از صندوق تا اعلام نتایج؛ سفر یک رای در انتخابات افغانستان

انتخابات ریاست جمهوری افغانستان در ششم میزان/مهر برگزار می‌شود. کارزار انتخاباتی ۶ اسد/مرداد آغاز شد و تا ۴۸ساعت قبل از روز برگزاری انتخابات ادامه خواهد داشت.

با آن که در انتخابات پیشرو در افغانستان تلاش شده است از دستگاه‌های پیشرفته برای تسریع روند انتخابات و نتیجه آن استفاده شده است، هنوزهم این روند دارای چالش‌هایی است. سفر یک رای از صندوق تا اعلام نتایج در این کشور چگونه است و چه مراحلی را طی می‌کند.

پس از ریختن برگه رای‌دهی در صندوق رای، این برگه سفر طولانی را طی می‌کند. برای انتقال صندوق‌های رای در افغانستان از انواع وسایل نقلیه، حتی از الاغ و انسان در مناطقی با راه‌های صعب‌العبور استفاده می‌شود.

هزینه یک رای

افغانستان از کشورهایی است که اوراق رای‌دهی در داخل این کشور چاپ نمی‌شود. این روند باعث شده که نسبت به خیلی از کشورها قیمت یک ورق رای به مراتب بالاتر باشد. در انتخابات ریاست جمهوری ۲۰۱۴ هزینه یک رای ۹ دلار اعلام شد.

بعد از چاپ شدن اوراق رای، بر اساس قانون انتخابات افغانستان، کمیسیون انتخابات مکلف است که تا از سوء استفاده از این برگه‌ها، صندوق و سایر مواد انتخاباتی قبل و بعد از برگزاری انتخابات و در روز انتخابات جلوگیری کند.

این تدابیر شامل بسته‌بندی، مهر، علامت گذاری، طرز خاص بستن، انتقال، نگهداری و چگونگی باز کردن آن در حضور ناظران داخلی و بین‌المللی است که باید مطابق طرزالعمل از پیش نوشته شده توسط کمیسیون انتخابات انجام شود.

اورق رای‌دهی دارای نشان‌های خاص است که از طرف کمیسیون انتخابات افغانستان تعیین می‌شود تا رای دهندگان بتوانند بدون اشتباه و به سهولت استفاده کنند.

انتقال اوراق رای دهی

رای‌های چاپ شده قبل از روز انتخابات به بیش از پنج‌هزار مرکز رای‌دهی در سراسر افغانستان منتقل می‌شود. برای جلوگیری از سوء استفاده از این آرا برای هر مرکز به شمار افرادی که در آن مرکز ثبت نام کرده، اوراق رای‌دهی فرستاده می‌شود و انتقال اوراق رای‌دهی از یک مرکز به مرکز دیگر ممنوع است.

زمان رای‌دهی توسط کمیسیون انتخابات افغانستان مشخص می‌شود و هیج کس نمی‌تواند بعد از پایان زمان رای‌گیری وارد مرکز رای‌دهی شود.

نحوه استفاده از رای

کمیسیون انتخابات افغانستان اعلام کرده، تمام کسانی که شهروند افغانستان باشند و هجده سال یا بیشتر داشته باشند، می‌توانند برای انتخابات ثبت نام کنند به یا اگر قبلا ثبت نام کرده باشند به مراکزی که ثبت نام کرده‌اند بروند و رای‌دهند.

درصورت داشتن این شرایط، فردی که برای رای ‌دادن مراجعه کرده، از مسئول توزیع رای در محل رای‌دهی اوراق رای را دریافت می‌کند. بعد به غرفه رای‌دهی رفته و با قلم مخصوص که در آنجا وجود دارد، مقابل نام فرد مورد نظر علامت می‌گذارد.

رای دهنده بعد از تا کردن برگه رای علامت‌دار خود، آنرا در صندوق رای‌دهی که در محل قراردارد می‌اندازد. این رای تا زمانیکه رای‌گیری پایان نیافته در محل رای‌گیری در صندوق باقی می‌ماند.

قرنطین کردن آرا

در صورتی که مواد حساس انتخاباتی یک محل و یا مرکز رای‌دهی به صورت غیر قانونی توسط کارکنان انتخاباتی، نامزدان، نزدیکان درجه اول نامزدها، حامیان نامزدها و یا افراد غیر مسئول قرار گیرد؛ آرای این مرکز شمرده نشده و قرنطینه می‌شود و همراه با گزارش به دفتر ولایتی مربوط ارسال می‌شود.

شمارش آرا

بعد ازپایان زمان رای‌گیری، تمام آرای محل رای دهی و در حضور ناظران و مشاهدان شمرده می‌شود.

کارکنان محل شمارش موظف هستند قبل از باز کردن صندوق‌ها، شمار اوراق استفاده نشده و ضایع‌شده را مشخص و مطابق طرزالعمل کمیسیون انتخابات در فرم نتایج درج کنند.

