ယူကရိန်းမှာနေပြီး ရုရှားအတွက် စစ်တိုက်ရလို့ သေဆုံးသူ ဘယ်လောက်အထိရှိနေလဲ

၃ နှစ်ကျော်လာတဲ့ ယူကရိန်းစစ်ပွဲမှာ ရုရှားအတွက် တိုက်ခိုက်ပေးနေတဲ့ စစ်သား ကိုးသောင်းခွဲကျော် သေဆုံးထားပြီလို့ ဘီဘီစီက ပြုစုထားတဲ့ စာရင်းတွေအရ အတည်ပြုထားနိုင်ပါတယ်။

ဘီဘီစီရုရှားဘာသာစကားဌာနနဲ့ လွတ်လပ်တဲ့ ပြည်တွင်းမီဒီယာအဖွဲ့ဖြစ်တဲ့ မီဒီယာဇိုနာတို့အပြင် စေတနာ့ဝန်ထမ်းတွေက ဒီအချက်အလက်ကို ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလကတည်းက စုဆောင်းနေတာဖြစ်ပါတယ်။

အာဏာပိုင်တွေရဲ့ အစီရင်ခံစာတွေ၊ သတင်းစာတွေ၊ ဆိုရှယ်မီဒီယာ၊ ကမ္ဗည်းတိုင်တွေနဲ့ သင်္ချိုင်းတွေအထိ လိုက်လံအတည်ပြုစုဆောင်းထားတဲ့ သေဆုံးပြီးသူတွေရဲ့စာရင်းတွေမှာ ပါဝင်သူတွေရဲ့နာမည်တွေပါဝင်ပါတယ်။

အဲဒီ သေဆုံးအရေအတွက်ထဲမှာ သမ္မတနိုင်ငံရယ်လို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် မှတ်ယူထားတဲ့ ဒွန်ဘတ်စ်ဒေသထဲမှာရှိတဲ့ ရုရှားယိမ်းပြည်သူ့စစ်တွေရဲ့ အရေအတွက်မပါဝင်ပါဘူး။

ဒွန်ဘက်စ်မှာသေဆုံးတဲ့အရေအတွက်က ၂၁,၀၀၀ နဲ့ ၂၃,၀၀၀ ကြားရှိနိုင်တယ်လို့ ဘီဘီစီက ခန့်မှန်းထားပါတယ်။ ဒါကြောင့် ယူကရိန်းစစ်ပွဲမှာ အမှန်တကယ်သေဆုံးသူ စုစုပေါင်းက ၉၅,၀၀၀ ထက်ပိုများ နိုင်တယ်လို့ နားလည်ရပါတယ်။

စစ်မှုထမ်း စုဆောင်းခံရပြီးနောက် အစအနပျောက်ရသူတွေ

ဒန်နီးလ် ဒူနီကော့ဗ်ဟာ ဒွန်ညက်အမျိုးသားတက္ကသိုလ်မှာ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးပညာကို အထူးပြုတဲ့ အသက် ၂၁ နှစ်အရွယ် ကျောင်းသားဖြစ်ပြီး ရေကူး ဝါသနာ ထုံပါတယ်။

ရုရှားရဲ့ ယူကရိန်းကို အလုံးစုံကျူးကျော်တဲ့စစ်ပွဲ အစနေ့ ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၄ ရက်နေ့မှာပဲ ဒွန်းညက်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံရယ်လို့ တဖက်သတ်ကြေညာထားတဲ့ ဒွန်ညက်စ်အာဏာပိုင်တွေဟာ ဒန်နီးလ်ကို မဖြစ်မနေ တပ်ထဲဝင်ခိုင်ပြီး ခါခိဗ်ဒေသကို ပို့လိုက်ပါတော့တယ်။

