Rwanda: Covid, imvura n’imiti y’imirima…ingorane z’abasilamukazi b’abavumvu

Ahavuye isanamu, BBC GAHUZA
Mu burasirazuba bw'u Rwanda mu mujyi wa Rwamagana, abagore b'abayisilamukazi b'abapfakazi bishyize hamwe batangiza umushinga w'ubuvumvu bagamije kwiteza imbere, gusa Covid-19, imiti iterwa mu mirima n'ibihe by'imvura ubu byabakomye mu nkokora.
Muri iki cy'igisibo gitagatifu cya Ramadhan barimo, umunyamakuru wa BBC Yves Bucyana yabasuye aho bakorera ubu bworozi bw'inzuki. Iyo bicaye hamwe bakunda kuba bavuga Mujawada [uburyo bwo gusubiramo imirongo ya corowani basa n'abaririmba].
Aba bavumvu bose hamwe bagera kuri 30, umushinga wabo bawukorera mu busitani buto bw'umwe muri bo, Saidati Mukamuhigirwa.
Mukamuhigirwa ati: "Inzuki zacu hari iziri mu mizinga ya kinyarwanda hari n'iziri mu mizinga ya 'kizungu', iyo y'imbaho [ya kizungu] ubu ntiturayisaruramo ariko iriya ya kinyarwanda iyo habaye igihe cyiza umusaruro uraboneka."
Imibare y'ikigo cya leta gishinzwe ubuhinzi ivuga ko mu gihugu hari abavumvu barenga 120,000 ariko 35% ari bo bakoresha uburyo bugenzweho bwo korora inzuki.
Ubuki mu Rwanda buracyenewe cyane, ndetse no ku isoko ry'amahanga, raporo ya 2019/2020 ya minisiteri y'ubuhinzi n'ubworozi ivuga ko mu gihugu hasaruwe metric tons 5,500. Ibi bituma ubuki butigonderwa na benshi kuko ikilo kimwe gishobora kugura arenga 3,500Frw.
Abagore bakora ubuvumvu nabo baracyari bacyeya kuko ari umwuga wakunze kwiharirwa n'abagabo kuva cyera, Mukamuhigirwa na bagenzi be bawinjiyemo ngo bagerageze ariko ibi bihe ntibyabaye byiza.
"Ingorane twahuye nazo ni uko zabuze gikurikirana urabona nta bantu bagendaga [muri guma mu rugo]…bituma ibintu bizamba, bihura n'imvura nayo iba imbogamizi, duhura n'iyi miti batera [mu mirima] iyo zigiye guhova ziragenda zigahura n'imiti ntizigaruke zose, zimwe zirapfa." - Mukamuhigirwa.

Ahavuye isanamu, BBC Gahuza
Bufifi Mukabaranga avuga ko indi ngorane bafite ari ugukorera ahantu hatoya kuko ari ikibazo mu buvumvu.
Ati: "Indi ngorane ni imitiba irundanyije, urabona ko yegeranye cyane, burya iyo imitiba yegeranye ntabwo zibasha kwinjira muri yose kuko iyo zije kwinjiramo izo hirya nazo zirazirwanya aho zinjiye, ubwo rero biradusaba ngo twimurire imitiba ahantu hisanzuye."
Aba bagore bashyize hamwe ubushobozi 'bucye' bwabo kugira ngo batangire ubuvumvu, ariko ibi bihe bitoroshye byatumye basubira inyuma nk'uko babivuga, ni igihe cyo gufashwa kongera guhaguruka, nk'uko Selemani Rurangwa twasanze abazaniye inkunga ye abivuga.
![Bazororeye ahantu hatoya mu busitani bwa Saidati, umwe mu bagize ishyirahamwe. Imitiba 'ya kizungu' [y'imbaho] yiganje hejuru iya kinyarwanda hasi](https://ichef.bbci.co.uk/ace/ws/640/cpsprodpb/17007/production/_118251249_imitiba.jpg.webp)
Ahavuye isanamu, BBC GAHUZA
Intego za leta (2018‐2024) zo kuvugurura ubuhinzi zizwi nka 'PSTA 4' zigamije kuzamura umusaruro w'ubuki mu Rwanda ukagera kuri metric tons 8,611 mu 2023/24.
Leta kandi ivuga ko yifuza kongera umubare w'abagore n'urubyiruko mu buvumvu bakagera nibura kuri 30%, ariko ingorane zishingiye ku byorezo, ikirere n'ibindi biracyahungabanya umusaruro w'ubuvumvu, bigatuma bamwe bagenza macye mu kuwinjiramo.
Mukamuhigirwa na bagenzi be ariko bafite ikizere ko mu bihe by'izuba bigeye kuza bashobora gutangira kumva ku buryohe bw'umusaruro w'ubuki.

Ahavuye isanamu, BBC GAHUZA