بعد از آن کارکنان، اوراق داخل صندوق را مطابق طرزالعمل دسته‌بندی می‌کنند که شامل اوراق معتبر، اوراق باطل و اوراق سفید (ممتنع) است.

تعریف اوراق باطل

براساس تعریف کمیسیون انتخابات، ورقی که در آن قصد رای دهنده مشخص نباشد، فاقد مهر رسمی کمیسیون باشد، هویت رای‌دهنده را مشخص سازد، دارای نوشته‌هایی باشد که ابهام در تشخیص رای‌دهنده را مشخص کند، اوراقی که از طرف کمیسیون توزیع نشده و یا شکل ورق رای‌دهی را نداشته باشد؛ از جمله اوراق باطل حساب می‌شود.

همچنین ورقی باطل است که به شکل پاره شده باشد تا معلومات یک نامزد از جمله محل علامت‌گذرای نامزد کاملا از بین رفته باشد.

بعد از شمارش آرا

بعد از شمارش آرا نتایج بدست آمده درج فرم‌های مخصوص شده و رئیس محل رای‌گیری آنرا مهر و امضا کرده و بعد از این مشاهدان و ناظران نیز آنرا تایید می‌کنند. در صورت نبود ناظران و مشاهدان گزارش نوشته شده توسط مدیر مرکز رای‌دهی امضا می‌شود.

نتایج شمارش توسط مسئول مرکز رای‌دهی حداقل در پنج نقل (کپی) تهیه می‌شود.

اصل این فرم در پاکت‌های مخصوص به کمیسیون انتخابات افغانستان ‌فرستاده می‌شود.

کارمندان انتخابات یک نسخه آن را در داخل صندوق رای قرار می‌دهد.

کپی دیگر را در مرکز شمارش آرا نصب می‌کند.

یک کپی را به کمیسیون ولایتی رسیدگی به شکایات تسلیم می‌کند.

یک نقل از این نتایج به نامزدی که بیشترین آرا را در محل کسب کرده، داده می‌شود.

کارمندان کمیسیون انتخابات توسط دستگاه بیومتریک، از جدول نتایج عکس می‌گیرند و این عکس توسط دستگاه به مرکز اطلاعات کمیسیون انتخابات ارسال می‌شود.

کمیسیون ولایتی رسیدگی به شکایت انتخاباتی مکلف است در صورت تقاضا، یکی از این فرم نتایج را در اختیار ناظران و مشاهدان مرکز رای‌دهی قرار دهد.

نگهداری بعد از شمارش

پس از شمارش آراء درمحل‌های رای‌گیری اوراق شمار شده رای (معتبر، سفید و غیر معتبر) و اوراق استفاده‌نشده دوباره در داخل بسته‌های حفاظتی مخصوص و سپس داخل صندوق رای‌دهی گذاشته شده و در حضور مشاهدان و ناظران مهر و لاک می‌شود.

بعد از آن این صندوق‌ها در اختیار مسئول ولسوالی انتخابات قرارداده می‌شود و او پس از اطمینان از مهر و لاک بودن پاکت‌های حفاظی و درست بودن اطلاعات درج شده در پشت آن، این بسته‌ها را به دفتر ولایتی کمیسیون انتخابات تسلیم می‌کند.

رئیس دفتر ولایتی نیز بعد از چک کردن درستی این بسته‌ها آنرا به مرکز ملی نتایج در کابل می‌فرستد و تا مدت ۵ سال نگهداری می‌شود. فرم‌های نتایج نیز فورا به مرکز ملی نتایج در دفتر مرکزی به کابل ارسال می‌شود.‌

آرا در مرکز ملی نتایج

تمام فرم‌های نتایج که از ولایت‌ها به کابل ارسال می‌شود در مرکز ملی نتایج در کابل اسکن شده و بعد از طی مراحل جمع‌بندی و ثبت سیستم می‌شود، بعد از اعلام نتایج ابتدایی از طریق سایت کمیسیون منتشر می‌شود.

در صورت وجود شک در درستی فرم‌های دریافت‌شده این فرم‌ها طی مراحل نمی‌شود و مجددا بررسی خواهد شد.

این بررسی و بازشماری با حضور ناظران، مشاهدان و نمایندگان کمیسیون رسیدگی به شکایت‌های انتخاباتی انجام می‌شود و برای کمیسیون شکایت نیز معتبر است.

اعلام نتایج انتخابات

نصب فورم‌ها در محل رای گیری به معنی اعلام نتایج اولیه است، نه نتایج نهایی.

نتایج قسمی نیز در جریان جمع‌بندی آرا هر از گاهی در مرکز کمیسیون به نمایش گذاشته و نیز در سایت آن منتشر می‌شود.

نتایج ابتدایی نیز بعد از بررسی آرای قرنطین‌شده اعلام می‌شود.

اعلام نتایج نهایی نیز بعد از این که به شکایت‌های انتخاباتی رسیدگی شد، مطابق تقویم انتخاباتی و با مشخص نمودن نامزدهای منتخب در سایت کمیسیون انتخابات منتشر می‌شود.