အဲဒီနောက် တစ်လအကြာ မတ်လ ၂၅ ရက်နေ့မှာတော့ စစ်ဆင်ရေးတစ်ခုအတွင်းမှာ ဒန်နီးလ် ပျောက် ဆုံးခဲ့ပါတယ်။ သူရဲ့တပ်စုမှာ တပ်သား ၁၈ ဦး ပါဝင်ပြီး တစ်ယောက်မှပြန် ရောက်မလာပါဘူး။ အဲဒီထဲက ၁၃ ဦး သေဆုံးခဲ့ပါတယ်။ ၅ ယောက်ကတော့အ ကျဥ်းသား အဖြစ်အဖမ်းခံခဲ့ရပါတယ်။ ၄ လကြာပြီးနောက် နှစ်ဖက်အကျဥ်းသား လဲလှယ်ချိန်မှာတော့ တိုက်ပွဲအတွင်းသေဆုံးသူ ၁၃ ဦးထဲမှာ ဒန်နီးလ် ပါသွားခဲ့တယ်လို့ အသက်ရှင်ကျန် ရစ်သူတွေက အတည်ပြုပါတယ်။

ဒန်နီးလ်ရဲ့ အခုအဖြစ်ဟာ ရုရှားက ကျောထောက်နောက်ခံပေးထားတဲ့ ခွဲထွက်ရေးသမားတွေနဲ့ ရုရှားစကား အဓိကပြောဆိုသူတွေအများစုရာ သမ္မတနိုင်ငံလို့ ကိုယ့်ဘာသာကြေညာထားတဲ့ ယူကရိန်းအရှေ့ပိုင်းက ဒွန်ညက်စ်နဲ့ လူဟန့်စ် ဒေသက အခြားထောင်ပေါင်း များစွာသော ဒေသခံတွေရဲ့ အခြေအနေတွေကိုလည်း ထင်ဟပ်စေပါတယ်။

ရုရှားရဲ့အလုံးစုံကျူးကျော်စစ်စတဲ့ ၂၀၂၂ ခုနှစ်အတွင်းမှာဘဲ ဒေသခံအမျိုးသားအများစုဟာ လေ့ကျင့်မှုလုံလုံလောက်လောက်မရ၊ လက်နက်ကောင်းကောင်းမရတဲ့အခြေအနေနဲ့ မဖြစ်နိုင်ဆုံး စစ်ဆင်ရေးတွေမှာ တာဝန်ချခံရပါတယ်။ အဲဒီရလဒ်ကတော့ အံသြလောက်အောင် အများအပြားသေဆုံးတာနဲ့ ပျောက်ဆုံးတာတွေရှိခဲ့သလို၊ နှစ်တွေ လတွေကြာသည်အထိ သတင်းအစအန ပျောက်နေတဲ့အခြေအနေ ဖြစ်ကုန်ပါတယ်။

အဲဒီဒေသကနေ ထွက်ပေါ်လာတဲ့ နာရေးသတင်းတွေနဲ့ လူပျောက်သတင်းတွေကို အချက်အလက် စိစစ်မှုအရ သေဆုံးမှုအများစုဟာ ကျူးကျော်စစ် ပထမနှစ်အတွင်း ဒွန်ဘက်စ် ပြည်သူ့စစ်တွေ သေဆုံးမှုဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအရေအတွက်ဟာ ရုရှားစစ်တပ်က သူတို့ ဘက်က ကျဆုံးတယ်လို့ပြောတဲ့ သေဆုံးမှု အရေအတွက် ၂၅,၇၆၉ ခုနဲ့ ယှဥ်ရင်လည်း မကွာကြီး မဟုတ်တဲ့ အခြေအနေပါ။

သိမ်းပိုက်ခံထားရတဲ့ ယူကရိန်းအရှေ့ဘက်ခြမ်းက ဒေသခံတွေမှာ ရုရှားဘက်မှာ သူတို့ရဲ့ ဆွေမျိုး ဒါမှမဟုတ် သူငယ်ချင်းတွေရှိပေမဲ့လည်း နိုင်ငံအတွင်းနေ့စဥ်ဘဝတွေမှာ နှစ်ဘက်ကူးလူး ဘက်စုံပေါင်းစည်းတဲ့ပုံစံမျိုးတော့ နည်းကြပါတယ်။ အဲဒါကြောင့်ပဲ ဒီဒေသတွေက လူတွေရဲ့ ဆုံးရှုံးမှုဟာ သာမန် ရုရှားတွေအတွက် မမြင်သိနိုင်တဲ့ အမေ့ပျောက်ခံ ဖြစ်စေပါတယ်။

