انار قندهار و راه ناهموار رسیدن به بازارهای جهانی

سفر ما به قندهار با فصل برداشت انار این ولایت همزمان شد. به یکی از باغ‌های بزرگ در ارغنداب رفتیم. ولسوالی ارغنداب در ۲۵ کیلومتری غرب شهر قندهار از مراکز اصلی باغ‌های انار است. انار ارغنداب حالا مثل رود خروشانش، راه خود را به ورای مرزهای افغانستان باز کرده است.

در گوشه باغ، ژنراتور بزرگی روشن است که از دل چاه آب می‌کشد. هزاران درخت که از سنگینی انارهای سرخ‌رنگ، شاخه‌های پر بارشان خمیده، ریشه‌های شان از این آب سیراب می‌شود.

اما هنوز هم در قندهار سیستم باغداری سنتی و رنج باغداران بی‌شمار است.

حکمت یکی از باغداران ارغنداب است. می‌گوید سالانه نیم انارهای باغش از بین می‌رود و تنها نیم آن به بازار می‌رسد چون حمایتی برای حفظ و انتقال انار از آنها صورت نمی‌گیرد.

مقامات در اتاق تجارت افغانستان اما از افزایش سالانه صادرات میوه تازه این کشور خبر می‌دهند.

خان جان الکوزی، معاون اتاق تجارت افغانستان می‌گوید افغانستان در شش ماه نخست سال جاری ۱۴۵ هزار تن میوه تازه صادر کرده که بیشتر از مجموع صادرات تمام سال گذشته است.

به گفته وی، انتظار می‌رود این رقم تا پایان سال به ۱۸۰ هزار تن برسد. این رقم سال گذشته ۱۴۰ هزار تن بوده است.

چند گام به جلو در تجارت میوه

کشاورزان می‌گویند تلاش کمی در زمینه معیاری کردن باغداری افغانستان صورت گرفته اما راه اندازی کارخانه‌های فرآوری و بسته‌بندی میوه‌، حمل و نقل معیاری و گشایش دهلیز هوایی با هند، گام‌های کوچک و پرثمر در تجارت میوه است.

سعد الدین سعید، از بازرگان‌های افغان هشت میلیون دلار در بخش بسته‌بندی میوه‌ تازه در قندهار سرمایه گذاری کرده است.

او می‌گوید: "چهار پرواز از قندهار و ده تا پانزده پرواز از کابل به هند داریم. در هند بازار خوبی برای میوه داریم. اما مشکل در بسته‌بندی است. تولید باید تجارتی شود. تولید فعلی معیاری نیست. حالا مصرف زیاد و عاید کم است. باغداران مجبورند میوه‌های شان را گران بفروشند، اما مشتری ندارد."

هند و پاکستان از بزرگترین بازارهای میوه تازه افغانستان هستند. پاکستان رقیب هند اکثرا مشکلاتی را برای صادرات زمینی میوه افغانستان به هند ایجاد می‌کرد. افغانستان برای حل این مشکل در ژوئن ۲۰۱۷ دهلیز هوایی با هند باز کرد اما به نظر می‌رسد کافی نبوده است.

تغییر سیستم باغداری، افزایش کارخانه‌های بسته‌بندی، لابراتوار، حمل و نقل معیاری و بازاریابی در خارج، پیش‌نیاز اصلی توسعه تجارت میوه افغانستان است.

آقای سعید می گوید تجار افغان گواهینامه صدور میوه به بازار اروپا را ندارند. به دلیل استندرد پایین میوه صادراتی افغانستان در دبی و بنگلادش هم فروش ندارد.

به گفته وی باید برای فعلا روی بازارهای موجود تمرکز بیشتر صورت گیرد.

آقای سعید گشایش دهلیز هوایی با هند را کافی نمی‌داند و می‌خواهد راه‌های زمینی صادرات میوه افغانستان به خارج از مسیر پاکستان یا ایران باز شود زیرا ادامه کار دهلیز هوایی برای همیشه، مطمئن نیست.

عبدالباقی بینا، معاون اتاق تجارت قندهار نیز می‌گوید که ۶۰ درصد میوه‌های تازه افغانستان از ولایات جنوبی این کشور صادر می‌شود و دهلیز هوایی به تنهایی مشکل صادرات را حل نمی‌کند.

او به طور مثال از صادرات انگور که اکنون تنها به پاکستان صادر می‌شود، یاد می‌کند و می‌گوید قیمت صادارت این میوه از راه هوایی بیشتر از قیمت خود آن می‌شود.

اتاق تجارت قندهار برای توسعه تجارت میوه بر احیای مجدد بانک انکشاف زراعت قندهار تاکید می‌کند.

آقای بینا می‌گوید: " پیشتر ما بانک انکشاف/توسعه زراعتی داشتم که تا اخیر دوران طالبان فعال بود و در بخش رشد زراعت موثر بود اما متاسفانه بعد از آمدن آقای کرزی (رئیس جمهوری پیشین) منحل شد. پس از آن سیستمی که چطور باغداران را آموزش دهیم، چطور باغ را ثبت کند و چطور و چه وقت به باغ‌ها دارو پاشی کند، این برنامه از بین رفته است."

او افزود که انگور و انار در قندهار که دو محصول اصلی باغداری این ولایت هستند، مشکلات زیادی دارند؛ مقاومت انگور در برابر افزایش دمای هوا پایین است و در صورت توقف در مرز به سرعت خراب می‌شود و انار هم بیشتر از نیم تولیداتش در این ولایت از بین می‌رود.

راه حلی که آقای بینا پیشنهاد می‌کند ایجاد کارخانه‌های آب میوه و یا رب است تا انگورها و انارهای خوش‌رنگ قندهار ضایع نشود.

به گفته وی، اکنون در قندهار تنها از آّب انار استفاده می‌شود و از پوست و دانه انار که می‌شود در دارو و مواد خوراکی دیگر استفاده شود، هیچ بهره‌ای برده نمی‌شود.

با این‌همه، ورود کامیون‌های یخچالدار چشم انداز حمل و نقل میوه تازه را در قندهار بهبود بخشیده است.

دو کامیون یخچالدار سال گذشته وارد قندهار شد و امسال تعداد این کامیون‌ها به ۴۰ واسطه رسید.

آقای بینا می‌گوید در نظر دارند که سال آینده یک شبکه حمل و نقل یخچالی ایجاد کنند.

برای کشوری که بیلانس تجاری نابرابر دارد، افزایش صادرات میوه یک خبر خوش است. صادرات میوه تازه بخش قابل توجه از مجموع صادرات حدود ششصد میلیون دلاری افغانستان را تشکیل می‌دهد. ارزش واردات افغانستان در سال ۷ میلیارد دلار است.