G20: Imihindagurikire y'ikirere na Covid biri imbere ku murongo w'ibyigirwa mu nama

Imihindagurikire y'ikirere na Covid biri imbere ku murongo w'ibyigirwa mu nama y'abategetsi b'ibihugu bikomeye mu bukungu ku isi iteraniye mu Butaliyani.

Ni ubwa mbere abategetsi ba G20 bahuye umuntu ku wundi kuva icyorezo cya coronavirus cyatangira.

Ariko Perezida w'Ubushinwa Xi Jinping na Perezida w'Uburusiya Vladimir Putin ntibari i Roma muri iyo nama. Bahisemo kuyitabira mu buryo bw'iya kure bwa videwo.

Iyi nama ibaye mu gihe hakomeje kubaho kuburira gukomeye cyane kuri ejo hazaza h'abatuye isi niba nta gikozwe cyihutirwa mu kugabanya imyuka ihumanya ikirere.

Itsinda rya G20 rigizwe n'ibihugu 19 hamwe n'umuryango w'ubumwe bw'Uburayi (EU/UE). Bigereranywa ko risohora 80% by'imyuka ya 'carbon dioxide' (gaz carbonique) ihumanya ikirere ku isi.

Aganira na BBC, Minisitiri w'intebe w'Ubwongereza Boris Johnson yavuze ko ihindagurika ry'ikirere ari yo "nkeke ya mbere ikomereye cyane inyoko-muntu", avuga ko riteje "ibyago byuko iterambere urebye ryasubira inyuma".

Iyi nama kandi yanatumiwemo n'abandi bategetsi bo mu bihugu bicyennye, barimo nka Perezida w'u Rwanda Paul Kagame na Perezida wa Repubulika ya Demokarasi ya Congo Félix Tshisekedi, unakuriye umuryango w'ubumwe bw'Afurika (AU/UA) muri iki gihe.

Ariko Bwana Johnson yemeye ko yaba iyi nama ya G20, yaba n'inama ya COP26 izatangira ku cyumweru i Glasgow, nta n'imwe muri zo yahagarika ubushyuhe bw'isi, avuga ko "icyo dushobora kwizera cyane ni ukugabanya ubwiyongere".

Nkuko bitangazwa n'ibiro ntaramakuru Reuters, imbanzirizamushinga y'itangazo risoza iyi nama ikubiyemo gusezeranya kw'ibihugu bya G20 ko bigiye gukora kuburyo bwo kugabanya kwiyongera kw'ubushyuhe kukaba ku kigero kitarenze dogere 1.5C, ivuga ko "bizasaba ko habaho ibikorwa bihamye kandi bitanga umusaruro by'ibihugu byose".

Iyo mbanzirizamushinga (brouillon/draft) inasezeranya gufata "ingamba zifatika" mu guhagarika itemwa ry'ibiti rinyuranyije n'amategeko, ubucukuzi bw'amabuye y'agaciro bunyuranyije n'amategeko n'ubucuruzi bw'inyamaswa, nkuko bitangazwa na Reuters.

Inavuga ko hacyenewe ko "ibihugu bikize bikusanya buri mwaka miliyari 100 z'amadolari y'Amerika avuye mu nzego za leta n'iz'abikorera kugeza mu 2025 mu gucyemura ibicyenewe n'ibihugu bicyennye" kugira ngo bishobore kurwanya ihindagurika ry'ikirere - isezerano ibihugu bikize byananiwe kubahiriza kuva mu mwaka wa 2009, ubwo byabisezeranyaga bwa mbere.

Byitezwe ko muri iyi nama Bwana Johnson anavuga ku busumbane ku nkingo, abwira abategetsi bagenzi be ko "intambwe yo kongera kwiyubaka izaterwa [izagenwa] n'uburyo bwihuse dushobora kuva muri Covid", icyihutirwa cya mbere ari "ugutanga inkingo ku isi mu buryo bwihuse kandi bungana".

Kugeza ubu ku isi hamaze gutangwa doze zirenga miliyari esheshatu z'inkingo za Covid.

Ariko ibaruwa yandikiwe Minisitiri w'intebe w'Ubutaliyani Mario Draghi, wakiriye iyi nama ya G20, yanditswe n'abarenga 160 bahoze ari abategetsi bakomeye hamwe n'abandi bakomeye ku isi, ivuga ko abantu bangana na 3% bo mu bihugu bicyennye cyane ari bo bamaze kubona urukingo.

Kuri uyu wa gatandatu, Bwana Draghi yavuze ko icyo kinyuranyo ari "kibi mu buryo butakwihanganirwa". Yasabye abategetsi bagenzi be "gukora uko dushoboye kose" mu gukingira 70% by'abatuye isi bitarenze hagati mu mwaka utaha wa 2022.

Hagati aho, Perezida w'Amerika Joe Biden araza gusaba ko ibihugu byongera ingufu bikora, mu gihe ibiciro birimo kwiyongera, ndetse no kuganira kuri gahunda yo kwirinda ibyorezo byo mu gihe kiri imbere.

Binateganyijwe ko agirana inama na Bwana Johnson, hamwe na Perezida w'Ubufaransa Emmanuel Macron, ndetse n'umukuru w'Ubudage ucyuye igihe Angela Merkel, biga ku buryo bwo kubyutsa amasezerano ya Iran kuri nikleyeri (ayisaba kugabanya ingufu za nikleyeri nayo ikadohorerwa ibihano yafatiwe mu bukungu).