متکی به عواید داخلی و استفاده از فرصت های اقتصادی باشد و این تنها راه برای خودکفایی است.

او می‌گوید که دولت افغانستان سال گذشته در نشست توکیو سندی را به نام "به سوی خودکفایی" به جامعه جهانی پیشنهاد کرد که محور این طرح، فعالیت‌های اقتصادی بخش خصوصی است.

او به تبلیغات در مورد خراب شدن وضعیت این کشور در سال ۲۰۱۴ اشاره کرده و می‌گوید: "هرچند این ها تبلیغات است و مبنی بر حقایق نیست اما تاثیرات خود را بر اذهان مردم و سرمایه گذاران داشته است. حالا سرمایه گذاران کمی محتاط تر شده اند و این تاثیر خوبی بر اقتصاد و روحیه مردم ندارد."

وزیر مالیه افغانستان گفت که برای رفع این نگرانی‌ها و برای تطبیق طرح به سوی خودکفایی، سیاست تشویقی برای سرمایه گذاران خصوصی ترتیب شده است.

این طرح به تازگی از سوی شورای وزیران تصویب شد و اکنون لازم الاجرا است.

هدف از این طرح، فراهم آوری سهولت برای سرمایه گذاران و جذب سرمایه و جلوگیری از فرار آن خوانده شده است.

فرصت‌های طلایی سرمایه گذاری در افغانستان

بسته تشویقی دولت افغانستان برای کسانی است که بخواهند در دو و نیم سال آینده در این کشور سرمایه گذاری کنند.

آقای زاخیلوال می‌گوید: "این بسته تشویقی برای سرمایه گذارانی است که جرات می‌کنند و در این دو و نیم سال در افغانستان سرمایه گذاری می‌کنند."

بسته تشویقی دولت افغانستان برای سرمایه گذاری مشخصا در پنج بخش صنعت، ساختمان، توسعه صادرات، زراعت و معادن متمرکز شده است.

گنج‌های پنهان

دولت افغانستان در رشد درآمد این کشور، بیشتر به معادن چشم دوخته است.

هزار و چهارصد محل در افغانستان به عنوان مناطقی که معادن و منابع طبیعی در آنها وجود دارد، نشانی شده اند.

یک گروه مشترک کارشناسان وزارت دفاع آمریکا و اداره زمین شناسی آمریکا برآورد کرده اند که ذخایر زیرزمینی مس، آهن، نیوبیوم، لیتیوم و طلا در افغانستان، بیشتر از یک هزار میلیارد دلار ارزش دارد.

هرچند سرمایه گذاری هایی در بخش معادن افغانستان صورت گرفته اما هنوز هم آنقدر چشمگیر نبوده است.

مقامات اداره حمایت از سرمایه گذاری در افغانستان (آیسا) اعلام کرده اند که شروع کار روی استخراج معادن افغانستان سرمایه گذاری ها را در این کشور چند برابر خواهد کرد.

در یازده سال گذشته حدود هشت میلیارد دلار در افغانستان سرمایه گذاری شده است.

افغانستان یک کشور زراعتی است و اکثر جمعیت آن زراعت پیشه و دامدار هستند اما در یازده سال گذشته تنها پنج درصد سرمایه گذاری‌ها در بخش زراعت بوده است.

بازدهی طویل المدت سرمایه گذاری دراین عرصه، دلیل مهم این سرمایه گذاری اندک خوانده می‌شود. تولید در این بخش نیز در سالهای اخیر سیر نزولی داشته است.

اما در بخش ساختمانی در این کشور، سرمایه گذاری‌های بیشتری شده است.

مقامات دولتی می‌گویند که جریان کار در عرصه ساختمانی مستقیما بر روحیه مردم و سایر سرمایه گذاران اثر دارد و توقف سرمایه گذاری در این عرصه، برای بسیاری ها به معنای توقف سرمایه گذاری های دیگر است.

