Woba uzi ingaruka ku buzima zishobora guturuka mu bikoresho vyawe vyo kwisiga?

Ahavuye isanamu, Getty Images
- Umwanditsi, Nazanin Motamedi
- Igikorwa, BBC World Service
Vugisha ukuri: Uheruka ryari kwihweza nimba ivyo ukoresha mu kwisiga bitataye igihe? Utuvuta two ku munwa canke agapuderi ko mu maso, wari uzi ko bishobora kwonona uruhu rwawe, ndetse bigashira n'ubuzima bwawe mu kaga?
Mbega uburoso bwawe ubwoza kangahe? Woba warigeze utira umugenzi wawe ivyo kwisiga ku ngohe canke ku minwa, canke warakoresheje ivyo mu maduka bihabwa abakiriya bashaka gupima imbere yo kugura ? Ni akahe mu tuntu witwaza mw'isakoshe yawe wisiga ku maso, ku ngohe, uduponje, uburoso ukoresha mu kwisiga, gashobora kuba gafise mikorobe nyinshi gusumba?
Na jewe (uyu munyamakuru Nazanin Motamedi) ndemera ko vy'ukuri ntakunda kwoza udukoresho twanje two kwimonora (kwishariza mu maso inyuma yo kwisiga amavuta) canke ngo nsuzume igihe ivyo nkoresha bizoba vyataye igihe, rero nahisemwo kubishira ku gipimo co muri raboratware (laboratoire), kugirango bipimwe – muri rugagamisha (microspcope) y'abashakashatsi bo mu kigo ca kaminuza ya London Metropolitan University mu Bwongereza.
Dr Maria Pilar Botey-Salo, umwigisha mukuru wa Biosciences mu gisata ca Human Sciences, niwe yahagarikiye ico gikorwa. Yakurikiranye isuzuma ry'ibikoresho vyo kwisiga birimwo ivyo ku ngohe, ku minwa n'ipuderi (eyeliners, mascaras, lip glosses, lipsticks na foundations) n'uburoso bukoreshwa mu kuvyisiga, harimwo n'ivyanje (uyu munyamakuru)
Havanyweko urugero ruto rushirwa ku dusahani duto tw'uturahuri (boite de petri), hanyuma baratubundikira kugirango barabe nimba hari utunyabuzima twarimwo dushobora kugwira tukigaragaza.

Ibikoresho vyanje vy'ubwiza vyari bicafuye gute?
Umurundo w'utunyabuzima two mu bwoko bwa bacteries twaturutse mu bikoresho vyanje twabonetse kuri ivyo birahuri wari munini cane.
"Ikereyo (eye pencil) yawe yo ku maso yariko ubucafu bwinshi cane kuruta ahandi, harimwo utunyabuzima twinshi gusumba ibindi bikoresho vyawe", uko niko Dr Botey-Salo yambwiye (Nazanin Motamedi). Asobanura ko utwo tunyabuzima dushobora kuba twaturutse ku ruhu, harimwo na staphylococcus, aho bihurira n'ibigohe.
Nemera ko hari igihe nsiga ibikoresho vyanje mu bwogero, canke nkamara igihe ntashize umufuniko kuri kereyo, inyuma yo kuyisiga ku maso.
"Ego, ivyo bishobora kuba ari yo mpamvu," niko Dr Botey-Salo avuga. "Iyo bimaze akanya ahantu habomvye bishobora kwongereza urugero rw'utunyabuzima tutaboneka dukurira muri ivyo bikoresho, harimwo uburoso n'utundi dukoresho two kwisiga ku maso canke mu maso".
Staphylococcus zishobora gutera ibibazo bitandukanye birimwo izo ngwara zo ku ruhu ndetse n'izikomeye nk'amaso (conjunctivitis) n'izindi zo ku mubiri zizwi nka erysipelas na impetigo.
None bigenda gute ngo umuntu ntafatwe n'izi ngwara zose kandi biboneka ko udukoresho twiwe two kwisiga twacafuye?
Muganga Botey-Salo arabisobanura: "Iyo uruhu rwawe rutagira agakomere, ruba rubaye imyugariro yo kugukingira kandi nta kibazo ugira. Ariko iyo hari n'aho wakwabutse na gato, canke uvyimvye, aho niho utwo tunyabuzima dukoresha nk'ubwinjiriro tugaheza tugatera ingwara. Mugabo rero, iyo umuntu adafise ubudahangarwa bukwiye, naco nyene kirashobora kuba ikibazo (intandaro yo kwandura izo mikorobe)".

