DR Congo: Inama kuri état de siège, Depite ati 'umusirikare bamusubize akazi ke ko kurwana'

Abadepite mu nteko ishingamategeko ya Repubulika ya Demokarasi ya Congo bari mu nama nyunguranabitekerezo ku bihe bidasanzwe by'ubutegetsi bwa gisirikare mu burasirazuba, depite yabwiye BBC ko bukwiye kuvaho.

Iyo nama y'iminsi itatu, yatangiye ku wa mbere, irasuzuma niba intara za Kivu ya Ruguru na Ituri, zirimo ubwo butegetsi buzwi nka état de siège, zarabonye umutekano ukwiriye cyangwa niba ntawagaragaye.

Raporo nshya ya ONU yatangajwe mu mpera y'icyumweru gishize, ivuga ko umutekano mu burasirazuba bwa DR Congo wongeye kuzamba muri aya mezi, cyane mu ntara za Ituri na Kivu ya Ruguru kubera imitwe yitwaje intwaro.

État de siège ni ibihe by'ubutegetsi bwa gisirikare byashyizweho na leta muri izi ntara hagamijwe kurandura imitwe yitwaje intwaro.

Depite Nyiramugeyo Musabimana Béatrice, wo mu ntara ya Kivu ya Ruguru, watorewe muri teritwari ya Masisi, yabwiye BBC Gahuzamiryango ko kuri we ubu butegetsi bwa gisirikare nta cyo bwagezeho.

Ati: "Ni ukuri uvuze nyir'urugo ntago aba ari we umwishe, naho ubundi iyi état de siège nta cyo yatugejejeho".

"Umuturage ntabwo acyeneye état de siège. Yarayisabye, yarayirambiwe. Nibasubize ubutegetsi mu maboko y'abasivile n'umusirikare bamusubize akazi ke ko kurwana intambara".

Kuva ku itariki ya 6 Gicurasi (5) mu 2021, Perezida wa DR Congo Félix Tshisekedi yakuyeho ubutegetsi bwa gisivile muri izo ntara, abusimbuza ubwa gisirikare.

Hari nyuma y'ibihe bidasanzwe by'ibikorwa bya gisirikare byari byatangajwe na leta muri izo ntara muri Mata (4) uwo mwaka.

Mu 2019 Tshisekedi yavuze ko hatangiye "ibitero bigari" bya gisirikare bigamije kurandura imitwe y'inyeshyamba mu burasirazuba bw'igihugu.

Ariko Depite Nyiramugeyo avuga ko ibintu byarushijeho kuba bibi, ati: "Kuva état de siège yatangira, intambara zabaye nyinshi... État de siège yaje dufite agatekano gacyeya nubwo bwose imitwe yari myinshi mu karere ariko noneho haje kwiyongeramo imitwe iturutse hirya no hino nka M23...

"[État de siège] Ntabwo yakoze akazi kayo nkuko byari byategetswe. Oya".

Uyu mudepite avuga ko Perezida Tshisekedi akwiye gukuraho ubu butegetsi bwa gisirikare muri izo ntara "kuko bwagaragaje ubushobozi bwabwo bucyeya", nyuma y'imyaka ibiri n'amezi atatu bumaze.

Ubwo yatangizaga iyo nama i Kinshasa, irimo n'abategetsi mu zindi nzego, Tshisekedi yavuze ko ubwo butegetsi bwa gisirikare butagamije kugumaho ubuzira herezo.

'Amahirwe ya nyuma' ku mitwe y'inyeshyamba

Yasabye abayitabiriye gufata ingamba ikwiriye ijyanye n'uko ibintu bimeze, yibutsa ko yashyizeho état de siège "mu guhagarika inkeke zikomeye [ku mutekano] no guha umutekano abaturage n'ibyabo, hagamijwe gusubizaho amahoro arambye".

Radio Okapi yasubiyemo amagambo ya Tshisekedi, yongeraho ko leta y'iki gihugu yiyemeje guha "amahirwe ya nyuma" imitwe y'inyeshyamba kugira ngo ive mu bikorwa byayo "mu mahoro", ishyire intwaro hasi, ubundi isubizwe mu buzima busanzwe.

Mu kwezi gushize kwa Nyakanga (7), Jenerali Sultani Makenga, umukuru wa gisirikare w'umutwe w'inyeshyamba wa M23, ukomeye cyane mu mitwe irenga 100 iri mu burasirazuba bw'icyo gihugu, yavuze ko ibyo kwamburwa intwaro bitabareba.

Leta ya DR Congo ishinja u Rwanda guha ubufasha M23, ikirego leta y'u Rwanda yakomeje guhakana.

Depite Nyiramugeyo avuga ko état de siège itagakwiye kuba yararengeje amezi ikiriho, ati: "Nta muturage wakwifuza kugira ngo akomeze abe mu kangaratete...

"Kuva état de siège yaza, abasirikare baragiye barakariha, bakarihana umuturage, ugasanga nta mikoranire y'umuturage n'umusirikari, 'méfiance' [urwicyekwe] ni nyinshi...

"Ugasanga umusirikari ntago yongeye gufata za nshingano ze zo kurinda umuturage n'ibye, ahubwo ugasanga yuko asa nkaho yagize amahirwe adasanzwe noneho ntamenye icyo ashinzwe..."