راه آهن شمال؛ خطی بسوی امید و آینده افغانستان

این روزها بحثی که بیش از همه توجه مردم افغانستان را به خود معطوف کرده، سرنوشت افغانستان بعد از سال ۲۰۱۴ است و اینکه سیاست و اقتصاد افغانستان به کدام سو خواهد رفت؟

افغانستان چگونه خواهد توانست با امکانات و بودجه محدود، مصارف هنگفت امنیتی، دفاعی، زیربنایی، بهداشتی و خدماتی خود را فراهم کند؟

آیا افغانستان بالاخره قادر خواهد شد تا از سرحدات و تمامیت ارضی خود به حیث یک کشور مستقل بدون اتکا به کمک های نظامی جهان دفاع کند؟

این سوالات اذهان مردم را در داخل و خارج افغانستان فراگرفته است.

رسانه های داخلی و خارجی بیشتر برنامه‌های تحلیلی خود را به ارائه نمای منفی و وضعیت انتظار پیش از بحران در افغانستان اختصاص داده اند.

اما پیوسته می‌بینیم که پخش یک خبر مثبت و امیدوارکننده در مورد افغانستان به سرعت در شبکه‌های اجتماعی اینترنیت مانند فیس بوک هزارها بیننده و طرفدار پیدا می‌کند.

این نشان می‌دهد که تا چه اندازه مردم افغانستان نیازمند امید به آینده هستند.

یکی از روزنه‌های امید افغانستان و مردم این کشور، به آینده روشنتر و توسعه پایدار، استفاده موثر از موقعیت استراتژیک جغرافیایی این کشور به عنوان شاهراه ترانزیتی بین آسیای مرکزی، جنوبی و جنوب شرق آسیا است که سال‌ها است این مسیر مسدود بوده است.

تفاهمنامه همکاری‌های ترانسپورتی

خبر امیدوار کننده در این زمینه امضای تازه ترین تفاهمنامه همکاری های اقتصادی و ترانسپورتی سه جانبه بین تاجیکستان ـ افغانستان ـ ترکمنستان است.

بر اساس یکی از مواد این تفاهمنامه، سه کشور برای احداث خط راه آهن که این کشورها را با هم وصل کند، توافق کردند.

کار عملی ساختن این راه آهن روز پنجم ژوئن از سوی روسای جمهوری افغانستان، ترکمنستان و تاجیکستان در آتامیرات ترکمنستان افتتاح شد.

این خط اتصالاتی راه آهن، از آتامیرات و امام نظر ترکمنستان شروع شده و با گذر از بندر آقینه، شهرهای اندخوی ـ شبرغان ـ مزار شریف ـ خلم ـ کندز و شیرخان بندر افغانستان به شبکه خطوط آهن تاجیکستان وصل خواهد شد.

طول مجموعی این مسیر بیش از ۵۹۰ کیلومتر خواهد بود که در حدود ۴۰۰ کیلومتر آن از خاک افغانستان عبور می‌کند. البته در افغانستان هم مطالعات امکان سنجی و فنی بر بخشی از مسیر اصلی این خط جریان دارد و کار ساختن آن پس از تکمیل این مطالعات آغاز خواهد شد.

بخشی از هزینه مالی ساختمان این راه آهن را بانک توسعه آسیایی به عهده خواهد گرفت.

راه بدیل

این بهترین نمونه از میزان تاثیر موقعیت افغانستان در توسعه و رشد تجارت و اقتصاد در منطقه است.

مزایای اقتصادی این خط برای هر سه کشور، چشمگیر و ملموس است.

در حال حاضر کشور های تاجیکستان و ترکمنستان با وجود نیاز شدید به مسیر کوتاه ترانزیتی، با در نظر داشت روابط شان با ازبکستان، مجبور اند کالاهای تجاری را از طریق شبکه راه آهن روسیه انتقال دهند، که این خود امری است زمان گیر و پرهزینه.

اما مسیر پیشنهاد شده ای که از خاک افغانستان می گذرد از یک طرف بدیل مناسب و کم هزینه ای برای اتصال ترکمنستان و تاجیکستان است و از طرف دیگر درآمد خوبی را نصیب افغانستان خواهد کرد.

درآمد و اشتغالزایی

برآورد می شود که سالانه در حدود صد میلیون دلار حق ترانزیت از راه آهن نصیب افغانستان شود که این سرمایه می تواند در توسعه سریع راه آهن افغانستان به مصرف برسد.

از جانب، دیگر در نتیجه احداث این خط مواصلاتی راه آهن صد ها شغل برای مردم هر سه کشور ایجاد خواهد شد که خود گامی است در عرصه فقر زدایی، مبارزه با مواد مخدر و بالاخره توسعه اقتصادی افغانستان همسایه‌هایش.

تاجران افغان با استفاده از این مسیر می توانند با هزینه بسیار کم به بازار های قزاقستان، روسیه و اروپا دست پیدا کنند.

توسعه شبکه راه آهن در افغانستان

تجربه نشان داده است که برنامه‌ریزی، احداث، بهره برداری، مراقبت و نگهداری شبکه خطوط آهن در مقایسه با جاده‌ها بسیار اقتصادی تر است.

البته باید گفت که نظام و شبکه راه آهن نیاز به قوانین و پیش زمینه هایی در عرصه راهبرد های توسعه‌ای، ایمنی و بهره برداری دارد.

دولت افغانستان با تشخیص این نیازها، ایجاد اداره راه آهن افغانستان را در ماه نوامبر ۲۰۱۲ از طریق شورای وزیران تصویب کرد. این اداره مسئولیت تدوین و ترتیب تمام قوانین و مقررات مربوط به خطوط راه آهن افغانستان را در کنار پیشبرد دیگر امور مربوط به راه آهن به دوش دارد.

انتظار می‌رود که شبکه نوایجاد راه آهن افغانستان نه تنها برای رشد اقتصاد داخل این کشور بلکه در رشد اقتصاد منطقه و ایجاد دهلیزهای عبور و انتقال منابع طبیعی در داخل و خارج افغانستان نیز نقش موثر ایفا کند.

به همین دلیل٬ تاسیس و توسعه راه آهن افغانستان را سازمان های چون سازمان همکاری های اقتصادی (ECO)٬ سازمان همکاری های اقتصادی منطقه‌ای آسیای مرکزی (CAREC)، اتحادیه همکاری های منطقه‌ای آسیای جنوبی (SARC) و همچنین گروپ هشت (G۸) نیز حمایت می‌کند.

حمایت این نهادها نشاندهنده آن است که این پروژه اجرایی خواهد شد و افغانستان یک گام بلند به پیش خواهد گذاشت.