တိုက်ပွဲဝင်ရတဲ့ရာဇဝတ်သားတွေ

ရုရှားတွေဘက်က ဆုံးရှုံးတဲ့နောက်ထပ်လူအများစုကတော့ ပြစ်ဒဏ်ကျခံနေရတာကြောင့် ထောင်ထဲကနေ စုဆောင်းထားတဲ့ ရာဇဝတ်သားတွေဖြစ်ပါတယ်။

မော်စကိုက ရထားဘူတာမှာ အိတ်ခိုးမှုနဲ့ ထောင်ချခံရတော့ အီဒက်စ် ဆာဒီကော့ဗ်ဟာ အသက် ၅၉ နှစ်ရှိနေပါပြီ။ သီးခြားရာဇဝတ်မှုပြစ်ဒဏ်တွေကြောင့် ထောင် ၁၆ နှစ်ကျ ခံခဲ့ရသလို အခုတစ်ခါဟာ ၄ ကြိမ်မြောက် ထောင်ချခံရတာ ဖြစ်ပါတယ်။

"ထောင်ကို ပြန်မသွားချင်ဘူးဆိုရင် စာချုပ်ကို လက်မှတ်ထိုးလိုက်လို့ သူတို့ ကျွန်တော့်ကို ပြောတယ်။ ကျွန်တော့် အသက်အရွယ်ကြောင့် ရှေ့တန်းကို မလွှတ်သလို၊ အကူအနေနဲ့ပဲ တာဝန်ပေးဖို့ကို သူတို့က အာမခံတယ်ပြောတယ်။ အဲဒါနဲ့ ကျွန်တော်လိုက်သွားလိုက်တယ်" လို့ ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ နွေရာသီမှာ ယူကရိန်းတပ်ဖွဲ့တွေရဲ့ ဖမ်းဆီးခြင်းခံခဲ့ရပြီးနောက် စစ်သုံ့ပန်းဖြစ်ခဲ့သူက ပြန်ပြောပြပါတယ်။

နှစ်ဖက် အကျဥ်းသားတွေလဲလှယ်တဲ့အခါမှာတော့ ဆာဒီကော့ဗ် ရုရှားကို ပြန်ရောက်ပါတယ်။ အဲဒီနောက်တော့‌ ရှေ့တန်းကို ထပ်မံစေလွှတ်ခံခဲ့ရသလို ၂၀၂၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလမှာတော့ တိုက်ပွဲအတွင်း သူ သေဆုံးခဲ့ပါတယ်။

ရာဇဝတ်မှု ကျူးလွန်သူတွေထဲက စစ်သားအဖြစ်စုဆောင်းခံရပြီး တိုက်ခိုက်ဖို့စေလွှတ်သူတွေထဲမှာ ၁၆,၁၇၁ ဦးအထိ သေဆုံးတယ်လို့ ဘီဘီစီ ရုရှားဘာသာစကားဌာနရဲ့စုဆောင်းထားတဲ့အချက်အလက်အရ သိရပါတယ်။ အဲဒီအရေအတွက်ဟာ အများကြည့်ရှုနိုင်တဲ့ ပြစ်မှုဆိုင်ရာမှတ်တမ်းတွေအရ စိစစ်ရရှိထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီလိုသေဆုံးသူအရေအတွက်ဟာ မှတ်တမ်းရယူနိုင်တဲ့ပမာဏထက် မြေပြင်မှာ ပိုများပြားနိုင်ပါတယ်။

