Greenland: Kedụ ihe mere Donald Trump ji chọọ mba a, kedụ ihe ọ pụtaara mba ndị so na Nato?

Onyeisiala mba Amerịka bụ Donald Trump na-ekwusi ike na mba Amerịka kwesịrị iwere mba Greenland maka nchekwa obodo.

Ndị isi Greenland na mba ndị so n'otu Nato esorola Denmark jụ ihe Onyeisiala Amerịka chọrọ, n'agwaetiti ahụ bụ mpaghara nwereonwe ya.

Nke a akpalitela esemokwu ndọrọndọrọ ọchịchị mba na mba. Trump n'aka nke ya na-eyi egwu iji ụtụisi azụmaahịa ọzọ megide ọtụtụ ndị ha na Yurop na-emekọ ma ọ bụrụ na ha akwadoghị atụmatụ ya.

Ebee ka Greenland dị nakwa gịnị kpatara o ji dịịrị Trump mkpa?

Greenland - agwaetiti kachasị ukwuu n'ụwa - dị n'Aktiiki. N'ihe dịka 2.2m sq km (kilomita 836,330) o ji ihe dịka okpukpo isii karịa nke Germany.

Ọ bụkwa ókèala zuru ụwa ọnụ nke mmadụ bi n'ime ya pere mpe, ya na ihe dịka mmadụ 56,000, ọkachasị ndị Inuit.

Ọnọdụ ya dị n'etiti Nọọtụ Amerịka na Atiiki na-eme ka ọ bụrụ nke ọma maka usoro ịdọ aka ná ntị mbụ ma ọ bụrụ na mwakpo ngwa ọgụ, ya na maka nlekota ụgbọmmiri na mpaghara ahụ.

N'oge agha nzuzo, Amerịka nwere atụmatụ ịkwado ngwaagha nuklia n'àgwàetiti ahụ mana ha hapụrụ ọrụ ahụ maka nsogbu injinia na mmegide nke Denmark.

Amerịka ejirila Pituffik Space Base - nke a na-akpọbu Thule Air Base - kemgbe Agha Ụwa nke Abụọ.

Ugbua, ọ na-enyopụta maka ngwaagha ọgwụrụ mba.

Ihe dịka 80% nke Greenland ka okpotokpo mkpụrụmmiri kpuchiri, nke pụtara na ọtụtụ mmadụ bi n'ụzọ oké osimiri ndịda ọdịda anyanwụ gburugburu isi obodo Nuuk.

Akụ na ụba ya dabere na ịkọ azụ, ọ na-enwetakwa nnukwu enyemaka n'aka gọọmentị Denmark.

N'afọ ndị na-adịbeghị anya, enweela mmasị n'akụ ndị sitere na Greenland, gụnyere ọnatarachi ndị dị ụkọ n'ụwa, uranium na ígwè.

Ọ nwekwara ike inwe oke mmanụ na gasị.

Ihe onwunwe ndị a nwere ike inwetakwuo ohere ka okpomọkụ zuru ụwa ọnụ na-eduga na agbaze nke mpempe akwụkwọ ice nke na-ekpuchi àgwàetiti ahụ.

Ọnatarachị ndị a bara uru bụ isi ihe Trump lekwasịrị anya n'ebe ndị ọzọ, gụnyere na mmekọrịta ya na mba Yukren.

Agbanyeghị na onyeisiala Amerịka ekwuola: "Anyị chọrọ Greenland maka nchekwa obodo, ọ bụghị maka ọnatarachị ha."

Ihe karịrị otu ugboro, ọ kọwara ihe iyi egwu ọ na-eche site na Rọshịa na China na mpaghara ahụ. O dere n'igwe Truth Social ya sị

"Nato na-agwa Denmark, kemgbe afọ 20, na 'ị ga-ewepụ ihe iyi egwu Rọshịa na mba Greenland.' Ọ dị nwute, Denmark enwebeghịike ime ihe ọbụla gbasara ya ugbua bụ mgbe m ga-eme ya!!!

Kedụ ihe Trump kwuru gbasara Amerịka iwere ọchịchị Greenland?

Trump kwalitere oku iweghara Greenland mgbe mwakpo ndị agha Amerịka wakporo Venezuela, bụ nke e jidere onyeisiala ya bụ Nicolás Maduro na nwunye ya ma bupụ ha n'ụlọikpe dị na New York.

Onyeisiala Greenland Jens Frederik Nielsen zara ya site n'ikwu "nke ahụ ezuola ugbua", na-akọwa echiche nke njikwa Amerịka dịka "echiche efu".

Mana Trump na ndị otu ya gara n'ihu kwughachi iyi egwu ha. Ndị White House kwuru na a na-akparịta ọtụtụ nhọrọ, gụnyere "iji ndị agha Amerịka".

Otu n'ime ndị enyemaka ya kachasị elu, Stephen Miller, ekwuola "ọ dịghị onye ga-alụso Amerịka ọgụ maka ọdịnihu na Greenland".

Mana onye odeakwụkwọ nke steeti Marco Rubio kọrọ na ọ gwara ndị omebe iwu na atụmatụ America bụ ịzụta kama ịwakpo agwaetiti ahụ, Onyeisiala Amerịka n'onwe ya mechara gosipụta na nke a bụ nhọrọ kacha amasị ya.

Na 17 Jenụwarị ka Onyeisiala Amerịka tụrụ egwu tarifu ọhụrụ megide Denmark, Norway, Sweden, France, Germany, Briten, Netherlands na Finland ma ọ bụrụ na mba ndị ahụ akwadoghị atụmatụ ya ịzụta agwaetiti ahụ.