اداره آیسا اعلام کرده که حدود چهارده درصد تمام سرمایه گذاری‌ها در افغانستان در این بخش صورت گرفته است.

صادرات و صنعت افغانستان

میوه خشک و تازه، قالین، گیاهان طبی، سنگ‌های قیمتی و صنایع دستی از مهم‌ترین اقلام صادراتی افغانستان به حساب می آیند.

هر چند در چند سال نخست پس از سقوط حاکمیت طالبان، صادرات افغانستان در حال افزایش بود، اما از چهارسال پیش به این سو، صادرات این کشور رو به کاهش است.

محمد قربان حقجو رئیس هیات عامل اتاق تجارت و صنایع افغانستان می‌گوید که افغانستان بین سال‌های ۱۳۸۱ تا ۱۳۹۰ حدود سه و نیم میلیارد دلار صادارت و حدود ۳۳ میلیارد دلار واردات داشته است. اکنون تنها حدود شش درصد تمام تجارت این کشور را صادرات تشکیل می‌دهد.

افغانستان یک کشور مصرفی است و تولیدات داخلی آن در بسیاری از موارد نیازمندی داخلی آن را نیز تامین نمی‌کند. اداره آیسا نیز می‌گوید که از مجموع سرمایه گذاری ها در این کشور تنها ۱۴ درصد آن در بخش صنعت بوده است.

بر اساس معلومات عبدالجبار صافی رئیس اتحادیه صنعت کاران افغانستان، اکنون بیش از ۱۲۰۰ کارخانه در افغانستان فعال هستند اما همه ساله در کنار آغاز کار کارخانه های جدید، شماری دیگر کارشان متوقف می‌شود.

اکنون دولت افغانستان تلاش دارد با ارائه بسته تشویقی و حل مشکلات موجود، سرمایه گذاری را در این پنج بخش افزایش دهد.

حدود نیمی از سرمایه گذاری ها در افغانستان در بخش خدمات صورت گرفته که اکنون به طور مستقیم شامل این بسته نمی‌شود.

'سیاست جدید، مفید اما غیر منصفانه'

در سال ۲۰۱۲ میلادی در افغانستان حدود ۶۰۰ میلیون دلار سرمایه گذاری شده که در مقایسه به سال گذشته آن ۲۶ درصد افزایش را نشان می‌دهد.

اما سرمایه گذاری در این کشور در سال های پیش از این سیر نزولی را آغاز کرده بود. در یازده سال گذشته بیشترین سرمایه گذاری در این کشور بیش از یک میلیارد دلار در سال هم رسیده بود.

شماری از سرمایه گذاران در افغانستان هرچند بسته تشویقی دولت را گام نیک پنداشته و استقبال می‌کنند اما ناراضی اند که این بسته شامل حال سرمایه گذارانی که در حال حاضر در افغانستان سرمایه گذاری کرده و چند سال هم کار کرده اند، نمی شود. از نظر آنها تنها امتیاز قائل شدن برای کسانی که در سه سال آینده سرمایه گذاری کنند، منصفانه نیست و باید کسانی که قبل از این سرمایه گذاری کرده اند نیز تشویق و حمایت شوند.

وزیر مالیه می‌گوید که از امتیازات این بسته از مواردی چون حمایت های تعرفه ای، قیمت ارزان برق، قرضه برای توسعه تجارت، امتیازات واردات مواد خام و ماشین آلات تولیدی و کاهش مالیات بر عایدات، سرمایه گذاران قدیمی نیز بهره مند می‌شوند.

اما بازرگانان افغان به عملی شدن این طرح زیاد خوشبین نیستند زیرا پیش از این نیز وعده های مقامات دولتی در حمایت از آنها به درستی عملی نشده است.

رئیس اتحادیه صنعتکاران افغانستان می‌گوید: "این موضوع هم یک ماه، دو ماه در مطبوعات گرم خواهد بود اما عملی نخواهد شد و فراموش می‌شود."