تعداد پناهجویان افغان چند نفر است و مقصد آنها کجاست؟

امروز حدود سه میلیون افغان، در کشورهای مختلف جهان پناهنده یا پناهجو هستند. حدود سه میلیون نفر هم از خانه خود رانده شده و در مکانی دیگر در آن کشور زندگی می‌کنند. یعنی شرایط افغانستان باعث شده که حدود شش میلیون نفر، معادل حدود ۱۶ درصد از جمعیت این کشور، به نوعی، در داخل یا خارج کشور پناهنده باشند. این تصویر کلی، بخشی از جدیدترین برآورد کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد از وضعیت پناهجویان در جهان است.

افغانستان از چهار دهه پیش، بعد از ورود نیروهای شوروی به خاکش و آغار جنگی فرسایشی، جزو کشورهایی بوده که شهروندانش به صورت گسترده به کشورهای دیگر پناه برده‌اند. در پایان سال ۲۰۱۹ میلادی (زمستان ۱۳۹۸) حدود ۲۵۱ هزار افغان در کشورهای جهان درخواست پناهندگی کرده بودند. همچنین در این سال، شمار افغان‌هایی که در سراسر جهان وضعیت پناهندگی داشته‌اند، دو میلیون و ۷۰۰ هزار نفر برآورد شده است. این آمار فقط مربوط به موارد جدید نیست و شامل افرادی هم می‌شود که در سال‌های قبل پناهنده شده یا درخواست پناهندگی داده‌اند و هنوز این وضعیت را دارند.

البته این آمار تنها شامل پناهجویانی می‌شود که نام خود را در دفاتر سازمان ملل متحد یا نزد مقامات کشورهای میزبان ثبت کرده‌اند. افرادی که بدون ثبت مشخصات خود در این کشورها بوده‌اند در این آمار نیامده‌اند. همچنین این آمار شامل افرادی نمی‌شود که با ویزای کار یا دلایل دیگر از افغانستان مهاجرت کرده‌اند، یا آنکه در راه پناه بردن به مقصدی دیگر بوده‌اند.

بیشتر بخوانید:

پناهجویان بسته به قوانین کشور میزبان، ممکن است بتوانند بعد از مدتی شهروند این کشورها شوند و از این آمار خارج شوند. البته این قوانین معمولا در کشورهای توسعه یافته وجود دارد و کشورهایی که میزبان بیشترین تعداد پناهجویان افغان هستند، مانند ایران، این حق را برای پناهجویان قایل نیستند. نمودار زیر وضعیت کلی پناهجویان افغان را در پایان سال ۲۰۱۹ میلادی نشان می‌دهد. آمارهایی که می‌بینید، مربوط به موارد جدید پناهندگی یا پناهجویان جدید نیست، بلکه تعداد این افراد در هر سال را نشان می‌دهد.

شمار پناهجویان افغان در سال‌های اخیر چه تغییری کرده است؟

آمارهای سازمان ملل متحد نشان می‌دهد که جنگ داخلی افغانستان بعد از ورود شوروی به خاک این کشور، شروع دورانی طولانی از بی‌ثباتی و ناامنی است که موج خروج پناهجوایان را در پی دارد. در اواخر دهه ۱۳۶۰ شمار کل پناهجویان افغان در کشورهای جهان به بیش از شش میلیون نفر رسیده بود. با پایان جنگ، بسیاری از پناهجویان به کشور خود بازگشتند، اما همچنان در سال‌های بعد به طور متوسط حدود سه میلیون پناهجوی افغان، در کشورهای دیگر حضور داشته‌اند. بخشی از این افراد که به کشورهای توسعه یافته رسیده بودند، بعد از مدتی شهروند آن کشورها شدند و پناهجویان جدید جای آنان را در آمارها گرفته‌اند. اما کسانی که به کشورهای همسایه پناه برده‌اند همچنان به عنوان پناهنده حساب می‌شوند.

توضیح مجدد اینکه آمار هر سال مربوط به شمار کل پناهجویان و پناهندگان است و تنها مربوط به پناهجویان جدید نمی‌شود.

با محاسبه درصد پناهجویان از کل جمعیت افغانستان در چهار دهه گذشته، تصویری روشن‌تر از شرایط موجود به دست می‌آید، در این نمودار البته افرادی که در داخل کشور از خانه خود رانده شده‌اند هم در نظر گرفته شده‌اند.

پناهجویان افغان به کدام کشورها می‌روند؟

با آغاز جنگ داخلی در افغانستان، ایران و پاکستان مقصد‌های اصلی پناهجویان افغان بوده‌اند اما در سال‌های اخیر شمار پناهجویان در کشورهای اروپایی بیشتر شده است. نمودار زیر این روند را نشان می‌دهد. در پایان سال ۲۰۱۹ میلادی (زمستان ۱۳۹۸) حدود نیمی از پناهجویان و پناهندگان افغان در پاکستان بوده‌اند، ایران میزبان حدود یک سوم یا حدود ۹۵۰ هزار پناهجوی بوده و حدود ۶۰۰ هزار پناهجو هم در کشورهای دیگر جهان حضور داشته‌اند.

اگر ایران و پاکستان را کنار بگذاریم، حدود ۷۰ درصد پناهجویانی که به این دو کشور همسایه پناه نبرده‌اند، به شش کشور اروپایی (از جمله ترکیه) رفته‌اند. آلمان میزبان ۱۸۸ هزار پناهجوی افغان است.

ترکیه که معمولا مکانی برای ثبت در خواست پناهندگی در دفاتر سازمان ملل است، بعد از آلمان دومین پناهگاه بزرگ پناهجویان افعان است. آمار این پناهجویان در پایان سال ۲۰۱۹ میلادی ۱۱۸ هزار نفر بوده است. اتریش، یونان و سوئد میربانان اصلی دیگر پناهجویان افغان در اروپا هستند.