اولویت‌‌های بودجه ۱۳۹۹ افغانستان؛ آب رودخانه پنجشیر به کابل منتقل خواهد شد؟

اخیراً اعتراض‌ها به بودجه سال ۱۳۹۹ افغانستان خبرساز شد. هفته گذشته مردم ولایت غور در مرکز افغانستان بودجه توسعه‌ای ولایت‌شان را "ناعادلانه" خواندند و در اعتراض تمام اداره‌های دولتی را بستند. اشرف غنی، رئیس جمهوری افغانستان برای پایان دادن به اعتراض باشندگان غور، به ساخت جاده و تامین انرژی برق در ولایت غور تن داد.

اما پرسش اساسی این است که بودجه افغانستان چگونه برنامه‌های کاهش فقر و پروژه‌های زیربنایی را با توجه به کاهش کمک‌های بین‌المللی تامین خواهد کرد؟

وزارت مالیه/دارایی افغانستان در سند بودجه سال ۱۳۹۹ آورده که این بودجه نه برای رفع نیازمندی‌های مردم، بلکه براساس امکانات مالی و اولویت حکومت تهیه شده است.

دولت افغانستان می‌گوید امکانات مالی دولت محدود است و تلاش شده که نیازمندی‌های کشور اولویت‌بندی شود. اما اذعان داشته که نیازمندی‌ها و تقاضا از دولت افغانستان "نامحدود" است و این روند دولت را واداشته که به سمت "اولویت‌بندی موثر و هدفمند ساختن بودجه" گام بردارد.

وزارت مالیه افغانستان در سال‌های اخیر از برنامه‌ها برای افزایش درآمد داخلی سخن گفته است. درآمد از منابع داخلی در سال ۲۰۱۹ میلادی، ۲۰۸ میلیارد افغانی (۲.۷ میلیارد دلار) بود.

در سال ۲۰۲۰ میزان درآمد دولت فقط ۲۰۹ میلیارد افغانی پیش‌بینی شده است. افزایش درآمد افغانستان به اندازه‌ای نیست که میزان کاهش کمک‌های بین‌المللی را جبران کند.

در سند بودجه آمده که درباره کمک‌های بین‌المللی تا پایان سال ۱۳۹۹ تصویر واضح وجود دارد. ولی بعد از آن به نشست کمک‌کنندگان بین‌المللی در اکتبر سال ۲۰۲۰ بستگی دارد.

در این سند ابراز نگرانی شده که وضعیت سیاسی و ابهام گفتگوهای صلح باعث شده که دورنمای سقف کمک‌ها روشن نباشد.

کاهش یا قطع کمک‌های دولت افغانستان را در شرایط دشوار قرار داده است. به همین دلیل در سند بودجه میزان کمک‌های بین‌المللی بعد از سال جاری شمسی، صفر پیش بینی شده است.

وزارت مالیه افغانستان تاکید کرده که باید اقدام‌های لازم برای پر کردن این خلاء مالی و جلوگیری از بحران بودجه صورت بگیرد.

افغانستان از جمله کشورهایی است که بیش از ۵۰ درصد مردم زیر خط فقر زندگی می‌کنند.

۶۷ درصد بودجه برای مصارف اداری

در سند بودجه، کل بودجه ملی افغانستان در سال ۱۳۹۹ شمسی ۴۲۸ میلیارد افغانی (۵.۵ میلیارد دلار) است.

۲۸۹ میلیارد افغانی ( ۳.۷ میلیارد دلار) بودجه عادی است که به منظور تامین مصارف جاری حکومت مانند؛ پرداخت حقوق کارمندان مورد استفاده قرار می‌گیرد که حدود ٦٧ درصد کل بودجه افغانستان را تشکیل می‌دهد.

بودجه توسعه‌ای سال ۱۳۹۹ حدود ۱۳۹ میلیارد افغانی (۱.۸ میلیارد دلار) است که برای پروژه‌های عمرانی، زیربناها و کاهش فقر هزینه می‌شود.

توجه بودجه به مشکل کمبود آب کابل

در سند بودجه سال ۱۳۹۹ افغانستان تنها ۱۷ پروژه جدید به ارزش ۲.۶ میلیارد افغانی (۳۴ میلیون دلار) اعلام شده ‌است.

