Chad nyuma ya Idriss Déby Itno: AU yasabye isozwa ry'ubutegetsi bwa gisirikare

Umuryango w'Ubumwe bw'Afurika (AU/UA) wasabye ko hasozwa ubutegetsi bwa gisirikare muri Tchad, iherutse gupfusha perezida yishwe n'inyeshyamba.

Uwari Perezida Idriss Déby Itno akimara gupfa igisirikare cyahise gitangaza ko umuhungu we amusimbuye.

Akuriye akanama ka gisirikare kagiye gutegeka inzibacyuho (cyangwa imfatakibanza mu Kirundi) y'amezi 18 mbere yuko haba amatora.

Ubufaransa bwahoze bukoloniza Tchad, bufite ikigo kinini cya gisirikare muri iki gihugu, bwagaragaye nk'ubushyigikiye ko abasirikare bafashe ubutegetsi kugira ngo habeho "ituze" muri ibi "bihe bidasanzwe".

Amashyaka atavuga rumwe n'ubutegetsi na yo yamaganye icyo yise "ihirikwa ry'ubutegetsi rikozwe n'umuryango".

Ishyirahamwe ry'abakozi ryahamagaje imyigaragambyo mu gihugu hose, mu gihe umutwe w'inyeshyamba wa 'Front pour l'Alternance et la Concorde au Tchad', cyangwa FACT mu mpine, wavuze ko Tchad "atari ubutegetsi bwa cyami".

Akanama k'amahoro n'umutekano ka AU kavuze ko gafite "uguhangayika gukomeye" gutewe no kuba igisirikare cyarashyizeho Jenerali Mahamat Déby Itno w'imyaka 37 ngo abe umutegetsi mukuru w'iki gihugu kandi kigasesa inteko ishingamategeko.

Akanama k'umutekano ka AU kagizwe n'ibihugu 15 ku wa kane ni bwo kize k'uko ibintu bimeze muri Tchad, ariko gategereza ko umuhango wo gushyingura urangira ku wa gatanu kabona gushyira ku mugaragaro itangazo ryako.

Kavuze ko ubutegetsi bukwiye gusubizwa abategetsi b'abasivile "vuba kandi neza".

Nkuko itegekonshinga rya Tchad ribivuga, umukuru w'inteko ishingamategeko ni we ukwiye gusimbura perezida igihe apfuye, agategura amatora.

Déby, wari ufite imyaka 68, yari amaze gutorerwa manda ya gatandatu ubwo igisirikare ku wa kabiri cyatangazaga ko yapfuye bivuye ku bikomere yagiriye mu mirwano n'inyeshyamba za FACT mu karere ka Kanem kari mu majyaruguru ashyira uburengerazuba bw'igihugu.

Yari inshuti ikomeye y'Ubufaransa bakoranaga mu rugamba rwo kurwanya imitwe y'intagondwa yiyitirira idini ya Islam ikorera muri Afurika y'uburengerazuba.

Perezida w'Ubufaransa Emmanuel Macron ni umwe mu bategetsi b'ibihugu by'amahanga hamwe n'Abanye-Chad babarirwa mu bihumbi ku wa gatanu bahaye icyubahiro Bwana Déby ubwo yashyingurwaga.

Ahagaze iruhande rw'isanduku irimo umurambo wa Déby, Bwana Macron yagize ati: "Wabayeho nk'umusirikare, wapfuye nk'umusirikare ufite intwaro mu ntoki. Watanze ubuzima bwawe kubera Tchad urwanirira abaturage bayo".

Ubwo yari ari muri Tchad, Bwana Macron yagiranye ibiganiro na Jenerali Mahamat Déby Itno, hamwe n'abategetsi ba Burkina Faso, Mali, Mauritania na Niger, ibihugu byose birimo kurwana n'imitwe y'intagondwa yiyitirira Islam.

Imwe muri yo ifitanye isano n'umutwe wa al-Qaeda, naho indi ifitanye isano n'umutwe wiyita leta ya kisilamu (Islamic State, IS).