DR Congo: Iyicwa ry'urubozo rya Nyamwiza na Nyamutarutwa, ishusho y’ibiri kuba i Minembwe

Nyamutarutwa (ibumoso) na Nyamwiza

Ahavuye isanamu, BBC GAHUZA

Insiguro y'isanamu, Nyamutarutwa (ibumoso) wari ufite abana batandatu na Nyamwiza wari ufite abana babiri anatwite uwa gatatu, bishwe babanje gukorerwa iyicarubozo

Ubwicanyi n'intambara z'imitwe yitwaje intwaro mu ntara ya Kivu y'Epfo muri Repubulika ya Demokarasi ya Congo birakomeje, nubwo hari ingabo za leta n'ingabo z'umuryango w'abibumbye zose zifite mu nshingano kurandura iyi mitwe no kurengera abaturage.

Buri mwaka tariki 29/05 ku isi hazirikanwa umunsi mpuzamahanga w'ibikorwa by'ingabo z'umuryango w'abibumbye mu kugarura amahoro ku isi.

Mu burasirazuba bwa Congo niho hantu ku isi hari ingabo nyinshi za ONU/UN ziri mu butumwa bwo kugarura amahoro, umuvugizi wazo yabwiye BBC ko bari gukora ibishobora ngo bagarure amahoro muri aka gace.

Kivu y'Epfo

Perezida Felix Tshisekedi amaze kugera ku butegetsi yasezeranyije ko azakora ibishoboka byose akarwanya iyi mitwe ibuza amahoro uburasirazuba bwa Congo n'akarere.

Mu kwezi kwa 10 umwaka ushize leta ya Congo yatangije ibitero by'ingabo bigamije kurandura imitwe yitwaje intwaro mu burasirazuba bwa DR Congo.

Ubwicanyi bubanjirijwe n'iyicarubozo buheruka gukorerwa abagore b'impunzi z'ubu bushyamirane ahitwa Kivumu muri Minembwe, n'imirwano ihavugwayo muri iyi minsi byerekana ko intego y'ingabo za leta n'iza MONUSCO itaragerwaho.

ICYITONDERWA: Amakuru amwe muri iyi nkuru ashobora kutagwa neza buri musomyi

Imirwano iri muri aka gace ishingiye kuki?

Kuva mu 1960 aka gace kakomeje kubamo intambara za hato na hato zishingiye ku butegetsi n'izindi nyungu, ariko zikitirirwa amoko atandukanye ahatuye.

Ababembe, Abafulero, Abanyamulenge n'Abanyindu ni amwe mu moko yiganje muri aka gace k'amajyepfo y'intara ya Kivu y'Epfo.

Abanyamulenge bavuga ko bamwe muri aya moko yandi batifuza ko baturana hano, ko bashaka kubarimbura cyangwa bagasubira mu Rwanda aho bamwe mu bo muri ayo moko yandi bavuga ko Abanyamulenge ariho iwabo.

Inyandiko zimwe z'amateka zivuga ko ubwoko bw'Abanyamulenge bwavuye mu gice cyari ubwami bw'u Rwanda mu myaka ibarirwa mu binyejana ishize.

Muri iki gihe buri bwoko muri aya atuye aka gace usanga bufite umutwe witwaje intwaro, imwe muri iyi mitwe ikorana kandi n'inyeshyamba z'Abanyarwanda cyangwa iz'Abarundi nazo ziri muri ako gace.

Hari urusobe rw'ubushyamirane bushingiye ku nyungu bwite, amoko, ubutegetsi n'intege nke za leta itabasha kuvana intwaro mu baturage.

Imirwano imaze igihe, iri hagati y'imitwe ya Mai-Mai ifite amoko ishamikiyeho cyangwa se hagati y'iyo mitwe n'umutwe w'Abanyamulenge uvuga ko ugamije kurengera abo muri ubu bwoko.

Mu mpunzi zahunze iyo mirwano nyinshi ni iz'Abanyamulenge, gusa zirimo n'izo muri ayo moko yandi zahungiye ahatandukanye nk'uko abategetsi muri aka gace babibwiye BBC mu kwezi kwa 09/2019.

Iyicwarubozo rya Nyamwiza na Nyamutarutwa

BBC yabonye amashusho y'imirambo ya Nyamwiza Francine na Nyamutarutwa Nyamugisha bishwe by'agashinyaguro n'aba Mai Mai nk'uko Anna Nyiransasirwa warokotse ubwo bwicanyi abivuga.

