Rwanda: Cyuma Hassan bamwe bita 'intwari' abandi 'umwanzi w’igihugu' yongeye gufungwa

Ahavuye isanamu, Ishema TV
Niyonsenga Dieudonné uzwi cyane nka Cyuma Hassan kuri YouTube channel ye yitwa Ishema TV yafunzwe nyuma y'uko kuwa kane mu bujurire Urukiko rukuru rumuhamije ibyaha rugategeka ko ahita afatwa agafungwa.
Gufungwa kwe ni inkuru iri kuvugwaho cyane n'Abanyarwanda kubera ibyaha aregwa, igihano yakatiwe, amategeko y'itangazamakuru, n'ubwoko bw'inkuru asanzwe akora.
Mu kwezi kwa kane 2020 Niyonsenga yafunzwe aregwa gukoresha inyandiko mpimbano, gusagarira inzego z'umutekano, kwiyitirira umwuga w'itangazamakuru no gukoza isoni inzego z'umutekano.
Mu kwezi kwa gatatu 2021 yagizwe umwere n'urukiko rwisumbuye ahita arekurwa, ariko ubujurire mu rukiko rukuru bwahawe agaciro bamuhamya ibyo byaha akatirwa gufungwa imyaka irindwi.
Niyonsenga, w'imyaka 31, asubiye gufungwa mu gihe kimwe n'umunyamakuru Theoneste Nsengimana wa Ishema TV bari bafunganywe mu 2020, nawe uherutse kongera gufungwa ku byaha bitandukanye n'ibya Niyonsenga.
Gufungwa kwa Niyonsenga kongeye kuzamura impaka ku bwisanzure bw'itangazamakuru mu Rwanda, cyane cyane ku bakora ibiganiro cyangwa inkuru 'zikomeye' ku mbuga nshya zo gutangaza amakuru.
Kubera inkuru akora zibanda ku guha ijambo abaturage no kuvuga ku ngingo zimwe zifatwa nk'izikomeye, Niyodusenga ntavugwaho rumwe.
Ku mbuga nkoranyambaga hari Abanyarwanda bamwe bamwita 'intwari' kubera ako kazi, abandi bakamwita 'umwanzi w'igihugu', kubera ako kazi nyine.
Clement Murangwa, utuye i Kabuga mu mujyi wa Kigali yabwiye BBC ko kuri we "gufunga Cyuma Hassan bishyira amategeko y'itangazamakuru n'amategeko ahana ku munzani".
Ati: "Ibya Cyuma biragoye kugira icyo ubivugaho gutya gusa… icyo navuga ni kimwe; buri wese mu Rwanda azi aho uwo munzani uhengamiye niba ari amategeko aremereye cyangwa se ari abayobozi baremereye."
Nyuma y'uko uwo mwanzuro utangajwe Cyuma Hassan Dieudonne yatangaje kuri Twitter ko inzego z'umutekano zagose urugo rwe, abantu bamusubije mu buryo butandukanye. Nyuma y'ubwo butumwa yafashwe arafungwa nk'uko byari bimaze gutegekwa n'urukiko.
Iyi nkuru irimwo ivyatanzwe na X. Dukeneye uruhusha rwawe imbere yuko bigushikira, kuko birashobora kuba bikoresha cookies hamwe n'ubundi buhinga. Wobanza ugasoma aha X amategeko agenga cookien'ayagenga ubuzima bwite imbere yuko wemera. Kugira ubibone hitamwo 'emera hanyuma ubandanye'.
Impera ya X ubutumwa


Leta ihanganye n'itangazamakuru rishya?
Isesengura rya BBC
YouTube isa n'iyazanye ubwoko bushya bw'itangazamakuru rifunguriye buri wese, kandi rikabaha amaramuko ava mu bwishyu butangwa n'urwo rubuga ubwarwo.
Kwemera abakoresha YouTube nk'abanyamakuru bisa n'ibyagoye amategeko asanzweho y'itangazamakuru mu Rwanda, gusa abujuje ibisabwa ubu bahabwa ibyangombwa.
Ariko ababarirwa mu magana bakoresha YouTube n'ubundi bwoko bw'ikoranabuhanga nk'abanyamakuru ntibafite ibyo byangombwa by'urwego rw'abanyamakuru bigenzura, Rwanda Media Commission.
Impaka zivuka ahanini bishingiye ku bwoko bw'ibiganiro n'inkuru batangaza.
Mu gihugu gituwe n'ubwiganze bw'urubyiruko ibigenganye n'imyidagaduro, imibereho isanzwe n'inkuru bwite z'abantu, imibonano mpuzabitsina, n'ibindi bihungenza, benshi bavuga ko ibyo nta kibazo biteye ababikora.
Abandi bavuga ko 'abanyamakuru' nk'abo bahura n'ibibazo ari abakora inkuru zishobora kuvuga ibitagenda neza, izivuga 'ibidashimishije' ku bategetsi cyangwa abantu bakomeye mu gihugu, iziha urubuga abanenga cyangwa abatavuga rumwe n'ubutegetsi, cyangwa abavuga kuri jenoside mu murongo unyuranye n'uwa leta.
Leta iburira buri wese ukoresha imbuga nkoranyambaga ko itazihanganira abica amategeko y'igihugu n'abakora ibyaha bitwaje gutangaza amakuru kuri bene izo mbuga.
Ndetse umuvugizi w'ubugenzacyaha aherutse gutangaza ko bari mu biganiro na Google - nyiri urubuga rwa YouTube, kugira ngo "ihagarike izo channel zibiba amacakubiri".
Ariko impirimbanyi z'uburenganzira, n'abatavugarumwe n'ubutegetsi, bavuga ko leta ihonyora ubwisanzure bwo gutanga ibitekerezo bwafunguwe kurushaho n'ikoranabuhanga kurusha ikindi gihe cyose mbere.
Batanga ingero za Jean Baptiste Nshimiyimana, Shadrack Niyonsenga, Damascene Mutuyimana ba Iwacu TV, Yvonne Idamange, Aimable Karasira, Hakuzimana Abdou Rashid, Theoneste Nsengimana na Niyonsenga Dieudonné ubu bafunze ku byaha bitandukanye, ariko bose bahuriye ku gukoresha YouTube mu gutangaza inkuru 'zikomeye' cyangwa ibiganiro ku ngingo zitavugwaho rumwe.
Mu gihugu cy'amateka ya vuba yaranzwe n'amacakubiri y'amoko no kumaranira ubutegetsi kugeza kuri jenoside, ubu impaka zikomeza kuba nyinshi ku buryo amategeko n'uburenganzira byubahirizwa mu nzego nk'itangazamakuru.

Ubwo yari afunguwe mu kwezi kwa gatatu uyu mwaka, Cyuma Hassan yabwiye BBC ko kumufunga bari "babikoze nkana bashaka kunjyana muri gereza ngo bambabaze".
We n'umwunganizi we Gatera Gashabana byitezwe ko bazajuririra umwanzuro w'Urukiko rukuru mu rukiko rw'ubujurire.
Inkuru urubuga rwe ruheruka gutangaza zivuga ku mugore umaze imyaka umunani adasohoka mu nzu nyuma y'uko agonzwe n'imodoka ntavurwe bikwiye, hamwe n'ivuga ko hari "imibiri 8 yabazize Jenoside yakorewe Abatutsi imaze imyaka 27 mu murima w'umutegetsi ukomeye."