ရုရှားကြေးစားတပ် ဗာဂနာအဖွဲ့ကနေ ပေါက်ကြားလာတဲ့စာရွက်စာတမ်းတွေကို စိစစ်ထားတဲ့ အချက်အလက်တွေပါ အပါအဝင်ဆိုရင် စစ်ဖြစ်တဲ့ ၃ နှစ်အတွင်း ဒီလို စုဆောင်းခံရတဲ့ အကျဥ်းသားအရေအတွက်ဟာ ရုရှားစစ်တပ်ရဲ့ အသေအပျောက်ရဲ့ ၃ ပုံ ၁ ပုံအထိ ရှိနိုင်ပါတယ်။

အဲဒီလူတွေဟာ သူတို့ရဲ့အပြစ်တွေကြောင့် ပြင်ပနဲ့ အဆက်အသွယ် ဖြတ်တောက်ထားတဲ့ အကျဥ်းထောင်တွေမှာ နှစ်ပေါင်းများစွာ ပြစ်ဒဏ်ကျခံနေရသူတွေ ဖြစ်ပါတယ်။

လူအချို့သာ မြင်သိနိုင်တဲ့စစ်ပွဲ

''ဆုံးရှုံးမှုတွေဟာ ရုရှားလူမှုအသိုက်အဝန်းမှာ ကျောမွဲ၊ ပညာချို့တဲ့၊ ငွေကြေးမဖူလုံ၊ နိုင်ငံရေးကျောထောက်နောက်ခံမရှိတဲ့အခြမ်းတွေဘက်မှာ ပိုမြင်တွေ့ရပါတယ်'' လို့ လန်ဒန်မြို့၊ ကင်းစ် ကောလိပ်က ရုရှားအင်စတီကျူ့ ညွှန်ကြားရေးမှူး ဂူလ်နက်ဇ် ရှာရာဖူဒီနိုဗာက ပြောပါတယ်။

''ကရင်မလင်(နန်းတော်)ဟာ ရုရှားလူ့ဘောင်က အခွင့်ထူးခံ လူတန်းစားကို စစ်ပွဲနဲ့ သက်ဆိုင်ခြင်းမရှိစေရပုံစံမျိုး ဒီလိုနည်းလမ်းနဲ့ ကန့်ထားလိုက်ပုံ ရပါတယ်။ ပြည်ပက ကြေးစားတွေနဲ့ အကျဥ်းသားတွေကို လူစုတာလည်း ပါတာပေါ့လေ''

စစ်ပွဲရဲ့ အသေအပျောက်အတိုင်းအဆကို မြို့ငယ်လေးတွေမှာ နေထိုင်ကြတဲ့လူထုက ပိုပြီး သတိထားမိကြပါတယ်။ ဆန္ဒပြလို့လည်း မရ၊ ကိုယ့်အမြင်ကိုလည်း ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ပြောလို့မရတဲ့ လူမှုအစုအဖွဲ့တွေမှာ စစ်ဒဏ်ကို ပိုခံနေရတယ်။ စစ်ပွဲအကြောင်းပြောကြ ဆိုကြဆိုရင်လည်း ကိုယ့်အချင်းချင်းပဲ ပြောခွင့်ရသလိုမျိုး ကန့်သတ်ခံရတယ်'' လို့ သူက ဖြည့်စွက်ပြောပါတယ်။

ရုရှားလူဦးရေ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းကသာ စစ်ပွဲနဲ့ နဖူးတွေ့ ဒူးတွေ့ ဝင်တိုက်ရတာ၊ ဝင်တိုက်တဲ့မိသားစု ဆွေမျိုးသားချင်းရှိတာလို့ ၂၀၂၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလအတွင်းပြုလုပ်တဲ့ ခရိုနီကယ်စ် ပြည်သူ့သဘောထားစစ်တမ်း သုတေသနစီမံကိန်းမှာ ဖော်ပြပါတယ်။

အဲဒီသုတေသနကို ရုရှားနိုင်ငံရေး အတိုက်အခံအဖွဲ့ဖြစ်တဲ့ အဲလက်ဆီ မီနီယာလိုက ကြီးမှူးခဲ့တာပါ။ တစ်ဖက်မှာတော့ စစ်ပွဲကြောင့် တစ်စုံတစ်ယောက် ဒဏ်ရာရတာ ဒါမှမဟုတ် သေဆုံးတာကိုသိတဲ့ ယူကရိန်းနိုင်ငံသားက ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းနီးပါးရှိနေပါတယ်။

