Cancer, diabetes na ọrịa ndị ọzọ e jibu mara ndị okenye ndị ntorobịa na-arịazị ugbua
Ebe foto si, Getty Images
- Onye dere ya, Jessica Nwankwo
- Ndị mere akụkọ a, Broadcast Journalist, BBC Igbo, Lagos
Ihe dịka afọ iri gara aga, e nwere ụfọdụ ọrịa a na-eche na ọ bụ sọsọ ndị okenye ka ụfọdụ ọrịa ndị a na-arịa.
Mana ugbua, ọrịa ndị a gụnyere ọrịa shuga na ọbara mgbali elu, so n'ọrịa na-egbu ndị ntoroọbịa ugbua.
Ngalaba World Health Organization (WHO) bụ ngalaba na-ahụ maka ahụike na mbaụwa, kwuru na ọrịa ndị a na-arịazị ndị ntoroọbịa ugbua, na-ebute ọnwụ mmadụ abụọ n'ime mmadụ atọ n'ụwa niile.
Ọrịa ndị ahụ gụnyere:
- Ọrịa shuga
- Ọbara mgbali elu: Nkea bụ ọrịa ndị dibịa Bekee na-akpọ 'high blood pressure'. Ọ bụ mgbe ọbara na-agbasị ike n'akwara karịa 140/90, ọ na-aka njọ ma ọ karịa 180/120.
- Ọrịa mkpụrụ obi: Ọ bụ ọrịa mkpụrụobi mmadụ nke ọtụtụ ọrịa dịgasi icheiche nwereike ịkpata.
- Ọrịa mkpọnwụ ahụ: Nke a bụ ọrịa na-eme mgbe oke ọbara anaghị eruzi ụbụrụ.
- Ọrịa nsekpọ ụbụrụ (Alzheimers) - Ọ bụ ọrịa sị na mgbe mmadụ enweghi ike icheta ihe maọbụ ọrụ ndị ọzọ ụbụrụ na-arụ.
- Mgbujiri/Ọrịa ikpere (Arthritis/Rheumatism) - Ndị ọkachamara n'ihe gbasara ahụike kwuru na ọrịa a nwereike ibido n'ahụ onye dị site n'afọ 17 gbagowe. Ọ na-eme mgbe njịkọ ọkpụkpụ mmadụ ga-aza nke agahị ekwe ka o megharịa ya.
- Ọrịa akpụ/Kansa - Teknụzụ emeela ya na ugbua, a na-achọpụtanwịzị ya ma n'ụmụaka, ntoroọbịa na ndị okenye. Ọ bụ ọrịa nke na-eme ka ọwọ njọ ga na-eto n'ahụ mmadụ nke ga-arịagbu ọkpụ ọwọ n'ahụ onye ahụ.
BBC Igbo gbara ụfọdụ ndị dọkịta ajụjụ ọnụ maka ihe ngalaba ahụike WHO kwuru.
Ihe ha kwuru bụ ihe mmadụ niile kwesịrị ige ntị nụrụ.
Ihe ndị dọkịta kwuru:
Otu n'ime ha bụ Dkt. Zubair Abdullahi bụ onye kwuru na ụfọdụ ọrịa ndị a na-adị n'agbụrụ, nke pụtara na ọ ga-emetụta ndị ahụ ma ha abụ okenye maọbụ ntoroọbịa.
Onye nke ọzọ bụ Dkt. Henry Eze, kwuru na o nwereike ịbụ na ọgwụgwọ
Bekee akawanyela mma, nke pụtara na a na-achọpụta ọrịa ndị a n'oge mgbe mmadụ ka bụ ntoroọbịa.
Mana dọkịta abụọ a kwekọrịtara na oke ibu, iri nri ọjọọ nakwa emegharịghị ahụ, socha n'ihe na-eme ka ndị mmadụ bute ọrịa ndị a.
Ebe foto si, Getty Images
Ha kwuru na ọ bụrụ na ị chọpụta otu n'ime ọrịa ndị a dị n'agbụrụ gị, ị gaghị agbanwenwu ya.
"Ọ bụghị ihe niile ka ị ga-agbanwenwu, mana ibi ndụ ọfụma ga-enyere gị aka dọtịa oge ọrịa ahụ ga-eji chukwute gị".
Ihe nkiri a maka nwaanyị meriri ọrịa kansa ga-amasị gị:
Akụkọ ndị a ga-amasị gị:
