ICC yasohoye inyandiko zo guta muri yombi Netanyahu, Gallant na komanda wa Hamas ku byaha byo mu ntambara baregwa

Ahavuye isanamu, EPA / Reuters / Supplied
- Umwanditsi, David Gritten
- Igikorwa, BBC News
Abacamanza bo mu rukiko mpuzamahanga mpanabyaha (ICC) basohoye inyandiko zo guta muri yombi minisitiri w'intebe wa Israel n'uwahoze ari minisitiri w'ingabo, hamwe n'umukuru wa gisirikare wa Hamas.
Itangazo ryavuze ko urugereko rwa mbere y'iburanisha rwanze inzitizi za Israel zijyanye n'ububasha bw'urwo rukiko bwo kuburanisha, rusohora inyandiko zo guta muri yombi Minisitiri w'intebe Benjamin Netanyahu n'uwahoze ari Minisitiri w'ingabo Yoav Gallant.
Urwo rukiko rwanasohoye urwandiko rwo guta muri yombi Mohammed Deif, nubwo igisirikare cya Israel cyavuze ko cyamwishe mu gitero cyo mu kirere cyabereye muri Gaza muri Nyakanga (7) uyu mwaka.
Abacamanza basanze hari "impamvu zumvikana" ko abo bagabo batatu bafite "uburyozwacyaha" ku bivugwa ko ari ibyaha byo mu ntambara n'ibyaha byibasiye inyokomuntu, byo mu ntambara hagati ya Israel na Hamas. Impande zombi Israel na Hamas zahakanye ibyo birego.
Ibiro bya minisitiri w'intebe wa Israel byamaganye icyo cyemezo cya ICC bivuga ko ari "icy'urwango ku Bayahudi", mu gihe Hamas yavuze ko inyandiko zo guta muri yombi Netanyahu na Gallant ari "intambwe y'ingenzi y'icyitegererezo mu mateka".
Ingaruka y'izo nyandiko zo guta muri yombi, ku ruhande rumwe izashingira ku bihugu 124 by'ibinyamuryango bya ICC – bitarimo Israel cyangwa inshuti yayo, Amerika – ku gufata icyemezo niba byashyira mu bikorwa izo nyandiko zo kubata muri yombi cyangwa niba bitazishyira mu bikorwa.
Uruzinduko rwa vuba aha cyane rwo mu mahanga Netanyahu aheruka gukora ni urwo yagiriye muri Amerika muri Nyakanga (7). Mu mwaka ushize, yasuye ibindi bihugu byinshi, birimo n'Ubwongereza.
Muri Gicurasi (5) uyu mwaka, umushinjacyaha wa ICC Karim Khan yashatse ko hajyaho inyandiko zo guta muri yombi Netanyahu, Gallant, Deif n'abandi bategetsi babiri ba Hamas ubu kuva icyo gihe bamaze kwicwa, ari bo Ismail Haniyeh na Yahya Sinwar.
Nubwo Israel yemeza ko Deif yapfuye, urwo rugereko rwavuze ko rwamenyeshejwe n'ubushinjacyaha bwa ICC ko butashoboye kwemeza niba yarishwe cyangwa niba akiri muzima.
Dosiye y'umushinjacyaha kuri bo ishingiye ku byabaye ku itariki ya 7 Ukwakira (10) mu mwaka wa 2023, ubwo abagabo bitwaje imbunda bo muri Hamas bateraga mu majyepfo ya Israel, bica abantu hafi 1,200 ndetse bashimuta abandi 251 babajyana muri Gaza.
Israel yasubije kuri icyo gitero itangiza igikorwa cya gisirikare cyo kurimbura Hamas, kimaze kwicirwamo abantu nibura 44,000 muri Gaza, nkuko minisiteri y'ubuzima ya Gaza igenzurwa na Hamas ibivuga.
Khan yashinje Deif ibyaha byibasiye inyokomuntu n'ibyaha byo mu ntambara birimo itsembatsemba, ubwicanyi, gushimuta, gufata abagore ku ngufu, n'iyicarubozo.
Kuri Netanyahu na Gallant, ibyo bashinjwa birimo ibitero bigambiriwe ku basivile, n'ikoreshwa ryo kwicisha inzara nk'intwaro yo mu ntambara, hamwe n'itsembatsemba n'ubwicanyi.
Ibiro bya minisitiri w'intebe wa Israel byamaganye icyo cyemezo cya ICC bivuga ko ari "icy'urwango ku Bayahudi".
Byongeyeho biti: "Minisitiri w'intebe Benjamin Netanyahu ntazagamburuzwa n'igitutu, ntazacika intege, ndetse ntazasubira inyuma kugeza intego zose z'intambara zashyizweho na Israel mu ntangiriro y'igikorwa [muri Gaza] zigezweho."
Nta cyo Gallant yahise atangaza. Ariko muri Gicurasi uyu mwaka, yamaganye akomeje ubusabe bw'umushinjacyaha wa ICC bwo gusohora inyandiko zo guta muri yombi, avuga ko bushyira isano "iteye ishozi" hagati ya Israel na Hamas, ndetse ko ubwo busabe bwagerageje kwima igihugu cye uburenganzira bwo kwirwanaho.
Perezida wa Israel Isaac Herzog yavuze ko icyo cyemezo "kigayitse", ndetse avuga ko ICC yahinduye "ubutabera mpuzamahanga urwenya mpuzamahanga".
Yongeyeho ati: "Iki cyemezo cyahisemo uruhande rw'iterabwoba n'ikibi aho guhitamo demokarasi n'ubwisanzure, ndetse cyahinduye urwo rwego nyirizina rw'ubutabera ingabo ikingira ibyaha byibasiye inyokomuntu bya Hamas."
Hamas yakiriye neza izo nyandiko zo guta muri yombi Netanyahu na Gallant, ivuga ko ibi ari "intambwe y'ingenzi y'icyitegererezo mu mateka, n'ikosora ku nzira ndende y'irenganywa ry'igihe kirekire ryakorewe abaturage bacu".
Yanasabye ibihugu byo ku isi gushyira mu bikorwa izo nyandiko zo kubata muri yombi no gukora ku buryo bwo guhagarika ibyo yise "ibyaha bya jenoside ku basivile badafite kirengera bo muri Gaza".
Israel yahakanye yivuye inyuma ivuga ko abasirikare bayo batarimo gukora jenoside ku Banye-Palestine muri Gaza.













