کمیسیون شکایت‌های انتخابات افغانستان چه کارکردها و صلاحیت‌هایی دارد؟

روز گذشته (یکشنبه، ۱ جدی/دی) نتایج ابتدایی انتخابات ریاست جمهوری افغانستان اعلام شد. بنا بر این نتایج، محمد اشرف غنی، رئیس‌جمهوری کنونی و عبدالله عبدالله، رئیس اجرایی دولت وحدت ملی به ترتیب بیشترین آرا را به دست آورده‌اند.

نامزدان از امروز (دوشنبه، ۲ جدی/دی) برای سه روز مهلت دارند تا شکایت‌ها را درج این کمیسیون کنند. براساس تقویم انتخابات، کمیسیون شکایت‌ها باید ظرف دو هفته به این شکایت‌ها رسیدگی کند. این روند ممکن است بیشتر از این طول بکشد.

آقای عبدالله مهم‌ترین شاکی این انتخابات است و تیم انتخاباتی او امروز اعلام کرد که چهارهزار مورد شکایت به این کمیسیون درج کرده است.

در این مطلب به کارکرد، صلاحیت‌ها و معرفی اعضای کمیسیون شکایت‌های انتخابات که به عنوان "دادگاه انتخاباتی" خوانده شده، پرداخته شده است.

کمیسیون شکایت‌های انتخابات افغانستان، برای اولین بار در سال ۱۳۸۴ خورشیدی به منظور رسیدگی به شکایات انتخابات پارلمانی و شوراهای ولایتی، به عنوان یک نهاد موقت ایجاد شد.

این کمیسیون در سال ۱۳۸۸ و ۱۳۸۹ به منظور رسیدگی به شکایات انتخابات ریاست جمهوری افغانستان و شوراهای ولایتی و انتخابات ولسی جرگه این کشور به طور موقت و مستقل شکل گرفت.

قبل از تصویب قانون تشکیل، وظایف و صلاحیت‌های انتخاباتی در سال ۱۳۹۲ کمیسیون شکایات انتخاباتی به شکل موقت و مستقل ایجاد شد و پس از پایان روند رسیدگی به شکایات انتخاباتی ملغی شد.

بعد از توشیح قانون انتخابات و قانون تشکیل، وظایف و صلاحیت‌های کمیسیون انتخابات و کمیسیون شکایات انتخاباتی در سال ۱۳۹۲ خورشیدی، توسط رئیس جمهور، کمیسیون فعلی شکایات انتخاباتی، به عنوان یک نهاد مستقل و دایمی به منظور رسیدگی به اعتراضات و شکایات انتخاباتی ایجاد شد.

صلاحیت‌ها

کمیسیون شکایات انتخاباتی مطابق ماده ۳۰ قانون انتخابات صلاحیت رسیدگی به موارد اعتراضی بر فهرست نامزدان، رای دهندگان و شرایط نامزدانی که در جریان انتخابات مطرح می‌شوند را دارد.

همچنین رسیدگی به شکایات ناشی از تخلفات انتخاباتی و شناسایی جرایم انتخاباتی و ارجاع آن به ارگان‌های عدلی و قضای از دیگر صلاحیت‌های این نهاد گفته شده است.

وضع جریمه‌های نقدی حسب احوال مطابق احکام قانون انتخابات و صدور دستور در مورد شمارش مجدد آرا در مراکز رای‌دهی مشخص، قبل از اعلام نتایج انتخابات.

بی اعتبار شناختن اوراق رای دهی فاقد شرایط لازم و حذف نامزدان به اساس دلایل موجه مطابق قانون از دیگر صلاحیت‌های این نهاد شناخته می‌شود.

کارکردها

این نهاد در سال ۲۰۰۹ میلادی و پس از برگزاری دور اول انتخابات ریاست جمهوری افغانستان با بررسی ادعاهای تقلب و ابطال بخشی از آرای این روند، انتخابات را به دور دوم کشاند.