ရုရှားစစ်ပွဲနဲ့ ပတ်သက်ပြီးမှန်ကန်တဲ့ တိုင်းဆနိုင်မှုလုပ်နိုင်ဖို့ဟာ ခက်ခဲပါတယ်။ လေ့လာချက်စစ်တမ်းမှာ ပါဝင်ဖြေဆိုကြသူတွေ ပွင့်ပွင့်လင်းလင်းပြောကြဖို့ ကြောက်ကြပါတယ်။

ဒါပေမယ့် ရုရှားနိုင်ငံသားတွေရဲ့ ၄၃ ရာခိုင်နှုန်းဟာ ကျူးကျော်မှုကို ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ထောက်ခံကြတာကို ဟယ်ဆင်ကီတက္ကသိုလ်ရဲ့ထောက်ပံ့မှုနဲ့ ပြုလုပ်တဲ့ PROPA စီမံကိန်း လေ့လာချက်အရသိရပါတယ်။

''ကိုယ်နဲ့အတွင်းသိ အစင်းသိသူ (စစ်ပွဲမှာ)ကျသွားတယ်ဆိုတာကို လူတွေပိုသိလာကြမယ်ဆိုရင် စစ်ပွဲနဲ့ပတ်သက်ပြီး လူထုအမြင်ဟာ ပြောင်းလဲသွားနိုင်မလား'' လို့ ရုရှား လူမှုဗေဒပညာရှင် ဗစ်တာ ဗာရှန်တာကို မေးကြည့်တဲ့အခါမှာတော့ '' သိပ်သေချာတာပေါ့'' လို့ သူက ပြန်ဖြေပါတယ်။

သေဆုံးသူအရေအတွက်ကို တွက်ချက်ခြင်း

ရုရှားဘက်က အသေအပျောက်အရေအတွက်ဟာ ပွင့်လင်းမြင်သာတဲ့အချက်အလက်တွေက ထုတ်ဖော်ပြောပြနိုင်တာထက် ပိုများနိုင်တာသေချာပါတယ်။ ဘီဘီစီရဲ့ အခုသုတေသနအတွက် အကြံဉာဏ်ရယူခဲ့တဲ့ စစ်ရေးအကဲခတ်တွေကတော့ အခုပမာဏဟာ စုစုပေါင်းအသေအပျောက်ရဲ့ ၄၅ ရာခိုင်နှုန်းကနေ ၆၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိပဲ ရှိနိုင်တယ်လို့ ဆိုပါတယ်။

ဒါအပြင် ပြီးခဲ့တဲ့လတွေအတွင်း တိုက်ပွဲမှာ ကျသွားသူအများစုရဲ့အလောင်းအများစုဟာ စစ်မြေပြင်မှာပဲ ရှိနိုင်ပါသေးတယ်။ ဘာကြောင့်လဲဆိုရင် အသက်ရှင်လျက်ကျန်ရှိတဲ့စစ်သားတွေအတွက်ဆိုရင်လည်း ဒီအလောင်းတွေကို ပြန်လည်ကောက်ယူဖို့ဆိုရင် ဒရုန်းနဲ့ တိုက်ခိုက်ခံရတဲ့အန္တရာယ် ရှိနိုင်တာကြောင့် ဖြစ်ပါတယ်။

အပေါ်မှာ ခန့်မှန်းထားတဲ့အရေအတွက်အပြင် ရုရှားစစ်တပ်ဘက်က အမှန်တကယ် သေဆုံးမှုဟာ ၁၄၆,၁၉၄ ကနေ ၂၁၁,၁၆၉ ဦး အထိ ရှိနိုင်ပါတယ်။ ဒွန်ဘက်စ်ဒေသက ဒွန်ညက်စ်နဲ့ လူဟန့်စ် ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံတွေက ခန့်မှန်း သေဆုံးသူအရေအတွက်ကိုပါ ထည့်တွက်မယ်ဆိုရင် ရုရှားဘက်က သေဆုံးသူ အရေအတွက်ဟာ ၁၆၇,၁၉၄ ကနေ ၂၃၄,၆၆၉ ဦး အထိ ရှိနိုင်ပါတယ်။

