AUKUS: Minisitiri wa France yamaganye 'ibinyoma' bya US na Australia ku masezerano ya gisirikare

Ahavuye isanamu, Reuters
Minisitiri w'ububanyi n'amahanga w'Ubufaransa yashinje Australia n'Amerika kubeshya ku masezerano mashya yo mu rwego rw'umutekano yatumye Paris itumizaho ba ambasaderi bayo muri ibyo bihugu.
Mu kiganiro na televiziyo France 2, Jean-Yves Le Drian yanashinje ibyo bihugu kugira "uburiganya, kurenga ku cyizere gukomeye n'agasuzuguro".
Ayo masezerano, azwi nka AUKUS, azatuma Australia ihabwa ikoranabuhanga ryo kubaka amato (ubwato) yo munsi y'inyanja akoreshwa n'ingufu za nikleyeri.
Yatumye Ubufaransa butakaza kontaro y'agaciro ka za miliyari bwari bufitanye na Australia yo kuyubakira amato nk'ayo ariko akoreshwa n'ingufu za diesel.
Minisitiri w'intebe wa Australia Scott Morrison yavuze ko yabikoze mu nyungu z'igihugu.
Yashimangiye ko leta y'Ubufaransa "yari kuba yaragize impamvu yo kumenya ko twari dufite impungenge zikomeye" ko iyo kontaro "itari kugeza ku nyungu tugambiriye".
Yagize ati: "Birumvikana ko ari ikibazo kibabaje cyane leta y'Ubufaransa, rero ndumva akababaro kabo".
"Ariko nanone, Australia cyo kimwe n'ikindi gihugu cyigenga icyo ari cyo cyose igomba buri gihe gufata ibyemezo biri mu nyungu yo kwigenga y'ubwirinzi bw'igihugu cyacu".
Ayo masezerano, arimo n'Ubwongereza, abonwa ahanini nk'umuhate wo guhangana no kugira ijambo kutavugwaho rumwe kw'Ubushinwa mu karere k'inyanja ko mu majyepfo y'Ubushinwa (kazwi nka South China Sea) ko mu nyanja ya Pacifique.
Ubufaransa bwamenyeshejwe iby'ayo masezerano habura amasaha gusa ngo atangazwe ku mugaragaro ku wa gatatu.
'Akaga gakomeye'
Muri icyo kiganiro cyo ku wa gatandatu, Bwana Le Drian yavuze ko muri iki gihe hari "akaga gakomeye" hagati y'Ubufaransa n'ibyo bihugu by'inshuti zabwo.
Yabwiye televiziyo France 2 ati: "Kuba ku nshuro ya mbere mu mateka y'umubano hagati ya Leta Zunze Ubumwe [z'Amerika] n'Ubufaransa duhamagaje ambasaderi wacu ngo tugirane ibiganiro ni igikorwa gikomeye cya politiki, kigaragaza uburemere bw'akaga kariho ubu hagati y'ibihugu byacu".
Yavuze ko ba ambasaderi b'Ubufaransa bahamagajwe mu rwego rwo "kongera gusuzuma uko ibintu bimeze".
Ariko yavuze ko Ubufaransa bwasanze "hadacyenewe" guhamagaza ambasaderi wabwo mu Bwongereza, ashinja Ubwongereza "gufatirana guhoraho uko ibintu bimeze".
Yagize ati: "Ubwongereza muri ibi bintu byose bumeze gacye nk'umupine wa gatatu [ni nkaho nta kamaro]".
Minisitiri w'ububanyi n'amahanga w'Ubwongereza uherutse gushyirwaho Liz Truss yashyigikiye ayo masezerano abinyujije mu nkuru y'igitekerezo yasohoye mu kinyamakuru cyo mu Bwongereza The Sunday Telegraph, avuga ko yagaragaje ko Ubwongereza buhora bwiteguye "gushyira mu kuri kw'ibishoboka" mu kurengera inyungu zabwo.
Ayo masezerano azatuma Australia iba igihugu cya karindwi gusa ku isi gifite amato yo munsi y'inyanja akoreshwa n'ingufu za nikleyeri, nyuma y'Amerika, Ubwongereza, Ubufaransa, Ubushinwa, Ubuhinde n'Uburusiya.
Inshuti zayo zizanayiha ku bushobozi bw'umutekano wo kuri mudasobwa, ku ikoranabuhanga ry'imashini zigana imikorere ya muntu (artificial intelligence/intelligence artificielle) ndetse n'irindi koranabuhanga ryo munsi y'inyanja.
Gutangaza ayo masezerano byasoje kontaro ifite agaciro ka miliyari 50 z'amadolari ya Australia (angana n'ama-Euro miliyari 31) yo kubaka amato 12 yo munsi y'inyanja agenewe ingabo zirwanira mu mazi za Australia akoreshwa n'ingufu zisanzwe, Ubufaransa bwari bwaragiranye na Australia mu 2016.
Ubwo ku wa gatandatu ambasaderi w'Ubufaransa muri Australia Jean-Pierre Thébault yavaga mu murwa mukuru Canberra, yavuze ko icyemezo cya Australia yonyine cyo gukuraho iyo kontaro ari "ikosa rikomeye cyane".
Hagati aho, Ubushinwa bwashinje ibyo bihugu bitatu bikomeye biri muri ayo masezerano kugira "imitekerereze yo mu gihe cy'Intambara y'Ubutita".
Umutegetsi wo mu biro bya Perezida w'Amerika bya White House yavuze ko mu minsi iri imbere ubutegetsi bw'Amerika buzaganira n'Ubufaransa ngo hashakirwe umuti ibyo batumvikanaho.










