ثروت مقام‌های افغان؛ کسانی که حساب می‌دهند و آن‌ها که نمی‌دهند

در کابل، پایتخت افغانستان سوار تاکسی شدم. گل احمد (اسم مستعار) راننده تاکسی در نزدیکی یکی از ده‌ها ساختمان چندین طبقه با ارزش چندین میلیون دلاری زندگی می‌کند.

ساختمان‌هایی که درهفده سال گذشته قارچ گونه در هرگوشه این شهر روییده و سیمای شهر را تغییر داده‌است.

در کنار چنین ساختمان‌هایی کسانی مثل گل احمد چهل سال است در خانه‌های گِلی زندگی می‌کنند و همواره این پرسش برای شان مطرح است که صاحب این برج‌ها چه کسانی هستند و پول ساخت آنها از کجا آمده است؟

گل احمد وقتی که متوجه شد خبرنگارم، از روزگارش شکایت کرد: "من یک تشناب (توالت) نمی‌توانم بسازم. ساختن خانه با پول آبله دست بسیار مشکل است. چهل سال از عمرم گذشته و اگر چهل سال دیگر هم تاکسی‌رانی کنم خانه گلی خود را نمی‌توانم به خانه پخته (سیمانی) تبدیل کنم."

او گفت دست یافتن به خانه‌ای قیمتی و مجلل آسان نیست. مگر آن که به گفته او زمین مردم را غصب کنید. "صبح که از خانه بیرون می‌شوم تا شام چهار تا پنج صد افغانی ( ۶ الی ۷ دلار) کار می‌کنم، آنهم صرف تهیه مواد خوراکی می‌شود."

به گفته او مشخص است که ساختمان‌های بلند مربوط به مقام‌های ارشد و زورمندان است و "فکر نمی‌کنم از پول حلال اعمار (ساخته) شده باشد. مردم خرج روزانه خود را پیدا نمی توانند، اینها پول این بلند منزل را از کجا کرده‌اند؟"

برای یافتن پاسخ گل احمد و هزاران شهروند دیگر افغان به اداره ثبت و بررسی دارایی‌ مقام‌های دولت افغانستان سرزدم. ناهید ایثار، که در آمریکا تحصیل کرده، رئیس این اداره است. اداره‌ای که زیر نظر نهاد ریاست جمهوری فعالیت می‌کند.

او و حدود ۳۰ کارمندش برای مشخص کردن دارایی‌های مقام‌های ارشد دولت کنونی و سابق افغانستان آستین بالا زده‌اند.

خانم ایثار می‌گوید که درشش ماه گذشته دارایی‌های بیش از شانزده هزار مقام ارشد و پایین رتبه دولتی را ثبت کرده‌اند.

همراه او به محل نگهداری پرونده‌های دارایی‌ مقام‌های دولت افغانستان رفتم. محلی که به بی‌بی‌سی به گونه ویژه اجازه دسترسی به آنجا داده شد. پشت درها و پنجره‌های ضد گلوله، فهرست دارایی شانزده هزار مقام دولتی افغانستان خوابیده است.

چه کسانی باید دارایی خود را ثبت کنند؟

بر اساس قانون، مقام‌های عالی‌رتبه و مدیران نهادهای مستقل دولتی به همراه تمامی کارمندان امور مالی و تدارکاتی باید دارایی‌های شان را ثبت کنند.

ثبت دارایی آنان در سه مرحله انجام می‌شود: هنگام استخدام، سالی یک بار در طول دوران اشتغال و در هنگام انفصال از پست دولتی.

هدف این است که حکومت می‌خواهد بداند، کارمندان دولت در زمان خدمت چگونه کسب دارایی کرده‌اند.

خانم ایثار و همکارانش باید در امور شخصی مقام‌های دولت مداخله کنند، دارایی منقول و غیر منقول آنان و حتی جواهرات اعضای خانوده مقام‌های ارشد افغانستان را ثبت کنند.

حرف‌های گل احمد در ذهنم بود، از خانم ایثار پرسیدم آیا وزیری هست که خانه‌ای در ملکیت خود نداشته باشد؟ او کمی سکوت کرد و بعد با لبخندی گفت: "فکر نمی‌کنم."

ثبت ناشده‌ها

با ورود به محل نگهداری پرونده‌های دارایی‌، می‌خواستم بدانم که چه کسانی تاکنون تن به این کار نداده‌اند، در همان اول چشمم به جای خالی پرونده‌ نمایندگان شورای ملی (مجلس نمایندگان و سنا) افغانستان افتاد.

هنوز بیشتر از نصف اعضای هر دو مجلس دارایی‌های شان را ثبت نکرده‌اند.