Tarifụ bụ ụtụ isi n'ahịa ebubata, yabụ na nke a, ndị na-ebubata US ga-akwụrịrị gọọmentị US ego oge ọbụla ha zụtara ngwaahịa sitere na otu mba Europe.

Trump buru ụzọ nye onyinye ịzụta agwaetiti ahụ na 2019, n'oge ọchịchị ya nke mbụ, mana a gwara ya na ha anaghị ere ya.

Ọ tụgharịrị mmasị ya obere oge ka ọ laghachiri na White House na Jenụwarị 2025.

Osote onyeisiala JD Vance gara Greenland na March n'afọ ahụ, wee kwuo okwu na-ebo Denmark ebubo na ha etinyeghị ego zuru oke iji chebe ókèala ahụ.

N'ọgwụgwụ 2025, Trump họpụtara onye nnọchianya pụrụ iche na Greenland, Jeff Landry, onye kwuworo n'ihu ọha banyere ime ka agwaetiti ahụ bụrụ nke Amerịka.

Kedụ ihe Denmark na ndị otu NATO ndị ọzọ jikọrọ aka kwuru gbasara ọdịnihu Greenland?

Greenland enweghị ndị agha nọọrọ onwe ya, ọ bụghịkwa onye otu Nato, mana ọ bụ akụkụ nke njikọ aka Denmark.

Mkpebi Trump na ọdịnihu agwaetiti a tụrụ Copenhagen akpata oyi, bụ nke ya na Washington na-enwe mmekọrịta chiri anya.

Na nzaghachi maka iyi egwu tarifu Trump, Mịnịsta Ala Denmark Mette Frederiksen kwuru na "Europe agaghị emebi emebi". Ya na ndị isi Europe ndị ọzọ wepụtara nkwupụta nkwonkwo na-ekwu na okwu Trump "ga-emebi mmekọrịta transatlantic ma tinye n'ihe ize ndụ mgbada ala".

Onye otu ya na UK Sir Keir Starmer kwuru na ihe a "bụ ihe na-ezighi ezi", ebe Onye isi ala France Emmanuel Macron kpọrọ ya "nke a na-anabataghị".

Mba Europe ekwuola ugboro ugboro na ọ bụ naanị Denmark na Greenland nwere ike ikpebi ọdịnihu ókèala ahụ.

Na 14 Jenụwarị, Vance na Rubio zutere ndị ozi mba ofesi Danish na Greenland na White House maka nnọkọ iji kparịta ọdịnihu nke ókèala ahụ.

Mịnịsta mba ofesi Denmark Lars Lokke Rasmussen kọwara mkparịta ụka ndị a dị ka "ezigbo ma na-ewuli elu," mana dọrọ aka ná ntị na e nwere "enweghị nkwekọrịta bụ isi" n'etiti mba abụọ ahụ.

Ọtụtụ mba Europe gụnyere France, Sweden na Germany ekwuola na ha ga-eziga ndị agha na mpaghara ahụ maka mmega ahụ na nchekwa.

Gịnị kpatara Denmark ji chịkwaa Greenland?

Ọ bụ n'ezie na akụkụ nke kọntinent nke North America, Denmark na-achịkwa Greenland - ihe fọrọ nke nta ka ọ bụrụ 3,000km (1,860 kilomita) pụọ - ihe dị ka afọ 300.

Mana mmasị nchekwa Amerịka na Greenland si n'ogologo gara aga, ya na gọọmentị Amerịka abụọ tupu Trump emee mgbọ dara n'ọdịda iji nweta ya.

A na-achị àgwàetiti ahụ dịka ógbè ruo etiti narị afọ nke 20. Ruo ọtụtụ oge, ọ nọgidere na-anọpụ iche ma daa ogbenye.

Mgbe Nazi Germany weghaara ala Denmark n'oge Agha Ụwa nke Abụọ, Amerịka wakporo agwaetiti ahụ, guzobe ụlọ ọrụ agha na redio.

Mgbe agha ahụ gasịrị, ndị agha America nọgidere na Greenland.

Na 1951, nkwekọrịta nchekwa na Denmark nyere US ọrụ dị ịrịba ama na nchekwa nke ókèala ahụ, gụnyere ikike iwulite na idobe ebe ndị agha.

Na 1953, e mere agwaetiti ahụ akụkụ nke Alaeze Denmark na Greenlanders ghọrọ ụmụ amaala Danish.

N'afọ 1979, ntụli aka na iwu ụlọ nyere Greenland ikike ịchịkwa ọtụtụ atumatu n'ime ókèala ahụ, na Denmark na-ejigide ihe na-ahụ maka mba ọzọ na nchekwa.

Greenland nwere ọnụnọ ndị agha Danish yana onye Amerịka.

Kedụ ihe ndị Greenland chere gbasara Trump na iyiegwu ya?

N'ịzaghachi n'iyi egwu Trump, na mmalite afọ 2026, Greenland Praịm Minista Nielsen kwuru, sị: "Ọ dịghị nrụgide ọzọ. Ọ dịghị ọzọ mkparị. Ọ dịghị ọzọ fantasies nke annexation.

"Anyị na-emeghe mkparịta ụka. Anyị na-emeghe maka mkparịta ụka. Mana nke a ga-emerịrị site na ụzọ ziri ezi yana nkwanye ùgwù maka iwu mba ụwa."

Ntuliaka na-egosi na ọtụtụ ndị Greenland na-enweta nwere onwe na Denmark, mana na ọtụtụ n'ime ha jụkwara echiche nke ịghọ akụkụ nke US.

Ka Trump na-amụba asụsụ ya, puku kwuru puku mmadụ gara n'okporo ụzọ na Greenland na Denmark ime ngagharị iwe.