Raporo y'u Rwanda ku Bufaransa ivuga ko butari buyobewe ko jenoside ishobora kuba

Raporo yakoreshejwe na leta y'u Rwanda ivuga ko Ubufaransa bufite uruhare "rukomeye" mu "gutuma habaho jenoside yabonekaga", nk'uko ibiro ntaramakuru Associated Press (AP) bibivuga.

Jenoside yiciwemo abantu basaga 800,000 bishwe n'Abahutu b'abahezanguni, abahigwaga ni Abatutsi n'abandi bose batari bashyigikiye politiki y'ivangura n'ubwicanyi.

Iyi raporo y'impapuro 600 AP ivuga ko yasomye, irimo ko Ubufaransa "ntacyo bwakoze ngo buhagarike" ubwicanyi mu kwezi kwa kane n'ukwa gatanu mu 1994, na nyuma ya jenoside bugerageza guhisha uruhare rwabwo no guhishira abayikoze.

Iyi raporo yakozwe na kompanyi y'abanyamategeko y'i Washington muri Amerika, yitwa Levy Firestone Muse, yayimurikiye inama y'abaminisitiri iyobowe na Perezida Paul Kagame kuri uyu wa mbere.

Abayanditse bavuga ko uwari Perezida w'Ubufaransa François Mitterrand n'ubutegetsi bwe bari bazi imyiteguro y'ubwicanyi ariko bakomeza gufasha ubutegetsi bwa Juvénal Habyarimana nubwo hari "ibimenyetso biburira".

Abayanditse bahawe aka kazi na leta y'u Rwanda kuva mu 2017, bavuga ko "Leta y'Ubufaransa itari iyobewe ko hari jenoside ishobora kuba".

Mu kwezi gushize, leta y'Ubufaransa nayo yashyikirijwe raporo yakoresheje ku nzobere zirimo n'abanyamateka bahawe uburenganzira ku bushyinguranyandiko bwa leta za mbere.

Iyo raporo yemeje ko hari "uruhurirane rw'uruhare rugaragara" rw'Ubufaransa mu byabaye mu Rwanda, gusa ivuga ko nta kimenyetso gihamya Ubufaransa ubufatanyacyaha mu mugambi wa jenoside.

Iyi raporo y'u Rwanda ishingiye ku makuru y'inyandiko za leta zitandukanye, iz'imiryango itegamiye kuri leta, amakuru y'abahagarariye ibihugu n'abahanga ba za kaminuza, nk'uko bivugwa na AP.

Abayanditse bavuga ibisa n'ibyavuzwe na raporo y'Abafaransa, ko "nta kintu mu bushyinguranyandiko" babonye cyerekana ko habaye "ubushake bwo kwifatanya mu bikorwa bya jenoside".

Izi raporo zombi zikozwe mu gihe u Rwanda n'Ubufaransa biri kwegerana mu mubano wabyo waranzwe no kurebana nabi kuva nyuma ya jenoside.