Aba bagore ni abo mu bwoko bw'Abanyamulenge bavuye mu byabo bahunga ibitero by'aba Mai Mai mu mwaka ushize, impunzi zose hamwe zirenga 46,000 nk'uko Gad Mukiza bourgmestre wa komine Minembwe yabibwiye BBC.

Aba Banyamulenge bavuye mu bice bitandukanye by'aka karere ka Haut plateau, Uvira na Minembwe nka Mibunda, Kamombo, Rugezi, Kivumu, Rutigita n'ahandi hashenywe n'izo ntambara bahungira aho MONUSCO n'ingabo za leta zigomba kubarinda.

Tariki 18/04/2020 Anna Nyiransasirwa w'imyaka 60 n'abandi bantu umunani b'impunzi bavuye aho bahungiye hitwa i Muzinda basubira ahitwa i Kivumu - hose ni muri Minembwe - bajya gushaka ibyo kurya mu mirima yabo aho bahunze.

Aho bajyaga ni mu rugendo rurenze 15Km uvuye aho bahungiye. Ababana na Nyiransasirwa bavuga ko nyuma yagize ihungabana kubera kubona abo bari kumwe bicwa urubuzo.

Impunzi zavuye mu byazo zikambika mu bice bitandukanye by'aka karere

Ahavuye isanamu, Social Media

Insiguro y'isanamu, Inkambi y'impunzi ya Mikenke i Minembwe yagabweho igitero ejo kuwa kane irindwa n'ingabo za MONUSCO

Mu kiganiro na BBC Gahuzamiryango ku byabaye Anne Nyiransabirwa yagize ati: "Wari umunsi wa mbere tugeze mu mirima yacu kuko twari tubonye bigoye maze tujya gushakira abana ibyo kurya.

"Twari duherekejwe n'abasirikare ba leta batwemereye kuturinda.

"Tumaze kwikorera tugeze ahantu ku musozi [aba Mai Mai] bararasa, abasirikare twari kumwe baraduhemukira baragenda ntibadutabara.

"Twe twihishe ahantu hakundutse cyane mu isimu ndende, ariko abo basirikare baragaruka berekana aho turi.

"Abo ni ba Mai Mai bakorana n'abo basirikare kuko barahamagaranye bababwira ko twihishe aho hantu.

"Baraje aho twari turi, twari batatu, bararasa amasasu akomeretsa abana banjye [abagore babiri bari kumwe] ariko njyewe amasasu ntabwo yamfashe". Nyamwiza na Nyamugisha ni abakazana ba Nyiransasirwa.

Avuga ko aba ba Mai Mai bamaze kurasa baje kuri aba bagore babiri bakomeretse bakabica nabi cyane babajombaguye ibyuma mu bice bitandukanye by'umubiri, ariko we ntibamukoraho.

Ati: "Njye bampambiriye amaboko bayashyira inyuma, banjyana aho baba. Aho hantu nahagize iminsi ibiri n'amajoro abiri, nta bwoba nari ngifite nabonaga ndi mu rupfu.

"Bampambiriye uwo munsi wose kugeza bangejeje iwabo ni ahantu hitwa i Musika hatuye abo ba Mai Mai n'imiryango yabo. Nahagize amajoro abiri n'amanywa abiri ntarya ntanywa".

Madamu Nyiransasirwa avuga ko uko bari bagiye ari icyenda abandi batandatu bari bafite imbaraga bumvise amasasu bakiruka bakarokoka.

Nyamwiza Francine w'imyaka 39 wari ufite abana batandatu na Nyamutarutwa Nyamugisha w'imyaka 26 wasize abana babiri agapfana n'umwana wa gatatu yari atwite, ndetse na Nyiransasirwa icyo bashoboraga bo ni ukwihisha.

Nyiransasirwa ati: "Abasirikare ba leta nibo bari baduherekeje ubundi kandi barahemuka baza kwerekana aho twihishe kuko Mai Mai ntiyari yatubonye".

Aba bagore bishwe -yita abana be - bashyinguwe we akiri i Musika aho yajyanywe n'abamushimuse. Kuhava naho avuga ko atari impuhwe bamugiriye.

Ati: "Abari bantwaye nibo bongeye barangarura kuko abasirikare ari inshuti zabo, nibo babahamagaye ngo nibangarure duhurira nabo ku musozi aho abasirikare n'aba Mai Mai bajya bahurira barangarura hano.