ظاهر قدیر نماینده مجلس از ولایت ننگرهار که نائب رئیس مجلس در دوره قبلی بود حدود پنج سال پیش بطور علنی اعلام کرد که بیش از ۳۶۵ میلیون دلار، صدها خودرو/موتر و چند خانه دارد. او گفته بود که مصرف روزانه‌اش نیز به هزاران دلار می‌رسد.

آقای قدیر و شماری از نمایندگان دیگر تن به ثبت نام دارایی‌های خود نداده‌اند.

بی‌بی‌سی چندین بار سعی کرد دلیل این موضوع را از خود او بپرسد اما موفق نشد.

خانم ایثار از آغاز سال جاری خورشیدی چندین نامه رسمی به اعضای پارلمان افغانستان فرستاده اما "هیچ نماینده‌ای حاضر به ثبت دارایی خود نشده‌ است."

ریاست جمهوری از وزارت مالیه/دارایی خواست امتیازات نمایندگانی را که حاضر به ثبت دارایی خود نشده‌اند، قطع کند.

شمع روز خان مسجدی، سخنگوی وزارت مالیه گفت که امتیازات برخی از اعضای پارلمان که شامل حقوق، مصارف، حقوق محافظان و سایر امتیازات آنان می‌شود، قطع شده است.

از میان مقام‌های ارشد دولتی نیز گزارش شده که ژنرال عبدالرشید دوستم معاون اول رئیس جمهور دارایی خود را ثبت نکرده‌است.

نمایندگان پارلمان چه می‌گویند؟

نمایندگان پارلمان درباره دلایل ثبت نکردن دارایی‌های شان حاضر به گفتگو نمی‌شوند. نمایندگان ثروتمند و قدرتمند کمتر به پارلمان سر می‌زنند. با امان الله پیمان، نماینده ولایت بدخشان و چند عضو دیگر مجلس در هنگام خروج شان از تالار پارلمان مواجه شدم.

آقای پیمان گفت: "این خلاف قانون است. شما حق ندارید به جای مادر، پدر و فرزند تان که همه صاحب درآمد هستند بروید و دارایی آنها را ثبت کنید. در حکومتی که به گونه‌ای قانونی شکل نگرفته ثبت اموال معنی ندارد."

او معتقد است که دارایی‌های مقام‌های ارشد باید در وزارت عدلیه (دادگستری) ثبت شود، نه در نهاد ریاست جمهوی که "خود متهم به فساد است"

آقای پیمان می‌گوید: "حساب من شفاف است و هر زمانی که یک حکومت قانونی روی کار بیاید، اولین کسی خواهم بود که دارایی‌اش را به ثبت‌ می‌رساند."

فهرست افرادی که دارایی‌شان‌را ثبت نکرده‌اند در ویب سایت اداره ثبت و بررسی دارایی‌ها منتشر شده است. نام افراد مهمی همانند محمد سالم ایزدیار، معاون نخست مجلس سنا هم در این فهرست است. در دهلیز پارلمان از او پرسیدم که چرا هنوز ثبت دارایی نکرده؟

او گفت: "این فهرست اشتباه است. من دارایی خود را حدود دو هفته پیش ثبت کرده‌ام."

در هشت سال گذشته چندین بار موضوع ثبت دارایی مقامات در مجلس مطرح شده، اما بسیاری از نمایندگان آنرا نادیده گرفتند.

بکتاش سیاووش، نماینده کابل در مجلس می‌گوید: "ریگی در کفش کسی شاید باشد که از محاسبه می‌ترسد."

اطلاعاتی که در سایت اینترنتی اداره ثبت دارایی‌ها درج شده در مواردی با واقعیت‌های موجود چندان سازگار نیست.

یکی از اتهام‌ها این است که شماری از وزیران و زورمندان دوره حکومت حامد کرزی، رئیس جمهور پیشین، زمین‌هایی در محله شیرپور کابل را غصب کرده‌اند.

عده‌ای از این وزیران حالا در شیرپور خانه دارند اما نام‌ شان در فهرست اداره ثبت دارایی در جمع مالکان خانه‌های شیرپور دیده نمی‌شود.

برای یافتن حقیقت ماجرا به شهرداری کابل سرزدم و دیدم که بر اساس مدارک مربوط به ملکیت‌ها، یکی از وزیران فعلی کابینه سه خانه در شیرپور دارد ولی تنها یکی از آنها به نام او و دو خانه دیگر به نام شخص دیگری ثبت شده است.

یکی از وزیران که در همان شیرپور خانه داشت و اکنون به وزیر دیگری آن را فروخته حاضر به مصاحبه نشد و حتی تلاش ما در این زمینه او را عصبانی کرد.

ناهید ایثارمی‌گوید: "پی‌‎گیری جدی ما ترس ایجاد کرده است. چون اگر ثابت شود که مقام‌ها در مورد دارایی‌های شان معلومات نادرست داده‌اند به دادستانی کل معرفی می‌شوند."