ရုရှားဘက်က နောက်ဆုံးထုတ်ပြန်တဲ့ စစ်ဘက်ဆုံးရှုံးမှုဟာ ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ကတည်းက ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီတုန်းက သေဆုံးမှုပမာဏဟာ ၆,၀၀၀ ထက်တောင်နည်းပါးပါတယ်။

ယူကရိန်းဘက်က ကျဆုံးတယ်လို့ နောက်ဆုံးထုတ်ပြန်ထားတာကတော့ ၂၀၂၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလမှာဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီတုန်းက ယူကရိန်းသမ္မတ ဗိုလိုဒီမီယာ ဇလန်းစကီးက ယူကရိန်းဘက်က သေဆုံးသူ ၄၃,၀၀၀ အထိရှိပြီး အဲဒီထဲမှာ စစ်သားတွေနဲ့ အရာရှိတွေပါဝင်တယ်လို့ ပြောပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အနောက်အကဲခတ်တွေကတော့ ဒီအရေအတွက်ဟာ လျှော့တွက်ထားတာဖြစ်နိုင်တယ်လို့ မှတ်ယူကြပါတယ်။

လူအများသိနိုင်တဲ့သတင်းအချက်အလက်တွေကို စုဆောင်းတဲ့ ယူကရိန်းရဲ့ဆုံးရှုံးမှုများ (Ukraine Losses) ဆိုတဲ့ဝက်ဆိုက်က ပြုစုထားတဲ့ စာရင်းမှာဆိုရင် မိသားစုနာမည်နဲ့ စာရင်းပြည်စုထားတဲ့ ယူကရိန်းစစ်သား ၇၀,၄၀၀ အထိရှိပါတယ်။​ အဲဒီအရေအတွက်ထဲကမှ နမူနာ ၄၀၀ ကို ကျပန်းကောက်ယူပြီး စစ်ဆေးမှုအရ အချက်အလက်ခိုင်မာမှုက ယုံကြည်ရတဲ့အဆင့် ရှိတာကိုတွေ့ရပါတယ်။

ယူကရိန်းဘက်က ထိခိုက်ကျဆုံးမှုအရေအတွက်ဟာ ရုရှားထက်စာရင် ပိုပြီး ပြည့်စုံတယ်လို့ ဆိုနိုင်ပါတယ်။ ဘာကြောင့်လဲဆိုရင် ယူကရိန်းသမ္မတက ချီးမြှင့်ထားတဲ့ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာဆုစာရင်းတွေဟာ အများပြည်သူ အလွယ်တကူကြည့်လို့ရနေတာကြောင့်ဖြစ်ပါတယ်။ ရုရှားမှာတော့ ဒီလိုအချက်အလက်တွေကို လျှို့ဝှက်အဆင့်ထားပါတယ်။

စစ်ပွဲ ၃ နှစ်ပြည့်လာချိန်မှာတော့ ကမ္ဘာ့အာရုံစိုက်မှု ပြောင်းလာပါတယ်။ အဲဒါကတော့ အမေရိကန်အစိုးရသစ်က ယူကရိန်းစစ်ပွဲအတွက် ငြိမ်းချမ်းရေးညှိနှိုင်းဆွေးနွေးမှုတွေ တွန်းလုပ်မလားဆိုတာမျိုးဖြစ်ပါတယ်။ ကျွန်တော်တို့ကတော့ ပြီးခဲ့တဲ့နှစ် စက်တင်ဘာလကတည်းက သိသိသာသာမြင့်တက်လာတဲ့ နာရေးသတင်းတွေ၊ စစ်သင်္ချိုင်းတွေက အခြေအနေကို ဆက်ပြီး စောင့်ကြည်နေမှာဖြစ်ပါတယ်။