Gukaraba ni kirumara
Urakaraba imbere yo kwisiga? Mu minwe haba hari utumikorobe twinshi dushobora kubamwo udutera ingwara, umuntu atazigiriye isuku rero imbere yo kwisiga bishobora kumutera ibibazo. Impungenge ni uko utwo tunyabuzima dutera ingwara dushobora kuja mu bikoresho iyo umuntu abikoresha canke abikorako atakaravye.
Ibi niko bigenda mu gihe umuntu aba ariko yisiga ku maso, ku minwa canke agapuderi mu maso akoresheje iminwe.
Dr Botey-Salo yabonye ibintu vyinshi cane mu bushakashatsi bwiwe. Agira ati "Ku bikoresho bimwe bimwe, twasanze hariko imikorobe nka Enterobacter cloacae, akanyabuzima gasanzwe kaba mu nsogi ( intestines)". "Iki ni ikimenyetso ko ivyo bikoresho biba vyandukiwe n'umwanda uturuka mu misarane, abantu bagaheza ntibakarabe neza mu ntoke canke iyo bakoze kuri birya vyuma bitwara amazi n'umwanda mu bwiherero (toilets)."
Ubushakashatsi bwerekana ko mu gihe abantu bugurura amazi muri toilet, bishobora gutuma amama mato mato y'amazi ataruka gushika ku metero zibiri mu masegonda make.
Utwo tuma tw'amazi dushwiragira, tuba turimwo umukorobe wa Enterobacter. Muri ico gihe, iyo ibikoresho vyawe vyo kwisiga biri hafi, bishobora gutosekarwa n'utwo tunyabuzima two mu bwoko bwa bacteries.

Ahavuye isanamu, Getty Images
Ubwoko bumwe bumwe bwa Enterobacter burateye impungenge kuko bushobora gutera ingwara zandukira, haba ibice vy'umwanda muto (urinary tract infections) ingwara zo mu buhumekero canke mu magufa (osteomyelitis) ndetse no mu mutima (endocarditis).
Ibindi vyigwa vyakozwe vyerekana ko umugera wa E. coli – ufitanye isano n'umwanda mukuru - kandi ushobora kuba mu vyo kwisiga. Ibi biteye akoba bivanye n'uko harimwo ivyo bisiga mu maso, canke hafi y'amaso ubwayo.
Mu bushakashatsi bwa kaminuza ya Metropolitan University, basanze umukorobe wo mu bwoko bwa 'Candida' mu bikoresho vy'ubwiza. Iyo ako kanyabuzima kinjiye mu rukoba, gashobora gutera ingwara yo mu kanwa canke iyo mu gitsinagore izwi nka vaginal candidiasis.
Ubundi bushakashatsi bwakozwe muri kaminuza ya Aston University muri Birmingham mu gihugu c'Ubwongereza, ku bikoresho bigera ku 500 vy'ubwiza. Iki cigwa carerekanye ko ibice 79-90% vy'ivyo bikoresho vy'ubwiza, abantu bakoresha biba birimwo utunyabuzima dushobora gutera ingwara twa parasite, bacteria canke ifira. Utu tunyabuzima ni twinshi guhera kuri bacteria zitera ibibazo bidakaze cane gushika kuri E. coli ishobora no kwica.
Dr Amreen Bashir, arongoye ico cigwa, yavuze ati: "Mu gihe utunyabuzima two mu bwoko bwa bacteria twerekana ko twatosekawe, ntibisigura ko hari impungenge duteye ku buryo twotuma umuntu agwara. Ubwandu rero buzanwa n'uko hari inzira bucamwo, nk'udukomere, ahari umubiri ufise ububobere, canke bigaca mu kanwa.
Kugira isuku, harimwo gukaraba intoke no kugirira isuku ibikoresho no guta ibiba vyamaze gutakaza igihe, bishobora kugabanya impungenge zo kwandura".
Akamaro ko gusuzuma ko ibikoresho vyarenze igihe
Ibikoresho bifise igihe carenganye uravye amatariki, ni ikimenyetso gikomeye kuko bigaragaza ikiringo ibikingira ko hajamwo imikorobe canke ikuriramwo, kiba cararangiye. Ibikoresho birimwo biteye bwa mazi nivyo bikarirwa cane gusumba ibindi iyo bimaze kwugurugurwa bigatangura gukoreshwa, kuko iyo utunyabuzima tugezemwo duca tworohegwamwo gukura.
Bivanye n'igikoresho, kuba carataye igihe ni uko kiba kimaze ikiringo kiri hagati y'amezi atatu na cumi n'abiri, kuva cuguruwe kigatangura gukoreshwa.
Dr Bashir avuga ati: "Hamwe igikoresho c'ubwiza kitagirako itariki yerekana ikiringo kizoba camaze guta igihe, ni vyiza kugita haheze amezi atatu canke mu gihe haba hamaze kugaragara ko catosekawe nk'akarorero, no kugwa hasi canke cakoreshejwe n'abandi, kugirango umuntu yirinde ubwandu."
"Mu gihe abakoresha ivyo kwisiga biba vyarataye igihe, ni vyiza ko vyosubirizwa aho kubikoresha bigatera ingorane" – ni ko Dr Bashir avuga.

