ONU ivuga ko umujyi wo muri Sudani wiciwemo abantu 6,000 mu minsi itatu

Abantu barenga 6,000 bishwe mu minsi itatu ubwo umutwe witwara gisirikare witwa Rapid Support Forces (RSF), urwanya ubutegetsi muri Sudani, wafataga umujyi wa el-Fasher mu mwaka ushize, nkuko abahohotewe hamwe n'ababibonye babivuga muri raporo y'Umuryango w'Abibumbye (ONU/UN).

Umwe agira ati: "Byari bimeze nk'agace ko muri filime iteye ubwoba." Avuga ko yabonye imirambo ijugunywa hejuru ubwo abarwanyi ba RSF barasaga ku bantu 1,000 bari bikinze mu nyubako ya kaminuza mu kwezi kw'Ukwakira (10) mu mwaka ushize.

Iyo raporo ya ONU isubiramo ibimenyetso by'ubwicanyi bwo mu kivunge, kwica byihuse (nta bucamanza bubayeho), iyicarubozo, gushimuta n'ihohoterwa rishingiye ku gitsina, byakorewe abasivile. Iyo raporo ivuga ko ibi ari ibyaha byo mu ntambara kandi ko bishobora no kuba ari ibyaha byibasira inyokomuntu.

RSF nta cyo yatangaje kuri iyi raporo ariko mu gihe cyashize yahakanye ibyo ishinjwa nk'ibyo.

Imyaka hafi itatu irashize Sudani iri mu ntambara ishingiye ku guhatanira ubutegetsi hagati y'ingabo za leta n'umutwe wa RSF. Iyi ntambara imaze kwicirwamo abantu babarirwa mu bihumbi amagana, ndetse yakuye mu byabo abantu barenga miliyoni 13. Henshi muri Sudani, ihohoterwa rishingiye ku gitsina rikorerwa abagabo, abagore n'abana, ririmo gukoreshwa nk'intwaro yo mu ntambara.

RSF n'ingabo za Sudani bombi bashinjwe gukora ubwicanyi ndengakamere.

Amerika n'umuryango uharanira uburenganzira bwa muntu Human Rights Watch bemeza ko RSF n'abafatanya na yo bakoze jenoside mu karere ka Darfur ko mu burengerazuba bwa Sudani, ku baturage bo mu bwoko bw'aba Massalit n'abo mu yandi moko atari ay'Abarabu, ariko raporo za ONU zo mu gihe cya vuba aha gishize ntizageze ku kubyita gutyo.

El-Fasher, umujyi w'ingenzi wo mu karere ka Darfur, wamaze amezi 18 ugoswe. Ni wo wabayemo bimwe mu bintu biteye ubwoba bwinshi cyane muri iyi ntambara.

Abahohotewe hamwe n'ababibonye bose hamwe barenga 140 batanze ubuhamya bari muri leta y'amajyaguru ya Sudani (Northern State) no mu burasirazuba bwa Tchad mu mpera y'umwaka wa 2025, nkuko bivugwa n'ibiro bya ONU byita ku burenganzira bwa muntu.

ONU ivuga ko muri iyo minsi micye ibanza y'igitero kuri el-Fasher, "abantu nibura 4,400 barishwe" muri uwo mujyi, hamwe n'"abandi barenga 1,600 bari bari mu mihanda yo kuwuvamo bari barimo guhunga".

Iyo raporo yongeraho iti: "Igipimo nyacyo cy'abapfuye muri icyo gitero cyamaze icyumweru nta gushidikanya ko ari kinini cyane kurushaho."

Volker Türk, umukuru w'ibiro bya ONU byita ku burenganzira bwa muntu, yongeye gusaba impande zose zirwana muri Sudani guhagarika icyo yise ihonyorwa rikomeye (ry'uburenganzira bwa muntu) rikorwa n'abarwanyi bagendera ku mategeko bahabwa n'ababakuriye.

Igitutu cy'amahanga kimaze igihe cyiyongera ku bafasha impande zirwana muri iyi ntambara yo muri Sudani – yadutse ku itariki ya 15 Mata (4) mu 2023 – kugira ngo babireke.

Emira Zunze Ubumwe z'Abarabu (UAE) zahakanye ibyo zishinjwa na benshi ko ari zo z'ingenzi mu guha intwaro abarwanyi ba RSF.

Gahunda zo gushyiraho leta ya Sudani mu burengerazuba bw'igihugu ibangikanye na leta ya Sudani ikorera i Khartoum, zatangajwe n'urugaga rufitanye isano na RSF, rwitwa Sudan Founding Alliance.

Umuryango w'Ubumwe bw'Afurika wamaganye izo gahunda, uburira ko igikorwa nk'icyo cyateza inkeke ku kuba byazashoboka ko habaho ubumwe mu gihugu.