در سند بودجه، سه طرح مهم آبرسانی برای شهر کابل به ارزش یک میلیارد افغانی (۱۵ میلیون دلار) دیده می‌شود که برای انتقال آب رودخانه پنجشیر به شهر کابل، تجهیزات سد شاه توت (للندر) و پروژه تغذیه آب زیرزمینی شهر کابل در نظر گرفته شده است.

کاهش آبهای زیرزمینی در کابل و همچنین کمبود آب آشامیدنی در تابستان‌ به یک مشکل جدی پایتخت افغانستان بدل شده است.

براساس آمار وزارت انرژی و آب افغانستان، سالانه ۲۹ میلیون مترمکعب آب باران وارد ذخایر زیرزمینی کابل می‌شود ولی مصرف شهروندان کابل ۳۲ میلیون مترمکعب است. این کمبود زنگ خطر را برای شهروندان کابل به صدا در آورده است.

هند وعده ساخت سد ۳۰۰ میلیون دلاری شاه توت (للندر) را در غرب پایتخت افغانستان داده است. برخی هزینه‌های ساخت آن در سند بودجه ۱۳۹۹ نیز منعکس شده ‌است. این سد ظرفیت ذخیره ۱۴۶ میلیون مترمکعب آب را خواهد داشت. آب آشامیدنی برای بیش از دومیلیون نفر را تامین خواهد کرد.

چه برنامه‌هایی اولویت دارند؟

در این سند دولت به ۱۰ برنامه ملی اولویت داده شده و تمام پروژه اقتصادی در زیر چتر این برنامه‌ها آمده: میثاق شهروندی، توانمندسازی اقتصادی زنان، زیربناها، اصلاحات عدلی و قضایی، توسعه زراعت، توسعه شهری، توسعه بخش خصوصی، معدن و صنایع استخراجی، حکومت‌داری مؤثر و توسعه منابع بشری است.

مالیات افزایش می‌یابد

بودجه توسعه‌ای افغانستان در ۱۸ سال گذشته به طور کامل توسط کمک‌های بین‌المللی تامین شده است. حتی بودجه عادی به‌شدت وابسته به کمک خارجی بوده است.

میزان کمک‌های خارجی سال به سال کاهش یافته و نگرانی از این روند در بودجه سال جاری افغانستان کاملا مشهود است.

در بودجه سال ۱۳۹۹ خورشیدی، ۲۰۹ میلیارد افغانی از درآمد داخلی و ۲۰۷ میلیارد افغانی نیز از کمک‌های بین‌المللی تامین خواهد شد که ۴۸ درصد از کل بودجه توسط کمک‌های بین‌المللی تامین شده است

کسر بودجه و رشد اقتصادی

بودجه امسال حدود ١٢.٣ میلیارد افغانی (۴۲ میلیون دلار) کسر بودجه دارد. وزارت مالیه افغانستان می‎گوید این میزان کسر بودجه "قابل مدیریت است".

در سند بودجه توضیح داده شده که با افزایش کمک‌های بین‌المللی و افزایش درآمد داخلی، کسر بودجه کمتر خواهد شد.

وزارت مالیه رشد اقتصادی افغانستان را در سال ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸ خورشیدی به ترتیب ۲.۷ درصد و ۲.۹ درصد اعلام کرده است.

وزارت مالیه افغانستان پیش‌بینی کرده که در سال ۱۳۹۹ رشد اقتصادی به ۳.۴ درصد برسد.

بیشترین بودجه کجا مصرف می‌شود؟

در سند جدید بودجه آمده که بخش امنیتی ۱۰۴ میلیارد افغانی (۱.۸ میلیارد دلار) در صدر و ۲۴ درصد کل بودجه افغانستان به خود اختصاص داده است.

امور اقتصادی ۷۵ میلیارد افغانی (حدود یک میلیارد دلار) که ۱۸ درصد کل بودجه است.

هزینه‌های مصونیت و نظم عمومی بالغ بر ۶۴ میلیارد افغانی که ۱۵ درصد است.

برای توسعه آموزش و صحت عامه در بودجه سال جاری ۶۲ میلیارد افغانی اختصاص داده که ۱۵درصد از کل بودجه توسعه‌ای است.