در آن زمان یک گروه نظارت کننده بر انتخابات افغانستان گفت که در نتیجه رسیدگی به ادعاهای تقلب در انتخابات ریاست جمهوری، یک چهارم آرای مربوط به آقای کرزی یکی از دو نامزد پیشتاز باطل اعلام شده است.

حامد کرزی براساس نتیجه ابتدایی انتخابات، حدود پنجاه و پنج درصد کل آرا را به دست آورده بود و از نزدیک‌ترین رقیب انتخاباتی خود - عبدالله عبدالله - که حدود بیست و هشت درصد رای داشت، پیشی گرفته بود. اما ابطال بخشی از آرا، آرای مجموعی حامد کرزی را زیر پنجاه درصد برد و به این اساس، انتخابات میان آقای کرزی و عبدالله به دور دوم رفت.

همچنین این کمیسیون پس از انتخابات پارلمانی سال ۲۰۰۹ اعلام کرد که پرونده بیش از چهارصد نامزد متهم به تقلب را به دادستانی کل افغانستان فرستاده است.

اعضای کنونی این کمیسیون چه کسانی اند؟

زهره بیان شینواری

برای مدت پنج سال به عنوان عضو و رئیس کمیسیون شکایت‌های انتخاباتی افغانستان معرفی شده است. او متولد ولایت پروان در شمال کابل است. خانم شینواری دانش آموخته رشته حقوق است و از طرف حزب صلح ملی برای این سمت معرفی شده بود.

محمد قاسم الیاسی

برای مدت پنج سال به عنوان عضو کمیسیون شکایت‌های انتخاباتی افغانستان تعیین شده است. آقای الیاسی متولد ولایت غزنی و در رشته فلسفه دکترا دارد. او از طرف حزب حرکت اسلامی افغانستان به این سمت نامزد شده بود. آقای الیاسی در کابل استاد دانشگاه است و در انتخابات پارلمانی امسال نیز شرکت کرده بود، اما در فهرست ابتدایی برندگان نامش دیده نمی‌شود.

دین محمد عظیمی

برای مدت پنج سال به عنوان عضو کمیسیون شکایت‌های انتخاباتی معرفی شده است. آقای عظیمی از ولایت غور و کارشناسی ارشد خود را در رشته جزا و جرم‌شناسی گرفته است. او از طرف حزب جمعیت برای احراز این سمت نامزد شده بود. او قبل از این عضویت در مجلس نمایندگان افغانستان را نیز در کارنامه دارد.

سید قطب الدین رویدار

برای مدت سه سال به عنوان عضو کمیسیون شکایت‌های انتخاباتی معرفی شده است. آقای رویدار دانش آموخته رشته شرعیات است و از طرف حزب حرکت مردم افغانستان به این سمت نامزد شده بود. او در انتخابات پارلمانی گذشته از حوزه کابل نامزد بود که در فهرست ابتدایی برندگان کابل راه نیافت.

محمد یونس طغرا

برای مدت سه سال به عضویت کمیسیون شکایات انتخاباتی افغانستان معرفی شده و از ولایت فاریاب در شمال افغانستان است. او دانش آموخته رشته مدیریت است و از طرف حزب جنبش ملی اسلامی افغانستان برای احراز این سمت معرفی شد. او در انتخابات پارلمانی گذشته نامزد بود اما در فهرست ابتدایی برندگان نتوانست راه یابد.

رئیس دبیرخانه کمیسیون شکایات

چمن‌شاه اعتمادی، به عنوان رئیس دبیرخانه کمیسیون شکایات انتخابات افغانستان معرفی شده، او از ولایت غزنی و دانش آموخته علوم دینی است. او از طرف حزب وحدت اسلامی افغانستان به این سمت نامزد شده بود. آقای اعتمادی قبل از این نماینده مردم غزنی در مجلس نمایندگان بود.