"Ariko n'ubu bahora bifuza kudutera aho twahungiye bavuga ngo turi Abanyarwanda tugomba kuva muri iki gihugu, niyo migambi bafite ni nako [aho bamujyanye] bariho bambwira".

Mu kwezi kwa kabiri 2020 izi mpunzi zari zimaze umwaka umwe zihunze, Jeanne Nyiramwiza wo muri zo avuga ko hari abandi nabo bishwe n'aba Mai-Mai mu bihe bishize basubiye aho bahunze gushaka ibyo kurya mu mirima yabo.

Kuva mu ntangiriro z'uku kwezi BBC yagerageje kuvugana n'ukuriye Intara ya Kivu y'epfo ndetse n'umuvugizi w'ingabo za DR Congo muri aka gace ku bishinjwa izi ngabo mu iyicwa ry'aba bagore ariko ntibyashobotse, ubutumwa bandikiwe nabwo ntibabusubije.

Ubushyamirane burakomeje

Gad Mukiza, Burugumestre w'akarere ka Minembwe yabwiye BBC Gahuzamiryango ko ku bwicanyi bwakorewe aba bagore afite amakuru ko "hari abasirikare babwiye aba Mai Mai aho bihishe baraza barabica".

Ati: "Bishe abagore babiri undi baramutwara bamurekura hashize iminsi, niko byagenze".

Bwana Mukiza avuga ko ejo kuwa kane tariki 28/05/2020 inkambi y'impunzi ya Mikenke yegeranye n'inkambi y'ingabo za MONUSCO yatewe n'aba Mai-Mai hakaba imirwano yakomerekeyemo impunzi n'abasirikare ba MONUSCO.

Ati: "Batewe na Mai Mai y'uwitwa Kibukira, hakomeretse abantu umunani, hanyazwe inka nyinshi cyane nubwo abasirikare bakurikiye bakagurura nkeya zigera kuri 89.

"Impunzi ziracyari aho nubwo tuba twiteze ko umunsi wose baterwa na Mai Mai".

Nyuma y'igitero cy'ejo, uyu munsi kuwa gatanu ukuriye ingabo za MONUSCO muri Kivu y'Epfo yasuye ingabo zayo zihakorera n'inkambi ya Mikenke

Ahavuye isanamu, MONUSCO

Insiguro y'isanamu, Nyuma y'igitero cy'ejo, uyu munsi kuwa gatanu ukuriye ingabo za MONUSCO muri Kivu y'Epfo yasuye ingabo zayo zihakorera n'inkambi ya Mikenke

Bwana Mukiza avuga ko kubona aba Mai-Mai "batinyuka gutera inkambi y'impunzi yegeranye n'inkambi ya MONUSCO byerekena ikibazo gikomeye cy'umutekano kiri muri ako gace.

Ati: "Hari n'umusirikare wa MONUSCO wo muri Pakistan warashwe arakomereka.

"FARDC [ingabo za leta] nayo hari ukuntu itabyitwaramo neza, nabyo ni ibindi bibazo, dukomeza gutakira abakuru b'abasirikare ngo batuzanire abasirikare bafite 'discipline' bashobora gutabara abantu".

Bwana Mukiza avuga ko ubwicanyi nk'ubwakorewe bariya bagore n'ibindi bikorwa bishinjwa ingabo za leta zishinzwe kurinda impunzi babibwira abakuriye ingabo.

Ati: "Inama zose dukora hano turabivuga, umukuru w'ingabo umujenerali uri hano atubwira ko abo basirikare bitwara nabi babafunze, ntitwabimenya kuko hariho ubucamanza bwa gisirikare, ntituzi niba uko babitubwira ari ko babikora".

Mathias Gillmann umuvugizi w'ingabo za MONUSCO yabwiye BBC Gahuzamiryango ko muri iyi minsi muri aka gace harangwa ubushyamirane bushingiye ku moko.

Ati: "Turagerageza gufasha igisirikare cya Congo guhashya imitwe yitwaje intwaro ikongeza ubushyamirane, kandi twashyizeho by'agateganyo aho kwakirira abasivile ngo tubarinde uko bishoboka".

Bwana Gillman avuga ko banafasha ibindi bikorwa by'ubutegetsi bwo muri aka gace bigamije kugarura ubwiyunge

Ati: "MONUSCO kandi iragerageza gufasha mu gushakisha igisubizo cy'uburyo amoko atandukanye yabana mu mahoro".