Ibibi gusumba ibindi n'uburyo wovyirinda
Nk'uko bitangwa na London Metropolitan University, ubushakashatsi bugaragaza urugero rw'ubwandu n'ubudasa bw'amamikorobe (microbes) n'utundi tunyabuzima dutandukanye, harimwo mascara na fond de teint y'amazi (liquid foundation) ahanini utwo tunyabuzima tukihisha mu buroso n'uduponje bakoresha mu kwisiga.
"Ibikoresho birimwo amazi nk'uduponje (sponges) n'uburoso, nivyo bikunze kubika imikorobe, niko Dr Boyet-Salo avuga. Ubushakashatsi bwacu bwisunze igihe ibikoresho biba vyataye igihe, canke bagapima ibikoresho vyo kwisigisha vyonyene".
Dr Botey-Salo yongerako ko hari ivyo umuntu ashobora gukora kugirango yirinde kwandura:
- Karaba mu ntoke imbere yo kwisiga.
- Ntukoreshe ivyo kwisiga vyuguruye bikoreshwa na benshi mu maduka usanga bateze abakiriya ngo bipime. Ntuzi nimba abantu babikoresheje boba bakaravye intoke.
- Oza ibikoresho nk'amaponje n'uburoso ku gihe, ukoresheje amazi ashushe n'isabuni, kandi uvyanikire neza. Nta mpamvu yo gukoresha ibisaba amafranga menshi, vyanikire ahari akayaga, imbere yo kubibika mu gasaho ukwa vyonyene, mu nzira yo kubirinda kwandura mikorobe.
- Ahantu habi gusumba ahandi hose mu kubika ibikoresho vyo kwisiga ni mu bwogero, kuko akenshi haba hatumutse kandi hadashika umuco mwinshi.
- Ivyo kwisiga mu maso vyo mu bwoko bwa foundations, mascaras na eyeliners biteye bwa mazi, bibwirizwa kuguma bifundikiye. Ibi kuba ari ukugirango babirinde gutosekarwa n'utumikorobe tuzanwa n'umuyaga, canke uduhunguruka ngo duhave tugwa kuri ivyo bikoresho.
- Witwararike igihe co kurangira cagenywe kuri ivyo bikoresho. Shirako akamenyetso kariko itariki kuri buri kintu wuguruye, kugirango uze wibuke igihe co kubita niyo cagera.
- Ntusangire n'abandi ibikoresho vyawe.
Hamwe woba ugeramiwe, nk'akarorero, udafise ubudahangarwa buhagije, ukwiye kurushaho kwigengesera, niko Dr Botey-Salo avuga.













